آیا کمبود آهن واقعا در صورت شما دیده می‌شود؟

«آیا شما هم نشانه‌های کمبود آهن را در چهره‌تان می‌بینید؟»

زنی جوان در تیک‌تاک این پرسش را مطرح می‌کند و با اشاره به تیرگی زیر چشم‌ها، رنگ‌پریدگی پوست و شکنندگی موها، این علائم را به پایین بودن سطح آهن در بدن نسبت می‌دهد. او برای اثبات ادعایش، تصاویری از وضعیت خود پیش و پس از درمان را نیز به نمایش می‌گذارد.

این تولیدکننده محتوا می‌گوید این ویژگی‌ها به سطح آهن بدنش مربوط هستند.

این فقط یکی از شمار رو به افزایش ویدیوها و پست‌ها در تیک‌تاک و اینستاگرام است که ادعا می‌کنند پایین بودن فریتین، پروتئینی که آهن را در بدن ذخیره می‌کند، می‌تواند نشانه‌هایی قابل مشاهده روی صورت بر جا بگذارد.

کاربران از پوست رنگ‌پریده یا متمایل به خاکستری، تیرگی زیر چشم، لب‌های خشک یا ترک‌خورده، ریزش مو و ناخن‌های ضعیف نام می‌برند و برخی نیز عکس‌هایی منتشر می‌کنند که به گفته آن‌ها تفاوت ظاهری چشمگیری را نشان می‌دهد.

اصطلاح «چهره فریتین» به‌طور گسترده در شبکه‌های اجتماعی پخش شده و بعضی ویدیوها میلیون‌ها بار دیده شده‌اند.

اما پزشکان می‌گویند فقط از روی ظاهر نمی‌توان کمبود آهن را تشخیص داد.

دکتر عزیزه سیسای، پزشک عمومی می‌گوید: ««چهره فریتین» یک تشخیص پزشکی نیست.»

او می‌افزاید: «با این حال، ممکن است سرنخی باشد که نشان دهد اتفاقی در بدن در حال رخ دادن است.»

او به بی‌بی‌سی گفت رنگ‌پریدگی پوست، ریزش مو یا شکنندگی ناخن‌ها ممکن است با پایین بودن آهن همراه باشند، اما می‌توانند نشانه بیماری‌ها یا مشکلات دیگری نیز باشند.

فریتین چیست؟

سطح فریتین نشان می‌دهد ذخایر آهن بدن شما در چه وضعیتی قرار دارد، در حالی که هموگلوبین پروتئینی در گلبول‌های قرمز خون است که اکسیژن را در بدن جابه‌جا می‌کند. هنگامی که سطح هموگلوبین پایین باشد، خون نمی‌تواند اکسیژن کافی به بافت‌ها برساند؛ وضعیتی که به آن کم‌خونی گفته می‌شود.

با این حال، ذخایر آهن بدن ممکن است پیش از بروز کم‌خونی کاهش یابد. در نتیجه، فرد می‌تواند دچار کمبود آهن باشد و علائمی را تجربه کند، بدون آنکه آزمایش‌ها نشان‌دهنده کم‌خونی باشند.

دکتر درو پرووان، متخصص هماتولوژی، گفت: «ممکن است بدن شما دیگر ذخیره آهنی نداشته باشد، اما همچنان بتواند سطح هموگلوبین را حفظ کند. همین موضوع باعث می‌شود بسیاری از افراد دچار کمبود آهن باشند، بدون آنکه کم‌خونی داشته باشند.»

دکتر سو پاوورد، که او نیز متخصص هماتولوژی است، اظهار داشت که کمبود آهن در میان زنان شایع است و اغلب تشخیص داده نمی‌شود.

بر اساس دستورالعمل‌های انجمن گوارش بریتانیا، اگر سطح فریتین کمتر از ۱۵ میکروگرم در لیتر باشد، به معنای آن است که ذخایر آهن بدن عملا تخلیه شده‌اند. همچنین فریتین کمتر از ۳۰ میکروگرم در لیتر معمولا نشان‌دهنده پایین بودن ذخایر آهن است.

لوسی ام، ۳۲ ساله، که در اینستاگرام و تیک‌تاک با نام کاربری @marvluceskin درباره ریزش مو محتوا منتشر می‌کند، می‌گوید اصطلاح «چهره فریتین» به نظرش توصیف مناسبی برای تغییراتی بود که در ظاهر خود مشاهده کرده بود.

او در سال ۲۰۲۱ دچار تپش قلب، خستگی و ریزش مو شد. در ابتدا به او گفته شد که نتایج آزمایش خونش طبیعی است و تشخیص داده شد که به اختلال اضطراب فراگیر مبتلاست. اما آزمایش دیگری که بعدا انجام داد نشان داد سطح فریتین او ۱۲ میکروگرم در لیتر بوده است.

به گفته لوسی، چهره‌اش بی‌رنگ و پریده به نظر می‌رسید و موهایش درخشش خود را از دست داده و شکننده شده بود.

لوسی تصاویری از زمانی که سطح فریتین او پایین بود و همچنین از دوره پس از بهبود آن با بی‌بی‌سی به اشتراک گذاشت. به گفته او، تفاوت در حال جسمی و ظاهرش در این دو مقطع به اندازه‌ای چشمگیر بود که می‌توان آن را «تفاوتی مثل شب و روز» توصیف کرد.

آیا کمبود آهن می‌تواند چهره شما را تغییر دهد؟

ویدیوهای مربوط به «چهره فریتین» اغلب مخاطبان را تشویق می‌کنند مجموعه‌ای از نشانه‌های ظاهری، از تیرگی زیر چشم و رنگ‌پریدگی پوست گرفته تا خشکی لب‌ها، نازک شدن موها و شکنندگی ناخن‌ها، را بررسی کنند و آن‌ها را با وضعیت ظاهری خود مقایسه کنند.

یکی از کاربران شبکه‌های اجتماعی در حالی که مستقیم به دوربین نگاه می‌کند، این جمله را خطاب به مخاطبانش می‌گوید: «مشکل این نیست که زشت شده‌اید؛ مشکل این است که فریتین‌تان پایین است.»

دکتر درو پرووان می‌گوید «غیرممکن» است که بتوان تنها از روی ظاهر صورت یک فرد، سطح فریتین او را تشخیص داد.

او توضیح داد افرادی که به طور قابل توجهی کم‌خونی دارند ممکن است رنگ‌پریده به نظر برسند، در حالی که خستگی می‌تواند در ایجاد حلقه‌های تیره نقش داشته باشد، اما این علائم بصری «ذهنی و غیرقابل اعتماد» هستند.

دکتر عزیزه سیسای می‌گوید در افرادی که پوست تیره‌تری دارند، تغییرات رنگ پوست ممکن است کمتر قابل تشخیص باشد. به همین دلیل، کسانی که فقط به دنبال نشانه‌های مطرح‌شده در شبکه‌های اجتماعی هستند، ممکن است کمبود آهن را نادیده بگیرند یا متوجه آن نشوند.

آگاهی یا اطلاعات نادرست؟

برای پزشکان، علائم و اینکه فرد چه احساسی دارد، از ظاهر او اطلاعات مفیدتری به دست می‌دهد.

پرووان و سیسای می‌گویند آزمایش خون نه‌ تنها برای تائید کمبود آهن اهمیت دارد، بلکه برای مشخص کردن علت آن و انتخاب درمان مناسب نیز ضروری است.

هر دو تاکید می‌کنند درمان باید علت اصلی را نیز برطرف کند.

قاعدگی‌های سنگین، کمبود آهن در رژیم غذایی، خونریزی دستگاه گوارش و مشکلات مربوط به جذب آهن در روده همگی می‌توانند در کمبود آهن نقش داشته باشند.

کمبود آهن معمولا با مکمل خوراکی آهن درمان می‌شود.

پاورد می‌گوید بهتر است قرص آهن با معده خالی، ترجیحا اول صبح، مصرف شود و توصیه می‌کند در زمان نزدیک به مصرف آن از چای یا قهوه پرهیز شود، چون ممکن است جذب آهن را کاهش دهند.

آهن را همچنین می‌توان به‌طور طبیعی از مواد غذایی مانند گوشت، لوبیا، عدس، سبزیجات برگ‌سبز و غلات غنی‌شده دریافت کرد.

مصرف مکمل آهن بدون تشخیص پزشکی می‌تواند مضر باشد و خود درمانی نیز ممکن است بررسی علت اصلی یک مشکل زمینه‌ای را به تاخیر بیندازد.

لوسی می‌گوید با این حال، شبکه‌های اجتماعی به زنان کمک کرده‌اند علائم خود را جدی‌تر بگیرند و به بعضی از آن‌ها اعتماد به‌ نفس داده‌اند تا وقتی احساس می‌کنند مشکلی وجود دارد، سوال بپرسند.

او می‌گوید: «زن‌های خیلی زیادی می‌گویند: «وای خدای من، این دقیقا منم.»»

او اضافه می‌کند که پزشک نیست و محتوایش را صرفا به‌عنوان تجربه شخصی خودش ارائه می‌دهد.

او می‌گوید انتشار این محتوا برایش جنبه‌ای توانمندساز داشته، چون به زنان کمک می‌کند اطلاعات بیشتری درباره وضعیت سلامت خود به دست آورند و با آگاهی بیشتری خواهان بررسی و درمان مشکلاتشان شوند.

سیسای شبکه‌های اجتماعی را «شمشیری دولبه» توصیف می‌کند. به گفته او، این فضا از یک سو می‌تواند افراد را به جست‌وجوی کمک پزشکی و پیگیری علائمشان تشویق کند، اما از سوی دیگر ممکن است باعث شود افراد بر اساس یک ویدیوی کوتاه، به اشتباه بیماری یا مشکل پزشکی خود را تشخیص دهند.

به گفته لوسی، مسئله این نیست که افراد بر اساس ظاهرشان خود را تشخیص‌گذاری کنند، بلکه مهم این است که متوجه شوند چه زمانی حالشان عادی نیست و چه زمانی باید درباره علائم خود از پزشک سوال کنند و پیگیر بررسی بیشتر شوند.