పాశ్చాత్య దేశాల దౌత్యవేత్తలు రష్యాలో పనిచేయడానికి ఎందుకు భయపడుతున్నారు, అసలేం జరుగుతోంది?

"అమెరికా రాయబారిగా రష్యాలో పనిచేయడం నా దౌత్య జీవితంలోనే అత్యంత కష్టమైన పని" అని మాస్కోలో 2023 నుంచి 2025 వరకు అమెరికా రాయబారిగా పనిచేసిన లిన్ ట్రేసీ బీబీసీకి తెలిపారు.

ఒకప్పుడు అమెరికా, బ్రిటన్ సహా ఇతర ఐరోపా దేశాల దౌత్యవేత్తలు రష్యాలో కీలక పాత్ర పోషించేవారు. అత్యంత ఉద్రిక్తంగా ఉండే ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం సమయంలోనూ ఇరు పక్షాల మధ్య ఉద్రిక్తతలు తగ్గించేందుకు ప్రయత్నించేవారు.

కానీ, ఇప్పుడు పాశ్చాత్య దేశాల దౌత్యవేత్తలను 'శత్రుదేశాల' ప్రతినిధులుగా రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్ పుతిన్ ప్రభుత్వం చూస్తోంది. ఆయా దేశాల రాయబారులపై నిరంతరం నిఘా కొనసాగుతోంది. దీంతో వారు ఒంటరైపోయారు.

ఏ దేశాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి అక్కడికి వెళ్లారో.. ఆ దేశానికి వారికీ మధ్య దూరం అంతకంతకూ పెరుగుతోంది. మరోవైపు యుక్రెయిన్ యుద్ధం ఐదో ఏడాదిలోకి ప్రవేశించింది. యుక్రెయిన్‌పై రష్యా పూర్తి స్థాయి దాడి ప్రారంభించినప్పటి నుంచి అక్కడ పనిచేసిన ఐదుగురు దౌత్యవేత్తలతో బీబీసీ మాట్లాడింది.

ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో దౌత్యవేత్తలు ఎదుర్కొంటున్న ఒత్తిడిని ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ కాలంతో పోలుస్తున్నారు. అప్పట్లో పాశ్చాత్య దేశాల రాయబార కార్యాలయాలపై ప్రత్యక్ష నిఘా పెట్టేవారు. సంభాషణలను రికార్డు చేసే పరికరాలను బహుమతుల్లో రహస్యంగా అమర్చేవారు. అధికారుల కదలికలను గుర్తించేందుకు దాదాపుగా కంటికి కనిపించని రసాయన పదార్థమైన 'స్పై పౌడర్'ని ఉపయోగించేవారు.

రష్యా-యుక్రెయిన్ యుద్ధం మొదలైన 2022 తర్వాత రష్యాకు చెందిన వందల మంది దౌత్యవేత్తలను అమెరికా, ఐరోపా దేశాలు బహిష్కరించాయి. దీనికి ప్రతిగా రష్యా కూడా వందల మంది పాశ్చాత్య దౌత్యవేత్తలను 'అవాంఛనీయ వ్యక్తులు'గా ప్రకటించింది. దీంతో పలు దేశాల రాయబార కార్యాలయాల్లో సిబ్బంది కొరత ఏర్పడింది.

లిన్ ట్రేసీ తన 30 ఏళ్ల దౌత్య జీవితంలో పాకిస్తాన్ సహా పలు దేశాల్లో పనిచేశారు. 2008లో పెషావర్‌లో జరిగిన సాయుధ దాడి నుంచి ఆమె తృటిలో తప్పించుకున్నారు. అక్కడ ప్రతి క్షణం ప్రాణాపాయం పొంచి ఉన్నప్పటికీ.. రష్యాతో పోలిస్తే పెషావర్‌లో పనిచేయడం కొంత సులభమని ఆమె చెబుతున్నారు.

"అక్కడ కొన్ని విషయాలు నా నియంత్రణలో ఉన్నాయనే భావన ఉండేది. కానీ, మాస్కోలో పరిస్థితి భిన్నం. అక్కడ ప్రతి విషయంలోనూ తీవ్ర అనిశ్చితి ఉండటంతో పని మరింత కష్టంగా మారింది" అని ఆమె వివరించారు.

రష్యా నిరంతరం సాగించే గూఢచర్యం, నిఘానే ఈ అనిశ్చితికి ప్రధాన కారణమని ఆమె గుర్తుచేసుకున్నారు.

రష్యాలో గూఢచర్యం భయం

పాశ్చాత్య దేశాల్లో పనిచేస్తున్న రష్యా దౌత్యవేత్తలు కూడా తమ పట్ల వివక్ష చూపుతున్నారని ఫిర్యాదు చేస్తుంటారు. అయితే, రష్యా నిఘా సంస్థల పరిధి, వాటి కార్యకలాపాల తీరు చాలా విస్తృతంగా ఉంటాయని బీబీసీతో మాట్లాడిన దౌత్యవేత్తలు చెబుతున్నారు.

మాస్కో వెళ్లడానికి ముందు తనకు హెచ్చరికలు జారీ చేశారని ఓ మాజీ ఐరోపా దౌత్యవేత్త తెలిపారు.

"గూఢచర్య పరికరాలను ఎదుర్కోవడానికి సిద్ధంగా ఉండండి. మీ ఇంట్లోని ప్రతి గదిలో కెమెరా ఉన్నా ఆశ్చర్యపోవద్దు" అని తనకు చెప్పినట్లు వెల్లడించారు.

రష్యాకు చెందిన ఇద్దరు ఉద్యోగులను విధుల్లోకి తీసుకోవాల్సి వచ్చిందని మరో మాజీ రాయబారి తెలిపారు. రష్యా అంతర్గత భద్రతా సంస్థ ఫెడరల్ సెక్యూరిటీ సర్వీస్ (ఎఫ్‌ఎస్‌బీ) ఆ ఇద్దరినీ తమకు అనుకూలంగా మార్చుకునేందుకు ప్రయత్నించింది. రాయబార కార్యాలయంలో జరిగే ప్రతి విషయాన్ని తమకు తెలియజేయాలని కోరింది.

అయితే ఆ ఉద్యోగులు ఎఫ్‌ఎస్‌బీకి సహకరించకుండా విషయాన్ని రాయబార కార్యాలయానికి తెలియజేశారు. దీంతో వారిని ఉద్యోగాల నుంచి తొలగించారు. అలా చేయకపోతే వారు ఏదో ఒక రకమైన చట్టపరమైన చర్యలను ఎదుర్కోవాల్సి వచ్చేదని ఆ మాజీ రాయబారి తెలిపారు.

మరోవైపు పాశ్చాత్య దేశాల దౌత్యవేత్తలతో స్నేహ సంబంధాలు కలిగి ఉన్న రష్యన్లు కూడా ఒత్తిడి ఎదుర్కొంటున్నారు. విశ్వవిద్యాలయాలకు చెందినవారు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనేవారు కూడా ఈ జాబితాలో ఉన్నారు. పాశ్చాత్య అధికారులతో సన్నిహితంగా మెలగొద్దని అంటున్నారు.

ఓసారి తన అతిథుల్లో కొందరిని ఎఫ్‌ఎస్‌బీ అధికారులు వెంబడించారని ఓ మాజీ రాయబారి గుర్తుచేసుకున్నారు.

ఈ ఏడాది జూన్‌లో బ్రిటన్ రాజు జన్మదిన వేడుకల సందర్భంగా మాస్కోలోని బ్రిటిష్ రాయబారి నివాసంలో నిర్వహించిన కార్యక్రమానికి హాజరైన అతిథులు కూడా ఇలాంటి అనుభవాన్నే ఎదుర్కొన్నారు.

క్రెమ్లిన్ అనుకూల కార్యకర్తలు, ప్రభుత్వ మీడియా ప్రతినిధులు తమను ఇబ్బందులకు గురిచేశారని ఆయన తెలిపారు. ఆ తర్వాత పోలీసులు కూడా వారిని విచారించారు.

ఈ ఘటన తర్వాత పాశ్చాత్య దేశాల రాయబార కార్యాలయాలు నిర్వహించే పలు కార్యక్రమాల ఆహ్వానాలను భయంతో తిరస్కరిస్తున్నట్టు ఓ అతిథి తెలిపారు. అయితే ఈ ఒత్తిడిని అందరూ భరించలేకపోతున్నారని అన్నారు.

నిరంతర అనుమానాలు, నిఘా వాతావరణం కారణంగా పలువురు అధికారులు ఉద్యోగాలు వదిలేశారని ఓ మాజీ రాయబారి తెలిపారు. రష్యాను విడిచిపెట్టిన కొన్ని నెలల తర్వాత కూడా ఎవరైనా వెంబడిస్తున్నారేమోనని తరచూ వెనక్కి తిరిగి చూసుకునేవాడినని ఆయన గుర్తుచేసుకున్నారు.

'దౌత్యవేత్తలకు పరీక్ష'

యుక్రెయిన్‌పై రష్యా దాడి చేసిన వెంటనే ఐరోపా అంతటా ఓ చర్చ మొదలైంది. రష్యాలోని రాయబారులను వెనక్కి పిలిపించాలా? అక్కడ కార్యకలాపాలను పూర్తిగా నిలిపివేయాలా? అనే అంశంపై చర్చించారు.

ఫ్రాన్స్ మాజీ రాయబారి పియరీ లెవీ ఈ విషయాన్ని గుర్తుచేసుకున్నారు. వెంటనే పారిస్‌లోని తన ప్రభుత్వాన్ని సంప్రదించి, దౌత్యవేత్తలను వెనక్కి పిలిపించడం పొరపాటవుతుందని చెప్పినట్లు తెలిపారు. ఇరు పక్షాల మధ్య సంబంధాలు మరింత దిగజారుతున్న కొద్దీ అక్కడ దౌత్యవేత్తల ఉనికి మరింత అవసరమవుతుందని లెవీ భావించారు.

రష్యా దాడి తర్వాత కొద్దికాలంలోనే తమ విధుల స్వరూపం పూర్తిగా మారిపోయిందని మరో మాజీ ఐరోపా రాయబారి తెలిపారు. రెండు దేశాల మధ్య సాధారణ సంబంధాలు, వాణిజ్యం, ఉమ్మడి ప్రాజెక్టులకు అవసరమైన సహకారం సాధ్యపడలేదని చెప్పారు.

అయితే రష్యాలోనే ఉండిపోయిన దౌత్యవేత్తలకు కొత్త సవాళ్లు ఎదురయ్యాయి. తమ దేశ పౌరులు, సంస్థలకు సహాయం చేయడానికే వారు పరిమితం కాలేదు.

మొదటగా తమను 'శత్రుదేశాలు'గా రష్యా పరిగణిస్తున్నప్పటికీ.. అక్కడి అధికారులతో కనీసం సంప్రదింపుల మార్గాన్ని కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. రష్యాలో ఏం జరుగుతుందో తమ ప్రభుత్వాలకు సరైన సమాచారం చేరవేయడానికి ఇది అవసరమైంది.

అదే సమయంలో రాయబార కార్యాలయ సిబ్బంది భద్రతను చూసుకోవడంతోపాటు కార్యాలయాల కార్యకలాపాలు కొనసాగించాల్సిన బాధ్యత కూడా వారిపై ఉంది.

విదేశీయులను ఉద్యోగాల్లో నియమించడంపై 2021లో రష్యా ఆంక్షలు విధించింది. దీంతో అమెరికా రాయబార కార్యాలయంలో సేవలు, నిర్వహణ విభాగాల్లో సిబ్బంది తీవ్రంగా తగ్గిపోయారు.

చివరకు పైపుల్లో నీరు లీక్ కావడం వంటి చిన్న చిన్నవి కూడా పెద్ద సమస్యగా మారేది. వాటి పరిష్కారానికే దౌత్య సిబ్బంది ఎక్కువ సమయం కేటాయించాల్సి వచ్చేది.

సిబ్బంది కొరత గురించి ఓ రష్యా అధికారితో మాట్లాడినప్పుడు.. దాని గురించి అంతగా ఆందోళన చెందాల్సిన అవసరం లేదని ఆయన సలహా ఇచ్చినట్లు ఓ దౌత్యవేత్త గుర్తుచేసుకున్నారు.

"కనీసం మీ దగ్గర వంట మనిషి అయినా ఉన్నారు కదా" అని ఆ అధికారి అన్నట్లు తెలిపారు.

మరోవైపు, యుక్రెయిన్‌కు మద్దతు కోసం పాశ్చాత్య దేశాల ప్రభుత్వాలు విధించిన ఆర్థిక ఆంక్షలు రోజువారీ జీవితంలో మరిన్ని ఇబ్బందులు సృష్టించాయి. రష్యా బ్యాంకులకు స్విఫ్ట్ చెల్లింపుల వ్యవస్థ అందుబాటులో లేకపోవడం, ఆ దేశంలో మాస్టర్‌కార్డ్, వీసా సేవలు నిలిచిపోవడంతో పలు రాయబార కార్యాలయాలు తమ రోజువారీ ఖర్చులను నిర్వహించుకోవడానికీ ఇబ్బందులు పడ్డాయి.

ఓ మాజీ రాయబారి తన కార్యాలయంలో నగదు అయిపోయి, ఉద్యోగులకు జీతాలు చెల్లించడం కూడా కష్టంగా మారిన సందర్భాన్ని గుర్తుచేసుకున్నారు. అదే సమయంలో మరో దౌత్యవేత్తను రష్యా నుంచి బహిష్కరించారు. దీంతో ఆయన తన కారును విక్రయించారు. కారు అమ్మగా వచ్చిన రూబుళ్లను ఓ సూట్‌కేసులో నింపుకుని రాయబార కార్యాలయానికి తీసుకొచ్చారు.

"ఇదంతా పూర్తిగా పిచ్చితనంలా అనిపించేది. కానీ, ఇలాంటి పరిస్థితులను నవ్వుతూ ఎదుర్కోవాల్సి వచ్చేది" అని ఆ దౌత్యవేత్త చెప్పారు.

ప్రభుత్వాల మధ్య సంబంధాలు తగ్గినా..

రష్యా, పాశ్చాత్య దేశాల మధ్య ప్రభుత్వ స్థాయిలో సంప్రదింపులు దాదాపుగా నిలిచిపోయాయి. ఈ పరిస్థితుల్లో ఇరు పక్షాల మధ్య సంబంధాలు కొనసాగించడంలో దౌత్యవేత్తల పాత్ర మరింత కీలకంగా మారింది.

పాశ్చాత్య దేశాల దౌత్యవేత్తల పట్ల రష్యా అధికారులు తమ వైఖరిని బహిరంగంగానే వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

'శత్రుదేశాల' దౌత్యవేత్తలు గూఢచర్యానికి పాల్పడుతున్నారని వారు బహిరంగంగా ఆరోపించారు.

ముఖ్యంగా క్రెమ్లిన్‌ను వ్యతిరేకించే అంశాలపై ఆసక్తి చూపే లేదా వాటిపై దృష్టి సారించే దౌత్యవేత్తలను మాస్కో తీవ్రంగా విమర్శిస్తోంది.

పాశ్చాత్య దేశాల రాయబార కార్యాలయాలతో మాట్లాడకుండా రష్యాలోని చాలామంది ప్రభుత్వ అధికారులను ఆ దేశ ప్రభుత్వం దాదాపుగా కట్టడి చేసిందని రష్యా జర్నలిస్ట్ అలెక్సీ వెండిక్టోవ్ తెలిపారు.

దీంతో పాశ్చాత్య దేశాలతో సంబంధాలు మరింత దెబ్బతిన్నాయని వెండిక్టోవ్ అభిప్రాయపడ్డారు.

ఈ విషయంపై రష్యా అధికారులతో తాను మాట్లాడిన సందర్భాన్ని ఆయన గుర్తుచేసుకున్నారు.

"మీరు తీసుకుంటున్న చర్యల వల్లే మీ వాదన సరిగ్గా అర్థం కావడం లేదు. ఎందుకంటే రాయబారులు తమ పని చేసుకోలేకపోతున్నారు" అని వారికి చెప్పినట్లు వెండిక్టోవ్ అన్నారు.

ప్రస్తుతం మాస్కోకు ఐరోపాలోని పలు దేశాల ప్రభుత్వాలతో దాదాపుగా ఎలాంటి సంబంధాలు లేవని ఓ మాజీ ఐరోపా రాయబారి పేర్కొన్నారు. "ఫోన్‌లో మాట్లాడుకోవడం లేదు. మంత్రుల స్థాయిలో సమావేశాలూ జరగడం లేదు" అన్నారాయన.

అయితే, ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో దౌత్యవేత్తల ప్రాధాన్యం మరింత పెరిగిందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు. తమ ప్రభుత్వాల వైఖరిని మాస్కోకు చేరవేయాల్సిన బాధ్యత ఇప్పటికీ వారిపైనే ఉందని తెలిపారు.

"యుద్ధంలో జనరల్స్ తమ సామర్థ్యాన్ని నిరూపించుకుంటారు. దౌత్యవేత్తలకి కూడా ఇది వర్తిస్తుంది. పరిస్థితులు నిజంగా కష్టంగా మారినప్పుడు మీరు చేసే ప్రతి చిన్న పని కూడా ఎంతో కీలకంగా మారుతుంది" అన్నారు.

లిన్ ట్రేసీ 2025లో మాస్కోను విడిచిపెట్టారు. అప్పటికి తన ప్రధాన బాధ్యత పూర్తయిందని ఆమె భావించారు. అమెరికా రాయబార కార్యాలయం కార్యకలాపాలు కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. అయితే, అమెరికా పౌరులు, సాధారణ రష్యన్ల మధ్య సంబంధాలు కొనసాగించేందుకు తాను, తన బృందం చేసిన కృషి పట్ల ఆమె గర్వపడుతున్నారు.

"ఎందుకంటే, ఏదో ఒక రోజు రెండు దేశాల ప్రభుత్వాల మధ్య సంబంధాలు మెరుగుపడే రోజు వస్తుంది. అప్పుడు ప్రజల మధ్య ఇప్పటికే ఏర్పడిన ఈ సంబంధాలు ఆ ప్రక్రియను వేగవంతం చేయడానికి దోహదపడతాయి" అని లిన్ ట్రేసీ చెప్పారు.

(బీబీసీ కోసం కలెక్టివ్ న్యూస్‌రూమ్ ప్రచురణ)

(బీబీసీ తెలుగును వాట్సాప్‌,  ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)