మీరా మాఝీ: ప్రధాని మోదీ టీ తాగిన ఇల్లు ఆమెది, కానీ ఆ ఇంటికి ఇప్పుడు రికవరీ ఏజెంట్లు ఎందుకు వస్తున్నారు?

అయోధ్యలోని మీరా మాఝీ ఇంట్లోకి వెళ్లగానే, ఒక చిన్న ప్రార్థనా మందిరం కనిపిస్తుంది. ఆ మందిరంలో దేవతామూర్తుల విగ్రహాల మధ్య, ఒక స్టీల్ ప్లేట్‌లో రంగురంగుల సిరామిక్ కప్పు ఉంటుంది.

దేవుళ్ల దగ్గర ఆ కప్పును ఎందుకు పెట్టారని అడగ్గా... "ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ మా ఇంటికి వచ్చి ఈ కప్పులో టీ తాగారు" అని ఇంటి గృహిణి మీరా మాఝీ చెప్పారు.

2023 సంవత్సరం చివరిలో డిసెంబర్ 30న, ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ అకస్మాత్తుగా మీరా మాఝీ ఇంటికి వచ్చారు. ఆయన మీరా మాఝీ పెట్టిన టీ తాగి, ఆమె కుటుంబ సభ్యులతో కొంత సమయం గడిపారు.

అప్పుడు మీరా మాఝీ కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉజ్వల పథకానికి పది కోట్లవ లబ్ధిదారు. ఆ సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని నరేంద్ర మోదీ ఆమె ఇంటిని సందర్శించారు.

కేంద్ర ప్రభుత్వానికి చెందిన ఒక ప్రతిష్ఠాత్మక పథకం ప్రధాన మంత్రి ఉజ్వల యోజన. దీని కింద పేద కుటుంబాల మహిళలకు ఉచితంగా ఎల్‌పీజీ గ్యాస్ కనెక్షన్లు ఇస్తారు.

మీరా మాఝీ కుటుంబంతో సుమారు ఇరవై నిమిషాల పాటు ప్రధాని మోదీ గడిపారు. ఆ సమావేశం జరిగిన సుమారు మూడేళ్ల తర్వాత, మీరా మాఝీ కుటుంబం ఆర్థిక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటోంది.

ప్రధాన మంత్రి మోదీ తమ ఇంటికి రావడం వల్ల సమస్యలు పరిష్కారమవుతాయని, కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితి మెరుగుపడుతుందని ఆశించానని మీరా మాఝీ చెప్పారు.

"2023లో ప్రధానమంత్రి మోదీ మా ఇంటికి వచ్చారు. మాకు చాలా సంతోషంగా అనిపించింది. ఎంతో ఆనందపడ్డాం. ఆయన రాముడి రూపంలో వచ్చారు. మాకు ఉండేందుకు వసతి కల్పించినందుకు మేం ఆయన్ను రాముడిగా భావించాం. ఇల్లు కోసం మేం చాలా తిరిగాం. ఆయన మాకు ఉజ్వల పథకం కింద గ్యాస్ సిలిండర్లను కూడా అందించారు. దీనివల్ల మేం చాలా సంతోషించాం" అని ఆ రోజును గుర్తు చేసుకుంటూ మీరా మాఝీ బీబీసీతో అన్నారు.

కానీ మూడేళ్లు గడిచేసరికి, మీరా మాఝీ కుటుంబం ఎంత అప్పుల ఊబిలో చిక్కుకుపోయిందంటే... దాని నుంచి బయటపడే మార్గమే కనిపించడం లేదు.

మీరు 3 లక్షల రూపాయల రుణం ఎలా పొందారు?

మీరా మాఝీ సరయూ నదీ తీరాన ఉన్న నయా ఘాట్ వద్ద పూలు అమ్ముకుంటూ జీవనోపాధి పొందేవారు. ఆమె భర్త సూరజ్ కుమార్ మాఝీ కూలీగా పనిచేస్తుండేవారు.

అయితే, ప్రధానమంత్రి పర్యటన తర్వాత, ఆ కుటుంబం ఆర్థికంగా స్వయం సమృద్ధి సాధించేలా జిల్లా యంత్రాంగం వారికి రుణం అందజేసింది.

ప్రభుత్వ యంత్రాంగం ఆయనకు 'ప్రధాన మంత్రి ఉపాధి కల్పన పథకం' (పీఎంఈజీపీ) కింద ఒకే రోజులో రెండు రుణాలను మంజూరు చేసింది. ఇవి 2024 సెప్టెంబర్ 5 నాటివి.

'ప్రధాన మంత్రి రోజ్‌గార్ యోజన' కేంద్ర ప్రభుత్వంలోని ఎంఎస్‌ఎంఈ మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన ఒక పథకం.

గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాల్లో కొత్త సూక్ష్మ సంస్థల ద్వారా స్వయం ఉపాధి అవకాశాలను కల్పించడం, అలాగే నిరుద్యోగ యువత, సంప్రదాయ కళాకారులు సొంతంగా వ్యాపారాలను ప్రారంభించేలా వారికి సహాయపడటమే ఈ పథకం ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.

మీరా మాఝీ భర్త సూరజ్ కుమార్ మాఝీకి ఈ రుణాలు మంజూరు చేశారు. మొదటి రుణం కింద రూ. 2,61,250, రెండో రుణం కింద రూ. 23,750 మంజూరు అయ్యాయి.

సూరజ్ మాఝీ ఈ మొత్తాన్ని తన పడవను నిర్మించుకోవడానికి ఉపయోగించారు. ఆ పడవ ద్వారా వచ్చే ఆదాయంతో తన రుణ వాయిదాలను చెల్లిస్తూ వచ్చారు.

అయితే, రూ. 2,04,616 మేర ఉన్న బాకీని చెల్లించలేకపోవడంతో, ఆయన రుణం నాన్ పర్‌ఫార్మింగ్ అసెట్‌గా (నిరర్థక ఆస్తిగా) వర్గీకరించింది బ్యాంకు. దీని తర్వాత 2026 జూలై 5న సూరజ్ మాఝీకి బ్యాంకు ఒక నోటీసు జారీ చేసింది.

"మేం ఎటువంటి రుణం అడగలేదు. ప్రధానమంత్రే మా ఇంటికి వచ్చారని మేం భావించాం. జిల్లా యంత్రాంగం (డీఎం, జిల్లా కలెక్టర్) మాకు ఆ రుణ సదుపాయాన్ని అందజేస్తున్నప్పుడు, 'ఒక టెంట్ షాపును ప్రారంభిద్దాం' అని చెప్పారు. టెంట్ షాపు ఏర్పాటు చేస్తున్నప్పుడు, మరి పడవ సంగతి ఏంటి? 'మేం మా సొంత ఖర్చుతో మీకు ఒక పడవను ఇస్తాం' అని వారు చెప్పారు. కానీ, మూడు నెలల తర్వాత మాకు డబ్బులు చెల్లించమని మెసేజ్‌లు రావడం మొదలైనప్పుడు, అది రుణం అని మాకు తెలిసింది" అని మీరా మాఝీ చెప్పారు.

ఈ విషయంపై అయోధ్యలోని కెనరా బ్యాంక్ శాఖ మేనేజర్‌తో మాట్లాడేందుకు బీబీసీ ప్రయత్నించగా, ఆయన దీనిపై స్పందించేందుకు నిరాకరించారు.

ఎందుకు రుణాన్ని తిరిగి చెల్లించలేకపోతుంది?

ఏడుగురు సభ్యులున్న మీరా మాఝీ కుటుంబం రెండు గదుల ఇంట్లో నివసిస్తుంది. ఆమె ప్రస్తుతం నివసిస్తున్న ఇల్లు ప్రధాన మంత్రి ఆవాస్ యోజన కింద నిర్మించినదే. వారికి ముగ్గురు పిల్లలు ఉన్నారు. వారందరూ ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో చదువుతున్నారు.

సూరజ్ మాఝీ పడవ నడుపుతూ బకాయి ఉన్న రుణ మొత్తాన్ని తీరుస్తున్నప్పటికీ, పూర్తి వాయిదాను చెల్లించలేకపోయారు.

"మేం పడవను ఏర్పాటు చేసుకుని, దాన్ని నడుపుతూ రుణ వాయిదాలను చెల్లిస్తూ వచ్చాం. 'ఎందుకు ఇంత తక్కువ డబ్బు జమ చేస్తున్నారు? ఇంకా ఎక్కువ డబ్బు జమ చేయండి, ఇంకా ఎక్కువ జమ చేయండి' అని బ్యాంకు నుంచి మాకు పదేపదే ఫోన్లు వచ్చేవి. కానీ, మేం అంత మొత్తాన్ని సంపాదించలేకపోయాం. ఎలాగోలా లక్షన్నర రూపాయలను పొదుపు చేశాం. ఇంతలో, రామ మందిరంలో దొంగతనం జరగడంతో వ్యాపారం ఆగిపోయింది. ప్రయాణికుల సంఖ్య గణనీయంగా తగ్గిపోవడంతో, మేం ఆశించిన ఆదాయాన్ని పొందలేకపోయాం'' అని సూరజ్ మాఝీ బీబీసీతో చెప్పారు.

అదే సమయంలో, ఘాట్ వద్ద పూలు అమ్ముకుని జీవనోపాధి పొందుతున్న తన భార్య మీరా మాఝీ కూడా ఆ ఉపాధిని కోల్పోయారని ఆయన చెప్పారు.

"నా భార్య ఘాట్ వద్ద పూలు అమ్మేది. స్థానిక పూజారులు ఆమె పూలు అమ్ముకునే ఉపాధిని లాగేసుకున్నారు. వారు ఆమెను అక్కడి నుంచి వెళ్లగొట్టారు. దాంతో ఆమె ఇంట్లోనే ఉండిపోయింది. మేం కూడా ఇంట్లోనే ఉండిపోయాం. ఆ తర్వాత, వరదల కారణంగా రెండున్నర నెలల పాటు ఎవరి పడవలు కూడా నడవలేదు" అని సూరజ్ తెలిపారు.

అయోధ్యలో పడవ ఆదాయాలు పడిపోవడానికి కారణం ఏంటి?

"అయోధ్యలో పడవల సంఖ్య గణనీయంగా పెరిగింది. ఇక్కడ కనీసం 300 పడవలు ఉన్నాయి. వీటిలో 150 పడవలు రాజ్‌ఘాట్ కంధర్‌పూర్‌కు చెందినవి కాగా, మరో 100కు పైగా పడవలు బయటి ప్రాంతాల నుంచి వచ్చాయి. అందరికీ ఉపాధి దొరకడం లేదు. సరయూ ఘాట్ల వద్ద క్రూయిజ్ బోట్లు (పర్యాటక నౌకలు) రావడం కూడా దీనిపై ప్రభావం చూపింది. గతంలో మా పడవల్లో ప్రయాణించే పర్యాటకులు ఇప్పుడు క్రూయిజ్ బోట్లలో వెళ్తున్నారు. దీనివల్ల మాకు నష్టం వాటిల్లుతోంది. లాభం రావడం లేదు" అని బీబీసీ అడిగిన ప్రశ్నకు సూరజ్ మాఝీ సమాధానం ఇచ్చారు.

'వారి రాక మా ఆర్థిక పరిస్థితిని మరింత దిగజార్చింది'

ప్రధాని మోదీ తన ఇంటికి రాకముందు తన పరిస్థితి చాలా మెరుగ్గా ఉండేదని మీరా మాఝీ భావిస్తున్నారు.

ఘాట్ చుట్టూ తిరుగుతూ పూలు అమ్ముతూ కుటుంబాన్ని బాగానే పోషించుకున్నానని, అయితే బ్యాంకు నుంచి సుమారు మూడు లక్షల రూపాయల రుణం పొందిన తర్వాత, పూలు, పడవ ద్వారా వచ్చే ఆదాయంతో ఆ రుణం తీర్చడం కష్టమైందని ఆమె చెప్పారు.

"ప్రధానమంత్రి గారు ఒక పేదవాడి గుడిసెను సందర్శించారు. ఆయన వస్తే మా కష్టాలు, బాధలు తీరిపోతాయని మేం అనుకున్నాం. మా సమస్యలు పరిష్కారమవుతాయని నాకు పూర్తి నమ్మకం ఉంది. అందుకే, ఆయన్ని దేవుడిగా భావించాం. ప్రధానమంత్రి గారు మా ముగ్గురు పిల్లల గురించి ఆలోచించి ఉంటే, మేం ఆయనకు మనస్ఫూర్తిగా కృతజ్ఞతలు తెలిపి ఉండేవాళ్లం" అని మీరా మాఝీ అన్నారు.

"మేం ప్రయాణాల్లో ఉన్నప్పుడు పూలు అమ్ముకునేవాళ్లం. అప్పుడు మా పరిస్థితి చాలా బాగుండేది. కానీ, వీరు వచ్చిన తర్వాత, మా పరిస్థితి దారుణంగా తయారైంది. ఎందుకంటే నా భర్తకు ఒక రుణం ఇచ్చారు. అప్పటికే మేం ఒక గ్రూపుకు వాయిదాలు చెల్లిస్తున్నాం, దానికి తోడు ఈ కొత్త రుణం వచ్చి పడింది. రెండు రుణాలు కడుతూ, ముగ్గురు పిల్లలను పెంచడం చాలా కష్టమైపోయింది'' అని మీరా చెప్పారు.

"మేం వారిని ఒకటే అభ్యర్థిస్తున్నాం. మీరు ఎవరి ఇంటికైనా వెళ్లినప్పుడు, వారి జీవితం ఇలా ఇబ్బంది పాలవ్వకూడదు. మా దుస్థితిని చూసిన తర్వాత, ఒక పేద వ్యక్తి ఇంటికి వెళ్లినప్పుడు, వారి కోసం ఏదైనా మంచి చేయాలని మీకు అనిపించలేదా? ఒకవేళ మా స్థానంలో ఎవరైనా ధనవంతులు ఉండి, మీరు వారి ఇంటికి వెళ్లి ఉంటే అప్పుడు ఏమయ్యేది? అదే ఒక పేదవాడి ఇంటికి వెళ్లినప్పుడు, వారి కోసం ఏమీ చేయరా?" అని ప్రశ్నించారు మీరా మాఝీ.

మీరా మాఝీ కేసు మీడియా దృష్టికి రావడంతో, ప్రజలు ఆమెకు సహాయం చేస్తున్నారు.

అక్టోబర్ 29న మీరా మాఝీ ప్రెస్ కాన్ఫరెన్స్‌ జరిగిన తర్వాత, సమాజ్‌వాదీ పార్టీ ప్రభుత్వంలో మాజీ మంత్రిగా పనిచేసిన పవన్ పాండే 50,000 రూపాయలు ఇచ్చారు. అలాగే అయోధ్యకు చెందిన బీజేపీ మేయర్ గిరీశ్ పతి త్రిపాఠి 60,000 రూపాయలు ఆమెకు సహాయం చేశారు.

అయితే, కొంతకాలంగా మీరా మాఝీ కుటుంబం సహాయం కోరుతూ ప్రధానమంత్రికి, ముఖ్యమంత్రికి లేఖలు రాస్తోంది.

పడవ సేవలను పునరుద్ధరించాలని కోరుతూ 2024 డిసెంబర్ 30న జిల్లా కలెక్టర్‌కు మీరా భర్త సూరజ్ మాఝీ లేఖ రాశారు.

ఇదిలా ఉండగా, 2024 ఆగస్టు 17న మీరా మాఝీ ప్రధానమంత్రికి లేఖ రాస్తూ, నయా ఘాట్ వద్ద పూలు అమ్ముకోవడానికి ఒక శాశ్వత స్థలాన్ని కేటాయించాలని కోరారు. కానీ, ఆమెకు ఎటువంటి స్పందనా రాలేదు.

ఆగస్టు 17నే మీరా మాఝీ ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వానికి కూడా ఒక లేఖ కూడా రాశారు.

"మేం సహాయం కోసం చాలామందిని అడిగాం. కానీ, ఎవరూ మాకు సహాయం చేయలేదు. 'ఒకవేళ రెండు-నాలుగు వేల రూపాయల విషయమైతే సహాయం చేయగలం కానీ, ఇంత పెద్ద మొత్తంలో సహాయం చేయడం మా వల్ల కాదు' అని వారు చెప్పారు" మీరా తెలిపారు.

అప్పు తీర్చలేక తన కుటుంబం పడిన వేదనను వివరిస్తూ మీరా కన్నీరు పెట్టుకున్నారు.

"ఒకానొక దశలో, నా భర్త విషం తాగి ప్రాణాలు తీసుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నారు. మేం అంతటి దుస్థితికి చేరుకున్నాం. కానీ, ఎలాగోలా ధైర్యం తెచ్చుకుని, 'ఎక్కడో ఒకచోట మన బాధను వినిపిద్దాం, ఏదో ఒక మార్గంలో ముందుకు సాగుదాం' అని అనుకున్నాం" అని తెలిపారు.

ప్రస్తుతానికి మీరా మాఝీకి కొంత సహాయం అందింది. కానీ, ఆ మొత్తం రుణాన్ని తీర్చడానికి అది సరిపోదని ఆమె భావిస్తున్నారు.

ఇరువైపులా భిన్నమైన వాదనలు

అయోధ్య యూత్ కాంగ్రెస్ రాష్ట్ర ఉపాధ్యక్షుడు శరద్ శుక్లా, మీరా మాఝీతో కలిసి విలేఖరుల సమావేశం నిర్వహించి, ఆమె అత్యంత దయనీయమైన ఆర్థిక పరిస్థితికి ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడీని బాధ్యుడిగా పేర్కొనడంతో ఈ విషయం వెలుగులోకి వచ్చింది.

"మీరా మాఝీ కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితి చాలా దారుణంగా తయారైంది. ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ఆమె ఇంట్లో టీ తాగారు, అంతేకాకుండా ఆ కుటుంబానికి వివిధ పథకాల కింద ప్రయోజనాలు కల్పించామని చెప్పారు. అయితే ఇందులో ప్రత్యేకత ఏముంది? ఒక సాధారణ పేద కుటుంబానికి అందే ప్రభుత్వ పథకాల ప్రయోజనాలే ఆ కుటుంబానికి కూడా అందుతున్నాయి, అంతే" అని శరద్ శుక్లా బీబీసీతో అన్నారు.

నరేంద్ర మోదీ నిజంగా ఆ కుటుంబానికి సహాయం చేయాలనుకుంటే, వారికి వ్యాపారం కోసం గ్రాంటు ఇచ్చి ఉండేవారు. కానీ ఆయన ప్రభుత్వం ఎలాంటి ఆదాయ వనరు లేని కుటుంబానికి రుణం ఇప్పించిందని అన్నారు.

"ప్రధానమంత్రి స్వయంగా టీ తాగిన మీరా మాఝీ ఇంటికి, మూడేళ్ల తర్వాత ఇప్పుడు రికవరీ ఏజెంట్లు వస్తున్నారు. దీన్ని బట్టి చూస్తే, 'విశ్వగురువు'గా చిత్రీకరిస్తున్న వ్యక్తి నిజానికి ఒక 'పోంజీ గురువు' (మోసపూరిత గురువు) అని స్పష్టమవుతోంది'' అని విమర్శించారు.

మీరా మాఝీ కుటుంబం లబ్ది పొందే పథకాలేంటి?

బీజేపీకి చెందిన అయోధ్య మేయర్ గిరీశ్ పతి త్రిపాఠి దీనిని ప్రతిపక్షాలు సృష్టించిన సమస్యగా అభివర్ణించారు.

వివిధ రాష్ట్ర, కేంద్ర ప్రభుత్వ పథకాల ద్వారా మీరా మాఝీ కుటుంబానికి ప్రయోజనాలు అందుతున్నాయని చెప్పారు.

"మీరా మాఝీ వచ్చి మమ్మల్ని కలవాల్సింది. మేం ఆమెకు సహాయం చేసి ఉండేవాళ్లం. ఈ విషయం కొంతమంది ప్రతిపక్ష సభ్యులకు తెలిసింది. ప్రధానమంత్రి ఆమె ఇంటికి రావడంపై వారు రాద్ధాంతం చేయడం మొదలుపెట్టారు. ప్రధానమంత్రి పర్యటన తర్వాత, మేం రాష్ట్ర, కేంద్ర పథకాల ద్వారా సాధ్యమైనన్ని ఎక్కువ ప్రయోజనాలను అందించాం’’ అని తెలిపారు.

మీరా మాఝీ కేసు వెలుగులోకి వచ్చిన తర్వాత, అయోధ్య జిల్లా కలెక్టర్ శశాంక్ త్రిపాఠి ఒక పత్రికా ప్రకటన జారీ చేసి.. మీరా మాఝీ ప్రధాన మంత్రి ఉజ్వల యోజన, గృహ పథకం, ఆయుష్మాన్ కార్డ్, అంత్యోదయ రేషన్ కార్డ్ వంటి అవసరమైన సౌకర్యాల ప్రయోజనాన్ని పొందుతున్నారని మీడియాకు తెలిపారు.

(బీబీసీ కోసం కలెక్టివ్ న్యూస్‌రూమ్ ప్రచురణ)

(బీబీసీ తెలుగును వాట్సాప్‌,  ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)