چرا زبان چینی به انتخاب تازه جوانان عرب تبدیل شده است؟

در سال‌های اخیر، آموزش زبان چینی در خاورمیانه و شمال آفریقا رشد چشمگیری داشته است. موسسه‌های کنفوسیوس، مراکز آموزش زبان وابسته به دولت چین، در کشورهای مختلف از الجزایر تا عربستان سعودی و عراق راه‌اندازی شده‌اند و به ترویج زبان، فرهنگ و تمدن چین می‌پردازند.

همزمان، هزاران دانشجوی عرب با دریافت بورسیه برای ادامه تحصیل راهی چین شده‌اند. برخی از آن‌ها نیز تجربه‌های خود را در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک می‌گذارند و دیگران را به یادگیری زبان چینی و تحصیل در این کشور تشویق می‌کنند.

در اکتبر امسال، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، موسسه‌های کنفوسیوس را «تهدیدی برای امنیت ملی» خواند و آن‌ها را برنامه‌هایی «تبلیغاتی با پشتیبانی دولت» توصیف کرد؛ اتهامی که دولت چین آن را رد کرده است. با این حال، به نظر می‌رسد بسیاری از کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا از موسسه‌های کنفوسیوس استقبال کرده‌اند.

زبان به‌عنوان یک «پل»

موسسه‌های کنفوسیوس دوره‌های آموزش زبان برگزار می‌کنند و میزبان رویدادهای فرهنگی هستند که بر شباهت‌های میان کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا با چین تاکید دارند. این مراکز همچنین می‌کوشند چین را به عنوان شریکی غیر استعماری و گزینه‌ای از جهان جنوب در برابر همکاری با کشورهای غربی معرفی کنند.

وزارت خارجه چین در سال ۲۰۲۲ اعلام کرد که موسسه‌های چینی از سال ۲۰۱۳ تاکنون ۲۵ هزار دانشجو از منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا آموزش داده‌اند و ۱۱ هزار بورسیه در جهان عرب ارائه کرده‌اند.

پکن بورسیه‌های گسترده‌ای با حمایت دولت برای دانشجویان عرب ارائه کرده است، از جمله «برنامه مترجمان چینی-عربی» برای دانشجویان کشورهای عضو اتحادیه عرب که بر اساس آن، انتظار می‌رود فارغ‌التحصیلان به‌عنوان «حلقه ارتباطی میان چین» و کشورهای عربی فعالیت کنند.

دوره‌های زبان چینی اغلب به‌عنوان فرصتی برای تبادل فرهنگی و «درک متقابل» معرفی می‌شوند، اما پیامدهای اقتصادی مستقیمی نیز دارند.

روزنامه دولتی «چاینا دیلی» اخیرا گزارش داد که آموزش زبان چینی برای کشورهای عربی «راه‌های تازه‌ای به سوی آموزش، اشتغال و تبادل فرهنگی عمیق‌تر» باز می‌کند. در حالی که شهروندان چینی نیز برای «گسترش حضور خود در بازارهای عربی» زبان عربی می‌آموزند.

این گزارش می‌گفت: «زبان در حال ساختن پل‌هاست.»

یکی از شهروندان یمنی که با این روزنامه گفت‌وگو کرده بود، استدلال کرد که زبان چینی اکنون در جهان عرب از انگلیسی مهم‌تر شده است.

الجزیره در سال ۲۰۲۴ با دانشجویان عرب در چین مصاحبه کرد. آن‌ها گفتند تحصیل زبان چینی با گسترش همکاری‌ها در حوزه فناوری، آموزش و فرهنگ، «در را به روی فرصت‌های شغلی آینده باز خواهد کرد».

به این ترتیب، زبان چینی به‌عنوان پلی به سوی فرصت‌های اقتصادی بیشتر، به‌ویژه برای جوانان، ترویج می‌شود، در منطقه‌ای که با نرخ بالای بیکاری جوانان و مهاجرت نامنظم دست‌وپنجه نرم می‌کند.

رشد آموزش چینی در مصر

مصر نمونه‌ای به‌ویژه جالب است، چون دو کشور از سال ۱۹۵۵ برنامه‌های تبادل دانشجو داشته‌اند. به گفته وزارت خارجه چین، قاهره در سال ۱۹۵۶ نخستین کشور عربی و آفریقایی بود که با پکن توافق‌نامه همکاری فرهنگی امضا کرد و اکنون زبان چینی در بیش از ۴۰ مدرسه متوسطه در مصر تدریس می‌شود.

امروزه آموزش زبان چینی از مقطع ابتدایی تا دوره‌های دکترا گسترش یافته است.

چین چندین فرصت بورسیه برای دانشجویان مصری ارائه می‌کند، از جمله «بورسیه دولت چین» با پوشش کامل هزینه‌ها که می‌توان از طریق سفارت چین، وزارت آموزش عالی مصر یا مستقیما از طریق دانشگاه‌های چینی مشارکت‌کننده برای آن اقدام کرد.

دانشجویان تحصیلات تکمیلی در رشته‌های علوم و فناوری همچنین می‌توانند برای «بورسیه آن‌سو» با پوشش کامل هزینه‌ها برای تحصیل در دانشگاه‌های چین درخواست دهند؛ در حالی که دولت‌های استانی و شهری چین نیز بورسیه‌هایی از پوشش جزئی تا کامل هزینه‌ها ارائه می‌کنند.

دانشگاه‌های برجسته، از جمله تسینگ‌هوا و پکن، نیز برای دانشجویان بین‌المللی تازه‌ پذیرفته‌شده، بورسیه‌های ویژه خود را بر اساس شایستگی و استعداد ارائه می‌کنند.

در سپتامبر ۲۰۲۶، دانشگاه قاهره با دانشگاه مطالعات بین‌المللی شانگهای تفاهم‌نامه‌ای برای ایجاد «مرکز مطالعات چین» امضا کرد که هدف آن راه‌اندازی دوره‌های مشترک اعطای مدرک و گسترش تبادل دانشجو و اعضای هیئت علمی است.

روزنامه دولتی «الاهرام العربی» روابط مصر و چین را الگویی برای همکاری اقتصادی و فرهنگی توصیف کرده و فرهنگ را یکی از مسیرهای راهبردی زیربنای این رابطه دانسته است.

در همین حال، روزنامه خصوصی «الیوم السابع» زبان چینی، تبادلات دانشگاهی و فعالیت‌های فرهنگی را پل‌های مهمی میان دو جامعه توصیف کرده است.

چرا روی دانشجویان خاورمیانه و شمال آفریقا سرمایه‌گذاری می‌شود؟

پکن ابتکارهای آموزشی خود را فرصتی برای «ساختن پل‌ها» و تعمیق درک متقابل میان چین و کشورهای عربی‌زبان معرفی کرده است، اما این دیدگاه نیز مطرح شده که چنین پروژه‌هایی با هدف شکل دادن به رهبران و تصمیم‌گیرندگان آینده جهان عرب انجام می‌شوند.

این رویکرد همچنین آموزش و تاثیرگذاری بر نسل آینده نخبگان خاورمیانه و شمال آفریقا را در بر می‌گیرد؛ بر این اساس که بورسیه‌ها و فرصت‌های آموزشی ارائه‌شده از سوی چین، نگرش بازتر و دیدگاهی مثبت‌تر نسبت به این کشور ایجاد خواهد کرد.

وب‌سایت «الحره» که بودجه آن از سوی دولت آمریکا تامین می‌شود، گفته است کارزار قدرت نرم چین با هدف «بازتعریف برداشت‌ها از قدرت و شراکت در منطقه‌ای که مدت‌ها تحت سلطه آمریکا بوده» انجام می‌شود، در حالی که پکن میلیون‌ها دلار در پروژه‌های زیرساختی و فرهنگی از ریاض تا رباط سرمایه‌گذاری کرده است.

وب‌سایت پان‌عرب «العربی الجدید» که با قطر مرتبط است، موسسه‌های کنفوسیوس را «بازوی قدرت نرم پکن برای شکل دادن به تصویر جهانی خود» توصیف کرده است.

این وب‌سایت گفته است چین «روی نسل‌های جوان حساب باز کرده است که در آینده به مناصب رهبری خواهند رسید و وارد مراکز تصمیم‌گیری خواهند شد و در نتیجه قدرت تاثیرگذاری بر روابط بین‌المللی با پکن را خواهند داشت... بدون آنکه تابع دیکته‌های غرب باشند».

رحاب صبح، مدیر موسسه کنفوسیوس دانشگاه قاهره، در گفت‌وگویی با شبکه سی‌جی‌تی‌ان در ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶ گفت که «دانشجویان با انگیزه و علاقه شخصی خود برای یادگیری زبان چینی به اینجا می‌آیند»، چون جوانان مصری نگاه مثبتی به چین دارند و به توانایی‌های اقتصادی و سیاسی این کشور «اعتماد زیادی» دارند.

نظرسنجی «بارومتر عرب» در سال ۲۰۲۵ نشان داد پاسخ‌دهندگان در چند کشور عربی، از جمله مصر، عراق، اردن و تونس، نگاه مثبت‌تری به چین نسبت به آمریکا، اتحادیه اروپا، ایران و روسیه داشتند.

چین از نگاه اینفلوئنسرهای عرب

افزایش علاقه به چین در میان اینفلوئنسرهای عربی‌زبان، که بعضی از آن‌ها مخاطبان خود را تشویق کرده‌اند به این کشور سفر کنند و زبان چینی یاد بگیرند، پنجره‌ای به سوی جذابیت فرهنگی رو به رشد چین در جهان عرب باز می‌کند.

در ماه سپتامبر، دولت چین هزینه «تور پکن در مسیر جاده ابریشم» را برای ۱۰ اینفلوئنسر جوان عرب تامین کرد. همه آن‌ها با رسانه‌های چینی مصاحبه کردند و تجربه‌های خود را برای مخاطبان عربی‌زبان ثبت کردند.

این اینفلوئنسرها بر شباهت‌های فرهنگی و تاریخی میان کشورهای خود و چین تاکید کردند و تحسین خود را نسبت به توسعه سریع فناوری و پیشرفت‌های چین ابراز کردند.

برای مثال، ایمان صبحی، اینفلوئنسر مصری، در گفت‌وگو با «سی‌جی‌تی‌ان» در ۵ اکتبر گفت: «ما [مصری‌ها] باید از چین یاد بگیریم که چگونه همه این‌ها را ساختند... چون تاریخ مشابهی داریم... همیشه می‌توانیم از مردمی که مثل ما سختی کشیده‌اند یاد بگیریم.»

نشانه‌هایی از گسترش همکاری در صنایع سرگرمی نیز دیده می‌شود.

کمدی-درام چینی سال ۲۰۲۶ «به رستوران اژدها خوش آمدید» که با نام «روزی روزگاری در خاورمیانه» نیز شناخته می‌شود، نوشته و ساخته ون مویه، فیلم‌ساز تحسین‌شده چینی، است.

این فیلم گروهی از بازیگران چینی، مصری و بین‌المللی داشت و در چندین مکان در مصر فیلم‌برداری شد.

این فیلم ضدجنگ داستان یک آشپز چینی را روایت می‌کند که با آغاز جنگ در یک شهر خیالی در خاورمیانه، زندگی‌اش زیر و رو می‌شود و رستورانی که اداره می‌کند به پناهگاهی برای کودکانی تبدیل می‌شود که درگیر این درگیری شده‌اند.

این فیلم بازتاب‌دهنده روندی گسترده‌تر در جهان عرب بود؛ روندی که نشان‌دهنده گذار از روابطی است که پیش‌تر عمدتا بر همکاری‌های اقتصادی در چارچوب ابتکار «کمربند و جاده» چین استوار بودند، به سوی پیوندهای فرهنگی عمیق‌تر میان دو منطقه.