کاپ۳۱؛ به نظر دانشمندان ۲۰۲۶ «گرم‌ترین» سالی خواهد بود که تاکنون ثبت‌ شده است

دانشمندان به بی‌بی‌سی گفته‌اند که جهان در مسیر ثبت گرم‌ترین سال تاریخش قرار دارد، چون زمین هم‌زمان زیر فشار گرمایش ناشی از تغییرات اقلیمی و پدیده ال‌نینیو است.

این هشدار در حالی مطرح می‌شود که رهبران و مذاکره‌کنندگان کشورهای جهان از دوشنبه برای افتتاح کاپ ۳۱، نشست اقلیمی سازمان ملل، در ترکیه گرد هم آمده‌اند.

برکلی ارث، گروه پژوهشی مستقل آمریکایی که این پیش‌بینی را انجام داده است، می‌گوید با این که هنوز دو ماه از سال باقی مانده است، ۹۵ درصد اطمینان دارد که ۲۰۲۶ از رکورد قبلی که در سال ۲۰۲۴ ثبت شد، فراتر می‌رود.

کشورهای شرکت‌کننده در این نشست طی ماه‌های اخیر پیامدهای افزایش گرما را به‌شدت حس کرده‌اند: از آتش‌سوزی‌های گسترده در سراسر اروپا گرفته تا فروریختن ناگهانی یخچالی در نپال که جان بیش از هزار نفر را گرفت.

رابرت رود از موسسه برکلی ارث می‌گوید: «پشت سر هم سال‌هایی با گرمای بی‌سابقه داشته‌ایم. با افزایش گرمایش جهانی، انتظار همین را داریم... فروریختن یخچال‌ها و موج‌های گرما و خشکسالی‌هایی که رکورد می‌شکنند.»

روز جمعه، سرویس اقلیمی کوپرنیکوس اتحادیه اروپا گفت که ماه اکتبر گرم‌ترین اکتبر ثبت‌شده بوده است.

آقای رود البته هشدار داد که این تازه آغاز راه است: «احتمال دارد که در آینده تغییراتی بسیار بزرگ‌تر و شدیدتر داشته باشیم.»

عامل اصلی بالا رفتن دمای جهان، افزایش غلظت دی‌اکسید کربن در جو بوده است که عمدتا از سوزاندن سوخت‌های فسیلی ناشی می‌شود.

سازمان جهانی هواشناسی وابسته به سازمان ملل روز دوشنبه گزارش خودش را منتشر کرد. این سازمان با احتیاط بیشتری نسبت به موسسه برکلی ارث پیش‌بینی کرده است که ۲۰۲۶ در میان چهار سال گرم ثبت‌شده قرار خواهد گرفت.

به گفته این سازمان، سال ۲۰۲۷ هم اوضاع به همین منوال خواهد بود، چون ال‌نینیویی که به‌طور غیرمعمول قدرتمند است تا سال آینده ادامه پیدا می‌کند و دما را بالاتر می‌برد.

سلسته سائولو، دبیرکل سازمان جهانی هواشناسی، گفت که این وضعیت به معنای واقعی کلمه «همه رکوردها را رد کرده است».

این یافته‌ها چالشی را که پیش روی مذاکره‌کنندگان حاضر در کاپ ۳۱ در شهر ساحلی آنتالیا در ترکیه قرار دارد، برجسته‌تر می‌کند.

در نشست‌های قبلی، تمرکز بر کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای بود؛ یعنی مقابله با علت تغییرات اقلیمی. اکنون ولی شمار فزاینده‌ای از کشورها با این واقعیت روبه‌رو هستند که باید هم‌زمان با این کار، خود را با رخدادهای شدید آب‌وهوایی تازه‌ای که با گرم شدن زمین پدید می‌آید، سازگار کنند.

سایمون استیل، مسئول امور اقلیمی سازمان ملل، در سخنرانی روز نخست برای نمایندگان گفت: «هیچ نشستی به‌تنهایی راه‌حل جادویی نیست. هیچ کنفرانسی به‌تنهایی نمی‌تواند شکاف عمیق میان علم و واقعیت را پر کند. فوریت این لحظه باید انگیزه راه پیش روی ما باشد. گرمایش جهانی همین حالا هم بهای سنگینی برای زمین دارد.»

ماه گذشته، وزیر دفاع بریتانیا، هشدار داد که درباره نحوه کنار آمدن با بلایای طبیعی رو به افزایش، از جمله ذخیره کردن مواد غذایی، فکر کنند.

وس استریتینگ به آتش‌سوزی‌های تابستان امسال و گرمای بی‌سابقه اشاره کرد؛ گرمایی که به گفته اداره هواشناسی بریتانیا، تغییرات اقلیمی احتمال وقوع آن را ۱۳۰ برابر کرده بود. او همچنین از افزایش خطر سیل در زمستان امسال در نتیجه ال‌نینیو سخن گفت.

استیون بلچر، دانشمند ارشد اداره هواشناسی بریتانیا، به بی‌بی‌سی گفت: «ما برای اقلیم قرن بیستم طراحی شده‌ایم، اقلیمی که دیگر در آن زندگی نمی‌کنیم. پس این وضعیت همه جنبه‌های زندگی ما را تغییر خواهد داد.»

گازهای گلخانه‌ای اضافه‌ای که به جو افزوده می‌شوند، گرمای بیشتری را به دام انداخته‌اند و حدود ۹۰ درصد این گرما را اقیانوس‌ها جذب کرده‌اند.

به گفته خانم سائولو، اینجاست که ال‌نینیو وارد ماجرا می‌شود: «ال‌نینیو گرمای تازه‌ای به سیاره اضافه نمی‌کند. بلکه گرما را از اقیانوس آزاد می‌کند؛ اقیانوسی که گرم‌ترین وضعیت اندازه‌گیری‌شده را دارد. خیلی ساده، گرمای بیشتری برای آزاد شدن وجود دارد.»

این الگوی طبیعی اقلیمی، دمای جهان را باز هم بالاتر می‌برد.

جهان اکنون در مسیر ۲/۸ درجه سانتیگراد گرمایش نسبت به دوران پیش از صنعتی شدن تا پایان قرن قرار دارد؛ رقمی که تقریبا به‌طور قطع از هدف ۱/۵ درجه‌ای تعیین‌شده در توافق پاریس برای جلوگیری از بدترین پیامدهای تغییرات اقلیمی فراتر می‌رود.

کاپ ۳۱ چه پیشرفتی می‌تواند به همراه داشته باشد؟

کشورها دو هفته مذاکره خواهند کرد و رهبرانی از جمله اندی برنام، نخست‌وزیر بریتانیا، این هفته در کنفرانس حضور می‌یابند.

نشست‌های اقلیمی گذشته به اهداف تازه‌ای برای کشورها در زمینه کاهش سوخت‌های فسیلی، افزایش کمک مالی به کشورهای در حال توسعه، و حفاظت از جنگل‌ها انجامیده‌اند.

با این که انتشار گازهای گلخانه‌ای همچنان رو به افزایش است، کشورها در بالا بردن ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر هم پیشرفت چشمگیری داشته‌اند. آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی کرده است که رشد این بخش در شش سال آینده ۵۷ درصد بیشتر از دوره قبل خواهد بود.

آقای استیل همچنین گفت که گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر هم راه‌حلی اقلیمی و هم راه‌حلی اقتصادی برای شوک‌های اخیر انرژی است: «انرژی‌های تجدیدپذیر در جهان سال گذشته حدود نیم تریلیون دلار صرفه‌جویی به همراه داشتند.»

دولت ترکیه گفته است که می‌خواهد گفت‌وگوهای امسال بر هدفی تازه برای گذار به برق، یعنی دور کردن نظام‌های انرژی از سوخت‌های فسیلی و حرکت به سوی برق و همچنین کاهش میزان پسماند، متمرکز شود.

این بحث اما احتمالا کشورها را دو دسته خواهد کرد.

پیش‌نویس‌های اولیه موضع اتحادیه اروپا که بی‌بی‌سی آنها را دیده است، نشان می‌دهد این اتحادیه تنها در صورتی به هدف گذار به برق می‌پیوندد که کشورها نتوانند با استفاده از گاز به آن دست یابند.

در یادداشتی که برای کشورهای عضو فرستاده شده، آمده است: «مهم است که پیشرفت در گذار به برق بر پایه منابع انرژی پاک باشد.»

اما کشورهایی مانند عربستان سعودی و روسیه پیش‌تر برای استفاده موقت از گاز، به‌عنوان جایگزین فسیلی «پاک‌تر» برای زغال‌سنگ، فشار آورده بودند.

سلسته سائولو از سازمان جهانی هواشناسی می‌گوید که قادر نیست توضیح دهد چرا کشورها پیش‌تر بر سر برخی موضوعات به توافق نرسیده‌اند، اما: «چیزی که می‌بینم، پیامدهای همین نبود اجماع است که به رخدادهای شدیدتر منجر می‌شود.»

بی‌بی‌سی دریافته است که دولت بریتانیا تمایلی به تعیین اهداف تازه در کاپ ۳۱ ندارد و معتقد است تمرکز باید بر تحقق توافق‌های موجود باشد.

با این حال، روز دوشنبه گزارش شد که به گفته گروه‌های فعال در حوزه پایداری انتظار می‌رود اهداف دولت بریتانیا برای خودروهای برقی کاهش یابد؛ اقدامی که اهداف اقلیمی بلندمدت این کشور را به خطر می‌اندازد.

در ماه سپتامبر هم نمایندگان عضو کمیته توسعه بین‌المللی پارلمان دولت را به دلیل کاهش بودجه کمک‌های خارجی‌اش مورد انتقاد قرار دادند؛ کاهشی که باعث می‌شود دولت نتواند به تعهدات قبلی‌اش در زمینه تامین مالی اقلیمی عمل کند.

کشورهای ثروتمندتر در نشست‌های پیشین توافق کرده بودند که مبلغ کمک به کشورهای در حال توسعه برای سازگاری با تغییرات اقلیمی را تا سال ۲۰۳۵ سه برابر کنند و به دست‌کم ۸۵ میلیارد دلار برسانند.

تازه‌ترین داده‌ها مربوط به سال ۲۰۲۴ نشان می‌دهد که کشورها به حدود یک‌سوم این رقم رسیده‌اند اما سازمان ملل این هفته اعلام کرد که خسارت‌های کنونی ناشی از تغییرات اقلیمی «قابل توجه» است و ممکن است به پول بسیار بیشتری نیاز باشد.

با این همه، بسیاری از کشورها پس از جهش قیمت نفت و گاز در پی جنگ ایران و آمریکا، بودجه کمک‌هایشان را به سمت هزینه‌های دفاعی و کمک‌های مالی کوتاه‌مدت به خانوارها برده‌اند.

انتظار می‌رود که دولت‌ها از این نشست برای گفت‌وگو درباره سیاست جهانی هوش مصنوعی نیز استفاده کنند؛ از جمله تقاضای رو به رشد برای منابع انرژی و آب از سوی مراکز داده‌ای که پشتوانه گسترش این فناوری هستند.