Зеленский: Украина бўйича музокаралар "конструктив ва анча мазмунли". Нималар маълум?

Украина, Россия ва АҚШ ўртасида Украинадаги урушни якунлашга қаратилган икки кунлик уч томонлама музокараларнинг биринчи куни Абу-Дабида бўлиб ўтди.

Киев ва Москвадан келган юқори мартабали расмийлар тўрт соат давом этган муҳокамалар ҳақида деярли изоҳ бермаган бўлса-да, музокараларда иштирок этмаган президент Володимир Зеленский уларни "конструктив ва анча мазмунли" деб баҳолади.

Париждан сўзлаган АҚШ давлат котиби Марко Рубио ҳам учрашувнинг биринчи куни "жуда самарали" ўтганини айтди.

Россиянинг Украинага қарши кенг кўламли урушига нуқта қўядиган келишувга эришиш бўйича катта силжиш кутилмаётган бўлса-да, АҚШ расмийлари аввалроқ Москва ва Киев урушдан кейинги вазиятда Украинанинг шарқий ҳудудлари устидан ким назорат ўрнатиши масаласида хусусий тарзда "бир оз мослашувчанлик" кўрсатаётганини билдирган эди.

Шунингдек, Зеленский ҳарбий асирлар алмашинуви каби гуманитар масалалар ҳам муҳокама қилинганини айтган.

Сешанба кунги музокаралар бошида АҚШ президенти Доналд Трампнинг куёви Жаред Кушнер тафсилотларни ошкор қилмаган ҳолда, АҚШ томонлар ўртасидаги "фарқларни қисқартирганини" айтди ва "урушни тугатишига умид қилинаётган ечим" томон силжишга умид билдирди.

Кушнер бундан олдин музокаралар Россия ва Украинанинг "урушдан кейинги хавфсизликка оид ташвишлари"ни муҳокама қилишга қаратилганини айтган эди.

Кейинроқ Копенгагендаги матбуот анжуманида АҚШ расмийларининг музокараларга ёндашуви ҳақида сўралганида, Зеленский: "Мен ўзгаришларни кўряпман. Эшитаётганларимдан жуда мамнунман", деди.

Кушнер ва Трампнинг тинчлик бўйича махсус вакили Стив Уиткофф асосий учрашув доирасида Украина, Европа ва НАТО расмийлари билан ҳам учрашди.

Шу пайтгача Европа етакчилари тинчлик музокараларидан асосан четда қолдирилган эди, аммо улар қитъа хавфсизлигига оид қарорлар ўзларисиз қабул қилиниши мумкинлиги ҳақидаги хавотирлар манзарасида муҳокамаларда иштирок этишни талаб қилиб келмоқда.

АҚШ буни қўллаб-қувватлаётгандек кўринмоқда. Марко Рубио Парижга ташрифи чоғида европаликлар "ушбу муаммони узоқ муддатли ҳал қилишнинг бир қисми" эканини тан олди.

Бироқ АҚШ расмийларидан бирига кўра, россияликларда европаликларга нисбатан ишончсизлик сақланиб қолмоқда.

ЕИ расмийлари қўллаб-қувватлайдиган айрим таклифлар, жумладан тинчлик музокаралари учун шарт сифатида сўзсиз оташкесим талаби Москва томонидан мунтазам равишда рад этиб келинмоқда. Россия ташқи ишлар вазири Сергей Лавров сешанба куни бундай танаффус Киевга қайта гуруҳланиш имконини беришини айтди. "Биз бунга рози бўлмаймиз", деди у.

Можарони тугатиш масаласида Москва ва Киевнинг позициялари ҳали ҳам бир-биридан анча узоқ.

Ихтилофнинг асосий нуқталаридан бири Россия томонидан катта қисми эгаллаб олинган Украинанинг шарқий Донецк вилояти билан боғлиқ.

Москва Украина қўлида қолган Донецк ҳудудларидан воз кечишни талаб қилмоқда, Киев эса мамлакат келажак хавфсизлиги учун муҳим деб ҳисоблайдиган ушбу ҳудудлар устидан назоратни сақлаб қолиш мақсадида фронт чизиғини музлатишни истамоқда.

Ҳозирча томонлар бу талаблардан чекинмаган бўлса-да, музокаралар арафасида гапирган АҚШ расмийси бу оммавий позиция эканини ва Москва ҳам, Киев ҳам "хусусий тарзда бир оз мослашувчанлик" кўрсатганини таъкидлади.

Бироқ у янги "хавфсизлик архитектураси" ҳақидаги муҳокамаларсиз бу масала ҳал бўлмаслигини тан олди.

"Улар урушдан кейинги хавфсизлик архитектураси қандай бўлишини билмагунча, Донецк масаласини ва ҳудудий масалани ҳал қила олмайди", деди расмий. "Шуни унутмаслик керакки, бу икки масала бир-бири билан чамбарчас боғлиқ ва уларни алоҳида ҳал қилиб бўлмайди".

Украина учун урушдан кейинги "хавфсизлик архитектураси" иттифоқчилар яна ҳужум бўлган тақдирда ёрдамга келишини кафолатлашни ўз ичига олиши мумкин. Россия учун эса бу НАТОнинг Шарқий Европадаги мавқеини қисқартириш бўйича кўп йиллик мақсадини англатиши мумкин, бу эса европаликлар учун ташвишли ҳолат ҳисобланади.

Таклиф этилаётган асос хавфсизлик бўйича маслаҳатлашувлар, инқироз давридаги тўғридан-тўғри алоқа линиялари, шунингдек икки томон ўртасидаги "ўзаро кескинликни пасайтириш чоралари"ни ўз ичига олади.

Расмийлар, шунингдек, 2022 йилдан буён деярли фаолияти тўхтаб қолган НАТО–Россия кенгаши фаолиятини қайта тиклаш эҳтимолини ҳам тилга олди.

Женевада феврал ойида бўлиб ўтган уч томонлама музокараларнинг сўнгги раунди ҳеч қандай силжишсиз якунланган эди. Шундан кўп ўтмай АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши уруши Вашингтоннинг эътиборини Украинадан чалғитди ва ўшандан буён бошқа музокаралар ўтказилмади.

АҚШ президенти Доналд Трамп президентлик муддатининг иккинчи даври бошиданоқ Украинадаги можарони тугатиш учун бир неча раунд музокараларга бошчилик қилди. У бир вақтлар Украинадаги урушни бир кунда тугатиши мумкинлигини айтган эди, аммо ҳозирча бу ҳаракатлар катта натижа бермади.

Шу билан бирга, унинг Москвага нисбатан тобора муросага мойил ёндашуви Киевда ва Европа Иттифоқи бўйлаб жиддий хавотирларни кучайтирди.

Кремл вакили Кирилл Дмитриев билан ўтган ҳафта Вашингтонда учрашгандан сўнг, Трамп Украина бўйича яқинлашиб келаётган "катта, ажойиб келишув"ни мақтади ва бу жараёнга "бутун Европа ҳам жалб қилиниши мумкин"лигини айтди.

Украинада кўпчилик бу адолатли тинчликка олиб келишига шубҳа билан қарамоқда.

Украина парламенти депутати, ташқи ишлар қўмитаси раҳбари Александр Мережко BBC'га Трамп "Украина ҳисобидан тезкор келишув"га эришмоқчи деб ҳисоблашини айтди. Унинг фикрича, бундай келишувни Киев албатта рад этади.

Мережконинг айтишича, Россия президенти Владимир Путинни ҳақиқий музокараларга мажбур қилишнинг ягона йўли санкциялар ва узоқ масофали зарбалар орқали Россияга босимни кучайтиришдир.

"Путиннинг ҳарбий машинаси тўлиқ ишлаб турган экан, унинг музокара қилиш учун ҳеч қандай сабаби йўқ".

У шунингдек Трампнинг Россиядан дизел сотиб олиш бўйича келишуви каби сўнгги қадамларини ҳам тилга олиб, бу "фақат Москвани урушни давом эттиришга рағбатлантиради", деди.

Москва делегацияси таркибида Кремл маслаҳатчиси Владимир Мединский, ташқи ишлар вазирининг ўринбосарлари Сергей Рябков ва Михаил Галузин, разведка хизмати раҳбари Игор Костюков ҳамда армия генерали Юрий Жигарловский бор.

Киев эса аввалги музокара гуруҳларида иштирок этган бир қатор юқори мартабали амалдорларни юборган. Улар орасида Ташқи разведка хизмати раҳбари Рустем Умеров, Владимир Зеленский администрацияси раҳбари Кирило Буданов ва депутат Давид Арахамия бор.

Музокараларга қарамай, Россия Украинага қарши ҳалокатли бомбардимонлар ва энергетика инфратузилмасига зарбаларни давом эттирмоқда. Киевда бу Москва Украинани Россия шартлари асосидаги келишувни қабул қилишга мажбур қилмоқчи эканининг исботи сифатида қабул қилинмоқда.

Душанба куни Кушнер эҳтиёткорлик билан Абу-Дабидаги музокаралар энг кўпи билан "музокараларнинг кейинги босқичига туртки бериши мумкинлиги"ни таъкидлади.

"Бу фавқулодда қийин ва мураккаб можаро", деб ёзди у X тармоғида ва АҚШ "ушбу муҳокамаларга қатъият ва реализм билан ёндашаётганини" қўшимча қилди.