ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ሓኪም ዝተብሃለ ብሰብሞያ ሕክምና ዝተመስረተ ማሕበራዊ መርበብ ሓበሬታ "ኦሲዲ ብሓጺሩ ክግለጽ ከሎ፡ ጥርጣረ ዝፈጥር ዘሰክፍ ሓሳብን ነቲ ሓሳብ ንምዕፋን ዝውሰድ ተደጋጋሚ ስጉምቲን'ዩ" ክብል ነቲ ሕማም ይገልጾ።

ዝዓጸኻዮ ማዕጾ ከምዘይዓጸኻዮ ዘጨንቐካ ሕማም ኣእምሮ - 'ኦሲዲ' 

ነብስኹም፡ ከምዚ ዓይነት ነገራት ኣብ ሞንጐ ዝመላለሶም ሰባት ከም እትስራዕ እንተፈሊጥኩም፡ ኣዕናዊ ሓሳብ [catastrophising] ዘጋድድ ኣእምሮኣዊ ልምዲ ኣለኩም ማለት እዩ።እዚ፡ ሕማቕ ነገርክኽሰት ተኽእሎ ኣሎ ብምባል ናይ ዝዀነ ነገር ተኽእሎ ኩሉ ኣሉታዊ ሳዕቤንኣለዎ ኢልካ ምሕሳብ እዩ።

ኣሉታዊ ኣተሓሳስባ ክሳዕ ክንደይ ሃሳዪ ከምዝኾነ ትፈልጡ ዶ?

ቢቢሲ ምስ ዶክተር ዳናይት ብዛዕባ ሕማም ኵሊትን ጠንቅታቱን፡ ንመስርሕ ምጽራይ ደም ሰብነት (ድያሊሲስ)ን ምስኡ ዝተሓሐዝ ጕዳያትን ኣመልኪቱ ዘካየዶ ቃለ መጠይቕ።

ድያሊስስ እንታይ’ዩ - ብኸመይከ ይካየድ?

መብዛሕትና፡ ኣብ መዓልታዊ ህይወትና ንጸርፊ፡ ሽምጠጣ፡ ምንሻው ወይ ሕማቕ ርእይቶታት ዝተቓላዕና ኢና ንኸውን። ነዚኦም  እንምክተሉ ዓቕሚ ስለ ዘይህልወና ክኣ ከም ሳዕቤኑ ጐዲኦምና ክዀኑ ይኽእሉ።

ነቐፌታ ካብ መጐሳ ንላዕሊ ኣብ ውሽጥና ነዊሕ ዝጸንሓሉ ምኽንያት እንታይ'ዩ?

ሽዑ እቶም ኣብ ኣሜሪካ ጆርጂያ ዝነብሩ ስድራቤቱ፡ ወዶም ንመዓልታዊ ዕማማት ህይወት ብዝሓሸ ኵነታት ክለምዶን ክነጥፈሉን ዝሕግዝ ሕክምና ንኽረክብ ብምሕሳብ  ናብ በዓል ሞያ ሕክምና ወሰድዎ። መድሃኒታት ብምሃብ እውን ፈቲኖምዎ፣ እንተኾነ እቲ ዝተኣዘዘ መድሃኒታት ኣብ ወዶም ቀጻሊ ሕማም መርዘን ርእሲ ምስ ኣኸተለ ከቋርጽዎ ተገዲዶም።

ምጕዳል ትኵርነት ንምፍዋስ ብሓኪም ዝእዘዝ ገይም ኮምፒተር 

ነገራት ናይ ምጥርቓም ልምዲ፡ ብጾታ፣ ባህሊ ወይ ማሕበረ ቁጠባዊ ደረጃታት ዝፍለ ኣይኰነን። ኣብ ኩልና ኣሎ። እዚ፡ ልዕሊ 2.5 ብዝሒ ህዝቢ ዓለም ዘጥቅዕ ኣእምሮኣዊ ጸገም ኰይኑ፡ ብሰፊሑ ዕድሚኦም ልዕሊ 60 ዓመት ኣብ ዝዀኑ ሰባትን ከም ጭንቀትን ቃዝኖትን ዝበሉ ኣእምሮኣዊ ጸገማት ዘለዎምን ከም ዝርኣይ ማሕበር ስነ ልቦና ኣመሪካ የመልክት።

ንብረት ምጥርቓም ስነ ኣእምሮኣዊ ጸገም ምዃኑ ትፈልጡ'ዶ?

ካብ ዓለም ብዕድመ እቲ ዝነኣሰ መምህር ዮጋ ረያሽኒ ካብ ወዲ ኣርባዕተ ዕድመ ጀሚሩ ዮጋ ክተግብር ከምዝጀመረ እዩ ዝገልጽ። ካብ ግዜ ቁልዕነቱ ጀሚሩ ምስ ዮጋ ክቱር ፍቕሪ ዝሓደሮ ረያሽኒ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ናይ ባዕሉ ቤት ትምህርትን ካልኦት መድረኻትን ዮጋ ይምህር'ሎ።

"ዮጋ ርጉእን ትኩርን ንክኸውን'ዩ ዝሕግዘኒ" ረያሽኒ

ብዙሓት ዓይነታት መንሽሮ ካብ ዝተፈላለዩ ክፋላት ሰብነትና ከም ዝብገሱ ዝዛረብ ዶክተር ጂልቻ፡ መንሽሮ ሳንቡእ’ውን ኣብ ዓለም ካብ መንሽሮ ቈርበት ቀጺሉ ብኻልኣይ ደረጃ ዘጋጥም ከም ዝዀነ ይሕብር። 
ናብ ከባቢ ሰሜን ዋልታ ካብ ጨረር ጸሓይ ብዝብገስ መንሽሮ ቈርበት ብሰፊሑ ይኽሰት። እቲ ኣብ ካልኣይ ደረጃ ዝርከብ መንሽሮ ሳንቡእ ድማ፡ ኣብ ዓለም ቀለተልቲ ካብ ዝብሃሉ ዓይነታት መንሽሮ እቲ ሓደ እዩ።

ሽጋራ ዘየትክኹ ሰባት ስለ ምንታይ ብመንሽሮ ሳንቡእ ይጥቅዑ?

"ኣብቲ ግዜ ንወጻኢ ሃገር ክትከይድ ዕድል ምርካብ ሎተሪ ከም ምዕዋት እዩ ዝርአ ነይሩ። ነዚ ዕድል እዚ ረኺበ፡ ግን ከኣ ናይ ኣእምሮ ሕምምቲ ኮይነ ክምለስ እንከለኹ እቲ ዝስምዓኒ ጸቕጢ ቀሊል ኣይነበረን። ንዓይ ይዅን ንስድራ ቤተይ ዓቢይ ፀገም ኰይኑ እዩ ዝስምዓኒ ነይሩ፡" 

ስነኣእምሮኣዊ ምዝባዕ ክልተ ጫፍ ስምዒታት 

ምሁራት ቁጠባ እታ ሃገር እቲ ሓገዝ ናህሪ ዋጋ ከስዕብ ከምዝኽእል ሓቢሮምዎ'ኳ እንተነበሩ፡ እቲ መራሒ ግን ግዝያዊ ከምዝኸውን ገሊጹ ነይሩ።

ኣመሪካውያን ኣብ ከቢድ ጭንቀት ተዋሒጦም ኣለዉ- ጆ ባይደን

ኣብዚ እዋን ኣብ ኢትዮጵያ ጸረ-ነፍሳት መድሃኒት ዘይስዕሮም ደቀቕቲ ነፍሳት ኣዝዮም በዚሖም ከም ዘለው እዩ ዝንገር። እዞም ደቀቕቲ ነፍሳት ብመድሃኒት ክሞቱ እናተገብአ ዘይሞቱሉን እቲ ዝሓመመ ሰብ’ውን ዘይፍወሰሉን ኵነታት ብብዝሒ ይርአ ኣሎ። 

መድሃኒት ብግቡእ ዘይምጥቃም ‘ስሚ' እዩ ዝቕየር 

ኣብ ታሪኽ ፍልቀት ወዲ ሰብ [evolution] ዓᎁቕ ሰረት ዘለዎ ባህሪ ጎነጽ ወይ ዓመጽ፡ ሓደ ካብቶም ዝዓበዩ ኣዕናውቲ ባህሪያት ደቂ ሰባት እዩ። ንዓመታት፡ ተመራመርቲ ዓመጸኛታት ወይ ናዕበኛታት ክንከውን ዝገብረና ነገር ንምፍላጥ መጽናዕቲ ከካይዱ ጸኒሖም።

ዓማጺ ባህሪ ከመይ ኢሉ'ዩ ኣብ ደምና ዝሰርጽ? ሳይንስ መልሲ ኣለዎ

ሰባት ንገዛእ ርእሶም የታልሉ’ሞ ነቲ ዘታልልዎን ንነብሶም ዝሕስውዎን ባዕላቶም ንቕድም ይኣምንዎ። ስለምንታይ እዮም ግን ሰባት ንነብሶም ዘታልሉ? ወይ ከታልሉ ዘድልዮም? 

ሰባት ስለምንታይ እዮም ንርእሶም ዘታልሉ? መፍትሒኡ ኸ?

ወዲ 48 ዓመት ስቴቨን ጋላገር፡ ኣብ ወርሒ ታሕሳስ ድሕሪ ዝተገብረሉ መጥባሕቲ ምትካል ክልተ ኣእዳው፡ ኣብ ጽቡቕ ኵነታት ጥዕናን ሓድሽ ህይወትን ይርከብ።

ብሕክምና ምስግጋር ኣካል፡ ክልተ ኣእዳው ዝተገጥመሉ ሰብኣይ

ድሕሪ'ቲ ኣብ ቴክሳስ ኣብ ዝርከብ ቤት ትምህርቲ ሮብ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፡ ብርክት ዝበላ ኣብያተ ትምህርቲ እቲ ከባቢ ኣብዚ ሰሙን ኣብ ቀጽሪ እተን ኣብያተ ትምህርቲ ዝህልው ቑጽሪ ፖሊስ ክውስኽ ከም ዝገብራ ገሊጸን።

'ወለዶ ጅምላ-ቕትለት' ተባሂሎም ዝጽውዑ ሓደሽቲ ወለዶ ኣመሪካ

ስትሮክ ብደረጃ ዓለም ኣብ ካልኣይ ዝስራዕ ቀታሊ ሕማም ከም ዝኾነ ዝሕብር ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ኣብ ነብሲ ወከፍ ዓመት 15 ሚልዮን ሰባት በቲ ሕማም ከምዝተሓዙ የመልክት።

ጠንቂ ሞት ብዙሓት ዝኾነ ወቕዒ ሓንጎል እንታይ ንፈልጥ?

ንርእሳ ገና ጓል 12 ዓመት እንከላ ግዳይ ምኽንሻብ ዝኾነት ኣና ካባሌ ዱባ፡ ስድርኣ ኣብ 14 ዓመታ በስገዳድ ከምርዕውዋ ኣብ ዝወሰንሉ እውን ካብ ትሕቲ ዕድመ መርዓ ሃዲማ እያ።

ኬንያዊት 'ብልፅቲ ነርስ ዓለም' 250 ሽሕ ዶላር ተሸሊማ

ዝሕታለ አእምሮ ዘለዎም ሰባት ከም ማንም ሰብ ዝተፈላለየ ስብእናን ክእለትን ኣለዎም። እታ ካብቶም ካልኦት ቖልዑ እትፈልዮም ንገለ ክፋል ሓበሬታ ንምስልሳል ኮነ ስራሕ ንምስራሕ ወይ ሓድሸ ክእለት ንምቕሳም ካብቶም ካልኦት ቖልዑ ፍልይ ዝበለ ግዜ ከምዝወሰደሎም ኣቶ ዮውሃንስ ንሰነዳት እቲ ዓውዲ ብምጥቃስ ይዛረብ።

'ዝሕታለ ኣእምሮ ብምዝባል እምበር ብመርገምን ትዕድልትን ዝመጽእ ኣይኮነን'

ኬቨን በርሊን ዝተባህለ ተቐማጢ ግዝኣት ኬንታኪ፡ ምስ ምኽባር ዕለተ ልደቱ ብዝተኣሳሰር ሕማቕ ተዘክሮታት ስለዘለዎ፡ ጭንቀት ከስዕበሉ ከምዝኽእል ኣቐዲሙ ንትካሉ ኣጠንቂቑ ምንባሩ ተገሊጹ።

ሓደ ኣመሪካዊ ብዘይድሌቱ ዕለተ-ልደቱ ዘብዐለሉ ትካል 450 ሽሕ ዶላር ክኽሕሶ ተበይኑሉ

ብስነፍልጠታዊ መገዲ ብሓጺሩ፡ እዚ ሕማም ብሰንኪ ግዚያዊ ምርባሽ፡ ኣብ ኣእምሮ ነዝሪ [ተዘዝታ] ኤሌክትሪክ ከጋጥም እንከሎ ዝኽሰት እዩ። ብስነፍልጠታዊ መገዲ ብሓጺሩ፡ እዚ ሕማም ብሰንኪ ግዚያዊ ምርባሽ፡ ኣብ ኣእምሮ ነዝሪ [ተዘዝታ] ኤሌክትሪክ ከጋጥም እንከሎ ዝኽሰት እዩ።

"ደቀንስትዮ ብዘውድቕ ሕማም ክወድቃ እንከለዋ፡ ኣወዳት ተኸታቲሎም ይደፍርወን"

ዉሩይ ናይ ሆሊዉድ ተዋሳኢ ብሩስ ዊልስ ብሰንኪ ናይ ምዝራብን ናይ ምጽሓፍን ክእለትካ ዘዳኽም ኣፋዝያ ዝተብሃለ ሕማም ኣእምሮ ካብ ምውሳእ ዓለም ከምዝተሰናበተ ተፈሊጡ።

ብሩስ ዊልስ ብሰንኪ ኣፋዝያ ዝተብሃለ ሕማም ኣእምሮ ካብ ምውሳእ ተሰናቢቱ

ኣብቲ መጽናዕቲ ካብ ዝተሳተፉ ሓደ ዝኾነ ዶ/ር ኣጅማል ዜማር፡ እቲ ኣብ ቫንካቮር ካናዳ ዝተመዝገበ ሃንደበታዊ ርኽበት፡ ፈላማይ ሓበሬታ ናይ ኣብ ምሟት ዘሎ ኣእምሮ ከምዝኾነ ገሊጹ፡፡

'ሰባት ኣብ ጻዕረ ሞት እንከለው ህይወቶም ይቕጅሎም'

ልክዕ ከምቶም ካልኦት ኣሉታዊ ስምዒታት፡ ጣዕሳ ኣገዳሲ ዘይኮነ ስምዒት ተገይሩ’ዩ ዝውሰድ። ክኢላታት ስነ ልቦና ግን ጣዕሳ ጠቓሚ ስምዒት ክኸውን ከም ዝኽእል ይዛረቡ።

ብዝኾነ ነገር ምጥዓስና ከጽልኣና'ዶ ይግባእ?

ጸጋ፡ ሓንቲ ካብቶም ብሰንኪ ኲናት ዝተመዛበሉን ኣብ ጎረቤት ሃገር ዝርከቡን ልዕሊ 60 ሽሕ ስደኛታት እያ። ንሳ፡ ክሳብ ሕጂ ድሃይ ሰብኣያ ዘይትፈልጥ እኳ እንተኾነት፡ ብሰንኪ እቲ ዝበጽሓ ጾታዊ ዓመጽ ግን "ድሕሪ ሕጂ ሰብኣየይ ይደልየኒ'ዩ ዝብል ግምት የብለይን። ክጽየፈኒ እዩ ዝብል ስክፍታ ስለ ዘለኒ ናብኡ ክምለስ ኣይደልን" እያ ትብል።

ጥዕና ስነ ኣእምሮ