እዚ ውሑድ ዳታ ብምጥቃም፡ ጽሑፍ ጥራይ እተንብቡሉ መርበብ ሓበሬታ ቢቢሲ ትግርኛ እዩ። ምሉእ ኣሳእልን ቪድዮታትን ንምርኣይ ድማ ቀንዲ መርበብ ሓበሬታና ተጠቐሙ።
ዶናልድ ትራምፕ ኣቐዲሙ ኣብ ትሩዝ ሶሻል ኣብ ዝዘርግሖ ጽሑፍ "እቲ ተኹሲ ደው ምባል ሕጂ ተግባራዊ ኰይኑ ኣሎ። በጃኹም ኣይትጥሓሱዎ!” ኢሉ።
ኣመሪካን ኢራንን ኣብ መንጎአን ንዝጸንሐ ኲናት ደው ከብላ ከምዝተሰማምዓ ኣፍሊጠን ኣለዋ።
እንተኾነ ዝርዝር ናይቲ ስምምዕ ዛጊት ብንጹር ኣይተፈልጠን ዘሎ።
ፕረዚደንት ትራምፕ ሎሚ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ "ኣብ ዝሓጸረ እዋን" ክግለጽ ምዃኑ ኣፍሊጡ።
መጻብቦ ሆርሙዝ ዓርቢ ምሉእ ብምሉእ ከምዝኽፈት'ውን እቲ ኣብ ኣኼባ መራሕቲ ሃገራት ጉጅለ-7 ንምስታፍ ኣብ ፈረንሳ ዝርከብ ትራምፕ ጠቒሱ።
ኢራን ብወገና፡ ምስ ዖማን ብምውህሃድ ውሑስ ዋሕዚ መራኽብ መጻብቦ ሆርሙዝ ከተረጋግጽ ምዃና ኣፈኛ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ እታ ሃገር ተዛሪቡ።
ልዕሊ 500 መራኽብ ኣብ ወሽመጥ ሰንፈላል ተሪፈን ምጽንሐን ይፍለጥ።
ዜና ስምምዕ ድሕሪ ምውጽኡ ዕዳጋታት ዓለም ክዓርግ ተራእዩ'ሎ። ዋጋ ነዳዲ'ውን የንቆልቁል ኣሎ።
ሓይልታት ምክልኻል እስራኤል ኣብ ሊባኖስ ብዘይ ዝዀነ ናይ ግዜ መግትኢ ህላወኡ ክቕጽል ከም ዝሓሰበ ሚኒስተር ምክልኻል እስራኤል፡ እስራኤል ካትዝ ገሊጹ።
እዚ ድማ ድሕሪ ምእዋጅ ማዕቀፍ ስምምዕ ኣመሪካን እስራኤልን ዝመጽአ ምዕባለ ኰይኑ፡ እቲ ስምምዕ "ኣብ ሊባኖስ ሓዊሱ ኣብ ኩሉ ግንባራት ዝካየድ ወተሃደራዊ ስርሒታት" ከም ዘብቅዕ ዝገልጽ እዩ።
ካትዝ ፈለማ ብቋንቋ እብራይስጥ ኣብ ዝተጻሕፈ መግለጺ፡ ኣብ ልዕሊ እስራኤል ዝበጽሐ "ዝጸንሐን ትጽቢት ዝግበረሉን ጸቕጢ" እኳ እንተሃለወ፡ ሰራዊት ምክልኻል እስራኤል ካብ ሊባኖስ ምውጻእ ከም እትቃወሞ ጠቒሱ።
እቲ ሚኒስተር ምክልኻል፡ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር እስራኤል ቤንጃሚን ናታንያሁ ብምስምማዕ፡ ሰራዊት ምክልኻል ኣብ "ጸጥታዊ ዞባታት" ሊባኖስ - ከምኡ'ውን ኣብ ሶርያን ቓዛን - "ብዘይ ናይ ግዜ ገደብ" ክጸንሕ'ዩ ይብል።
"ዶባት እስራኤል ንምሕላው፡ ኩሎም ትሕተ ቅርጺ ግብረሽበራውያን፡" ክዓኑ ምዃኑን፡ እስራኤል ድማ ብዛዕባ መርገጺኣ ንኣመሪካውያን መዛኑኣ ሓበሬታ ከም ዝሃበትን ይዛረብ።
ካትዝ ወሲኹ፡ "ኢራን ብሰንኪ ኣብ ሊባኖስ ዘጋጠመ ፍጻመታት ንእስራኤል እንተድኣ ኣጥቂዓታ - ብሙሉእ ሓይሊ ክንሃርማ ኢና፡ ኣብ ስልጣን ዘሎ ክፍተት ድማ ብንጹር ከነርእዮም ኢና፡" ኢሉ።
መንግስታዊ ማዕከናት ዜና ኢራን 14 ነጥብታት መዘክር ጸብጺበንመንግስታዊ ማዕከናት ዜና ኢራን፡ ኣብ መንጎ ኣመሪካን ኢራንን ዝተገብረ 14 ነጥብታት ዝሓዘ ረቐቕ ሰነድ ምርድዳእ ረቂቕ ዝበልኦ ይጽብባ ኣለዋ።
እቶም ፍሉያት ነጥብታት ብኽልቲአን ሃገራት ብወግዒ ኣይተረጋገጸን።
ፍርቂ ወግዓዊ መንግስታዊ ማዕከን ዜና ኢራን ዝዀነ ማዕከን ዜና ሜሀር፡ እቶም ነጥብታት፡
እቲ ናይ መወዳእታ ስምምዕ ብውሳነ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ክጸድቕ ምዃኑ ሓቢራ።
ብዛዕባ እዚ እዋናዊ ምዕባለታት ክትፈልጥዎ ዘለኩም ነገራት፤
ልክዕ ኣብ መንጐ ኢራንን ኣመሪካን ተጻብኦታት ደው ንምባል ስምምዕ ኣብ ዝተኣወጀሉ እዋን ሃገራዊት ጋንታ ኢራን ሎስ ኣንጅለስ ኣትያ።
እቲ ኣብ መንጐ ኣመሪካን ኢራንን ዝነበረ ውግእ ንምቁራጽ ዝተገብረ ስምምዕ፡ ጋንታ ኢራን ሎሚ ኣብ ሎስ ኣንጀለስ ኣንጻር ኒውዚላንድ ዝካየድ መኽፈቲ ጸወታ ዋንጫ ዓለም ቅድሚ ምክያዳ ቅድሚ ሓደ መዓልቲ ጥራይ’ዩ ተፈጺሙ።
እዚ ድማ እቲ ግጭት ዝያዳ ክጋደድ ይኽእል እዩ ንዝብል ስግኣታት ዘፋዀሰ ኰይኑ ኣሎ።
ነቲ ኣብ ዙርያ’ታ ጋንታ ዝነበረ ክትዕ ንምእላይ ግን ብዙሕ ተራ ኣይነበሮን።
ኣጥቃዓይ ኢራን ሜህዲ ታረሚ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ እቲ ዝቕጽል ዘሎ ወጥሪ፡ እታ ጋንታ ካብ ዝመጸትሉ ሰዓት ጀሚሩ ነቲ ውድድር ጸልዩዎ ኣሎ፤ ምድላዋት እውን ተቛሪጾም ነይሮም።
እታ ጋንታ ጸገም ቪዛ ስለ ዘጋጠማ፡ ኣብ ግዜ ዋንጫ ዓለም እትጸንሓሉ መደብር ናብ ሜክሲኮ ክግዕዝ ተገዲዳ እያ።
ኢራን ኣብ ሎስ ኣንጅለስ ናብ ዝርከብ ሜዳ ምስ ትኣቱ፡ ብዙሓት ካብቶም ኣብታ ከተማ ዝርከቡ ዓቢ ማሕበረሰብ ኢራናውያን ነዚ ጸወታ ንምዕዛብ ኣብቲ ሜዳ ኣይክህልዉን እዮም።
ገሊኦም ፊፋ ቅድሚ ሰውራ ዝነበረት ባንዴራ -ኣንበሳን ጸሓይን ዘለዋ- ምእጋዱ ብምቅዋም ተቓውሞታት ከካይዱ ክውጥኑ እንከለዉ፡ ገሊኦም ድማ ነታ ጋንታ ክጠፍእ ንዝደልይዎ ስርዓት ከም እትውክል ገይሮም ይርእይዋ።
እታ ጋንታ ግን፡ ፖለቲካ ክተወግዶ ዘይትኽእል ጽላሎት ኰይኑዋ ጸኒሑ ኣሎ።
ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶንዮ ጉተረዝ "ኣመሪካን ኢራንን ኣብ ስምምዕ ሰላም ከም ምብጽሐን" ብሓጐስ ተቐቢሎዎ።
"እዚ ንሰላማዊ ኣፈታትሓ እቲ ግጭት ዝውክል ወሳኒ ስጉምቲ'ዩ፡" ክብል ወሃቢ ቃል ገሊጹ።
መራሕቲ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ፈረንሳ፡ ጀርመንን ኢጣልያን እውን ነዚ ስምምዕ ንኢዶም ኣለዉ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ዓባይ ብሪጣንያ ሰር ኬር ስታርመር፡ እዚ "እቲ ኲናት ኣብ ምውዳእ፡ ዞባዊ ምርግጋእ ኣብ ምርግጋጽን መጻብቦ ሆርሙዝ ዳግማይ ኣብ ምኽፋትን ኣዝዩ ኣገዳሲ ስጉምቲ'ዩ፡" ኢሉ።
ቀዳመይቲ ሚኒስተር ጃፓን ሳናይ ታካይቺ ካብቶም ነቲ ስምምዕ ዝነኣዱ መራሕቲ ኰይና፡ ጃፓን "ብመጻብቦ ሆርሙዝ ናጻን ውሑስን ምጉዓዝ መራኽብ ብተግባር ክረጋገጽን፡ ኣብ ጉዳይ ኒዩክለር ኢራንን ካልእ ጉዳያትን ኣብ ዝሓጸረ እዋን ኣብ ናይ መወዳእታ ስምምዕ ክብጻሕ" ተስፋ ከም እትብር፡" ገሊጻ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኣውስትራልያ ኣንቶኒ ኣልባነዝ፡ እቲ ስምምዕ "ነባሪ ሰላም" ከምጽእ ተስፋ ከም ዘለዎ ገሊጹ።
"ምሉእ ሕውየት ግዜ ዝወስድ እኳ እንተዀነ፡ ነዚ ኣገዳሲ ንግዳዊ ካንሸሎ ናብ ንቡር ምምላስ ግን ኣብ ዞባና ሓዊሱ ኣብ ዋጋታት ጸዓትን ቁጠባን ጸቕጢ ንምቅላል ኣገዳሲ'ዩ፡" ይብል።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኒውዚላንድ ዊንስተን ፒተርስ፡ እዚ "ኣገዳስን ሃናጽን ስምምዕ"ን "ንዓለማዊ ቁጠባዊ ድሕነት ወሳኒ ዝዀነ ዞባ ወጥሪ ንምንካይን ምርግጋእ ንምድንፋዕን ዝወስድ ስጉምቲ፡" እዩ ኢሉ።
ኣብ መንጎ ኣመሪካን ኢራንን ስምምዕ ሰላም ከም ዝተበጽሐ ዝሕብር ምሉእ መግለጺ ቀዳማይ ሚኒስተር ፓኪስታን ሸህባዝ ሸሪፍ እንሆ፤
"ድሕሪ ጽዑቕ ዝርርብ፡ ኣብ መንጎ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካን እስላማዊት ሪፓብሊክ ኢራንን ዝተበጽሐ ስምምዕ ሰላም ከምዝተበጽሐ ብሓጎስ ንሕብር።"
"ክልቲኦም ወገናት ኣብ ሊባኖስ ሓዊሱ ኣብ ኩሉ ግንባራት ዝካየድ ዘሎ ወተሃደራዊ ስርሒታት ብቕልጡፍን ብቐዋምን ደው ክብል ኣዊጆም ኣለዉ።"
"ወግዓዊ ስነ-ስርዓት ምፍርራም ዓርቢ 19 ሰነ ኣብ ስዊዘርላንድ ክካየድ እዩ። ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካን እስላማዊት ሪፓብሊክ ኢራንን ነቲ ግጭት ዲፕሎማስያዊ ፍታሕ ንምርካብ ንዝገበርዎ ተወፋይነት ከነመስግኖም ንፈቱ።"
"ኣብዚ ናይ ሽምግልና ጻዕሪ ንዝርከቡ ኣሕዋትና፡ ዓቢ መሪሕነት ሃገረ ቀጠር፡ ኣብዚ ስምምዕ እዚ ንምብጻሕ ንዝገበርዎ ደገፍ'ውን ልባዊ ምስጋናና ከነቕርብ ንፈቱ።"
"ብፍላይ ንራእይ ዘለዎ ኣመራርሓ ንግስነት ስዑዲ ዓረብን ሪፓብሊክ ቱርክን ኣብዚ መዳይ ንዝገበርዎ ዘይተኣደነ ኣበርክቶ'ውን ከመስግኖም እየ።"
"ሕጂ እቲ ስምምዕ ኣብ ቦትኡ ምስ ዝህሉ፡ ተዛተይቲ ኣብዚ ሰሙን ተኸታታሊ ኣኼባታት ከመቻችኡ እዮም። እዚ ቅድሚ ትግባረ እዚ ስምምዕ ዝግበር ዘተታት መሰረት ናይቲ ቴክኒካዊ ዝርርብን ወግዓዊ ስነ-ስርዓት ምፍርራምን ክኸውን'ዩ።"
ኣብ መንጎ ኣመሪካን ኢራንን ስምምዕ ከም ዝተበጽሐ፡ ከም መንጐኛ ኰይኑ ክሰርሕ ዝጸንሐ ቀዳማይ ሚኒስተር ፓኪስታን ሸህባዝ ሸሪፍ ገሊጹ።
"ድሕሪ ጽዑቕ ዝርርብ፡ ኣብ መንጎ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካን እስላማዊት ሪፓብሊክ ኢራንን ኣብ ስምምዕ ሰላም ከም ዝተበጽሐ ብሓጎስ ንሕብር" ክብል ኣብ ኤክስ ጽሒፉ።
"ክልቲኦም ወገናት ኣብ ሊባኖስ ሓዊሱ ኣብ ኩሉ ግንባራት ዝካየድ ወተሃደራዊ ስርሒታት ብቕልጡፍን ቀዋምን ደው ክብል ኣዊጆም ኣለዉ።"
ወሲኹ ድማ ወግዓዊ ስነ-ስርዓት ምፍራም 19 ሰነ 1026 ኣብ ስዊዘርላንድ ከም ዝካየድ ኣመልኪቱ።
ሰበስልጣን ኢራንን ኣመሪካን ብዛዕባ እዚ ምልክታ ክሳብ ሕጂ ርእይቶ ኣይሃቡን።
ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ፡ ኣመሪካን ኢራንን ኣብ ስምምዕ ከም ዝበጽሓ ፓኪስታን ዘቕረበቶ ጸብጻብ ኣረጋጊጹ'ዩ።
"እቲ ምስ እስላማዊት ሪፓብሊክ ኢራን ዝተገብረ ስምምዕ ሕጂ ተዛዚሙ ኣሎ" ክብል ኣብ ትሩዝ ሶሻል ሓቢሩ።
"በዚ ንመጻብቦ ሆርሙዝ ብዘይ ክፍሊት ንኽኽፈት ምሉእ ብምሉእ እፈቅድ፡ ብተመሳሳሊ መገዲ ድማ እገዳ ሓይሊ ባሕሪ ኣመሪካ ብቕልጡፍ ክእለ ፍቓድ እህብ፡" ይብል።
"መራኽብ ዓለም ሞተርኩም ኣልዕሉ። ነዳዲ ክውሕዝ'ዩ!"።
ምክትል ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢራን፡ መንጎኛታት ቀጠር ኣብ ረቂቕ ሰነድ ምርድዳእ ኣመሪካን ኢራንን ኣብ ስምምዕ ንምብጻሕ፡ ኣብ ቴህራን "ካብ 14 ክሳብ 15 ሰዓታት ዝወሰደ ነዊሕ ዝርርብ" ከም ዘካየዱ ገሊጹ።
ካዘም ጋሪባባዲ ሎሚ ሰኑይ ንመንግስታዊ ማዕከናት ዜና ኢራን ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ”እዚ መስርሕ ድርድር ነዊሕ ግዜ ወሲዱ” ኢሉ።
"ልኡኽ ቀጠር ትማሊ ኣብ ቴህራን ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ኣብ መንጐ ኢራንን ኣመሪካን ኣብ ኢስላማባድ ዝተበጽሐ ሰነድ ምርድዳእ ዝምልከት ዘተ ንምዝዛም'ዩ ነይሩ። ኣስታት 14 ክሳብ 15 ሰዓታት ዝወሰደ ነዊሕ ዝርርብ ድማ ተኻይዱ።
እስላማዊት ሪፓብሊክ ኢራን ኣብቲ ጽሑፍ ናይ መወዳእታ ምምሕያሻት ክግበር ኣቕሪባ። ባህርያዊ’ዩ፡ እቶም ምምሕያሻት ተቐባልነት ረኺቦም፡ ጽሑፍ ናይቲ ኣብ እስላማባድ ዝተገብረ ናይ ምርድዳእ ሰነድ ድማ ተዛዚሙ፡" ኢሉ።
እቲ ምክትል ሚኒስተር፡ ዝርርብ ናይ መወዳእታ ስምምዕ ኣብ ውሽጢ 60 መዓልታት ዝካየድ ኰይኑ፡ ኢራን "ሓያሎ ክትምልሶም ዘለዋ ጉዳያት" ከም ዘለዋን፡ ቀዳምነት ዝወሃቦ ድማ ኩሉ ኣብ ልዕሊኣ ዝነበረ እገዳ ምልዓል ምዃኑን ገሊጹ።ናይ 15 ሰነ 2026 ምዕባለታት ብሓጺሩን ብቐጥታን ኣብዚ ከነቕርበልኩም ኢና።
ሰናይ መዓልቲ።
ኣመሪካን ኢራንን፡ እቲ ንነዊሕ እዋን ትፅቢት ዝተገብረሉ ስምምዕ ሰነድ፡ ክፈራረማ ትጽቢት ከምዝግበር ሰበስልጣን ፓኪስታን ገሊጾም።
ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ፡ እቲ ስምምዕ ሎሚ ኣብ መበል 80 ዓመት ልደቱ፡ ክፍረም ትጽቢት ይገብር ኣሎ።
ይኹን እምበር ኢራን፡ ኣብ ምፍራም እቲ ስምምዕ ክሳብ ሕጂ ጥርጣረ ከምዘለዋ ገሊጻ ኣላ፤ ተቓወምቲ ጉጅለታት ኢራን እውን ብዛዕባ እቲ ስምምዕ ገለ ስክፍታ ኣለዎም።
ቀዳማይ ሚኒስትር ፓኪስታን ሻህባዝ ሸሪፍ፡ ክልቲኦም ወገናት ኣብ መዘክር ሰነድ ምርድዳእ ከምዝተሰማምዑ ገሊፁ።
እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር፡ እቲ ስምምዕ ምስ ተፈረመ ብደረጃ ክኢላታት ዝመጽእ ሰሙን ዝርርብ ክቕጽል ምዃኑ ገሊጹ።
ትራምፕ ብወገኑ፡ እቲ ስምምዕ ምስተፈረመ ሽዑንሽዑ መጻብቦ ሆርሙዝ ክኽፈት ምዃኑ ሓቢሩ።
ብዓቢኡ ንኽልቲአን ሃገራት ዘሸማግላ ዘለዋ ሃገራት ፓኪስታንን ቀጠርን ዝርከበአን ሃገራት እውን፡ ኣብቲ ስምምዕ ክፍርማ ትጽቢት ይግበር።
ብመሰረት እቲ ሰነድ ምርድዳእ፡ ተኹሲ ደው ምባል ን60 መዓልታት ክናዋሕ ምዃኑን፡ ብዛዕባ ኒዩክለራዊ ፕሮግራም ኢራን ዝምልከት ልዝብ ክጅምር ምዃኑ ተፈሊጡ ኣሎ።