ใครอาจอยู่เบื้องหลังการขู่วางระเบิดปลอมป่วนเที่ยวบินในยุโรป ?

คำเตือนต่าง ๆ หลั่งไหลเข้ามาอย่างรวดเร็ว โดยมุ่งเป้าไปที่สายการบินหรือสนามบินแห่งแล้วแห่งเล่า

วานนี้ (5 พ.ย.) มีเครื่องบินอย่างน้อย 21 ลำ และสนามบินหลายแห่งทั่วยุโรปตกเป็นเป้าของการขู่วางระเบิด ซึ่งนับเป็นเหตุการณ์ลักษณะเดียวกันครั้งที่สองในสัปดาห์นี้ โดยสหราชอาณาจักรระบุว่าเหตุการณ์ดังกล่าวเป็น "การหลอกลวงที่มีเจตนามุ่งร้าย"

ในเกือบทุกกรณี ยกเว้นสนามบินฮีทโธรว์ในกรุงลอนดอน สหราชอาณาจักร ข้อมูลเหล่านั้นได้รับการยอมรับว่ามีความน่าเชื่อถือเพียงพอที่ทำให้ต้องเปลี่ยนเส้นทางบินของเครื่องบินหรือแม้กระทั่งในกรณีของอิตาลีก็มีการส่งเครื่องบินรบขึ้นไปบินคุ้มกัน

สุดท้ายทั้งหมดกลายเป็นเรื่องเท็จ แต่ไม่ได้หมายความว่าเรื่องที่จะตามมาจะไม่ใช่เรื่องจริง

มันไม่ใช่เรื่องน่าแปลกใจเลยที่ลักษณะการหลอกลวงสายการบินต่าง ๆ เหล่านี้เกิดขึ้นพร้อมกันและมีการประสานงานกัน ประกอบกับการกระทำอันมุ่งร้ายอื่น ๆ ทั่วยุโรป จะทำให้คนบางส่วนเริ่มสงสัยว่ารัสเซียอาจอยู่เบื้องหลังเรื่องนี้

หลังจากเกิดเหตุการณ์โจมตีทางไซเบอร์และการพบเห็นโดรนลึกลับบินเหนือสถานที่สำคัญหลายแห่งเมื่อต้นปีนี้ ในช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมา เราได้เห็นการแฮกตู้แช่แข็งในซูเปอร์มาร์เก็ตจากระยะไกล รวมถึงเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับธนาคารเลือด เหตุการณ์น่าสงสัยบริเวณชายแดนโปแลนด์ติดกับรัสเซีย และในเดือน ส.ค. มีการโจมตีด้วยโดรนที่สนามบินไลพ์ซิก ฮัลเลอ ของเยอรมนี ซึ่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยของเยอรมนีกล่าวโทษอย่างเปิดเผยว่าเป็นฝีมือของมอสโก

แล้วรัสเซียอยู่เบื้องหลังเรื่องนี้หรือเปล่า?

หลายคนที่โต้แย้งโดยอาศัยเพียงหลักฐานแวดล้อมว่า นี่ต้องเป็นอีกตัวอย่างหนึ่งของสงครามแบบ "ลูกผสม" สงครามใน "เขตสีเทา" หรือการทำสงครามที่อยู่ในระดับ "ต่ำกว่าเกณฑ์" ที่เกิดการเผชิญหน้าทางทหารอย่างแน่นอน ซึ่งนั่นหมายถึงการกระทำที่สร้างความเสียหายต่อโครงสร้างพื้นฐานหรือสังคมของชาติ ๆ หนึ่ง โดยมักเป็นลักษณะที่ไม่เปิดเผยตัวตนผู้กระทำการ สามารถปฏิเสธความรับผิดชอบได้ และไม่ถึงเกณฑ์ที่จะกระตุ้นให้นำมาตรา 5 ของนาโต หรือองค์การสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือ (North Atlantic Treaty Organization - NATO) มาใช้ ซึ่งจะนำไปสู่การตอบโต้ของชาติตะวันตก

รัสเซียกำลังโกรธแค้นนาโตที่ให้การสนับสนุนยูเครน ซึ่งการกระทำดังกล่าวได้ขัดขวางแผนการของรัฐบาลเครมลินที่จะผนวกยูเครนเป็นส่วนหนึ่งของดินแดน และยุติเอกราชของยูเครนลงอย่างสิ้นเชิง

บล็อกเกอร์ชาวรัสเซียบางคนยังตั้งข้อสังเกตว่า หากโดรนของยูเครนกำลังทำให้สนามบินของรัสเซียไม่ปลอดภัย และมาตรการคว่ำบาตรของชาติตะวันตกกำลังปิดกั้นสายการบินรัสเซียไม่ให้เข้าสู่น่านฟ้าของยุโรป แล้วทำไมประเทศตะวันตกจึงไม่ควรได้รับผลกระทบเช่นเดียวกัน

ทว่าจนถึงเย็นวันพฤหัสบดี (5 พ.ย.) ยังไม่มีหลักฐานแน่ชัดใด ๆ ที่บ่งชี้ว่าเหตุการณ์หลอกลวงเกี่ยวกับสายการบินเหล่านี้เชื่อมโยงกับรัสเซีย อิหร่าน หรือกลุ่มตัวแทนใด ๆ ที่อยู่ภายใต้การควบคุมของประเทศเหล่านี้

มีอีเมลข่มขู่ถูกส่งไปยังเจ้าหน้าที่สนามบินในกรุงโรมเมื่อเช้าวันพฤหัสบดี โดยอ้างว่าเป็นอีเมลจาก "นักรบแห่งรัฐบุรุษ" ("Fighters of the Male State")

ชื่อดังกล่าวน่าจะหมายถึงกลุ่ม Muzhskoi Legion หรือ "กองทัพบุรุษ" ของรัสเซีย ซึ่งเป็นกลุ่มขวาจัดที่มีแนวคิดสุดโต่งจนถูกศาลในกรุงมอสโกของรัสเซียสั่งแบนในปี 2021

แต่ถึงกระนั้นกลุ่มดังกล่าวยังคงมีผู้ติดตามออนไลน์หลายหมื่นคนบนเทเลแกรม (Telegram) ขณะที่พวกเขาร่วมแสดงความยินดีกับการรุกรานยูเครนอย่างเต็มรูปแบบของรัสเซียในปีถัดมา

แต่ถึงแม้ว่าอีเมลที่ส่งไปยังกรุงโรมจะเป็นของจริง และใครจะบอกได้ว่าไม่ใช่กลุ่มอื่นที่ซ่อนตัวอยู่เบื้องหลังชื่อนั้น ก็ไม่น่าจะให้เบาะแสที่ตำรวจและเจ้าหน้าที่สนามบินต้องการเพื่อระบุตัวผู้สร้างเรื่องหลอกลวงเหล่านี้ รวมถึงวัตถุประสงค์ที่พวกเขาลงมือทำได้

สำหรับหน่วยงานตำรวจแห่งชาติ การท่าอากาศยาน และกระทรวงคมนาคม ที่พยายามสืบหาว่าใครอยู่เบื้องหลังการหลอกลวงเหล่านี้ และจะรับมืออย่างไรเพื่อให้เกิดผลกระทบน้อยที่สุดหากเกิดเหตุการณ์เช่นนี้ขึ้นอีก สิ่งสำคัญไม่ใช่การคาดเดาว่าใครน่าจะเป็นผู้กระทำผิด แต่เป็นการติดตามเบาะแสที่ชัดเจนและเป็นรูปธรรม หากพวกเขาสามารถหามันเจอ

ศูนย์ควบคุมการจราจรทางอากาศภาคพื้นดินเป็นผู้แจ้งเตือนเที่ยวบิน

บีบีซีเวริฟาย (BBC Verify) วิเคราะห์ข้อความที่ส่งไปยังเครื่องบินลำหนึ่ง เพื่อหาคำตอบว่าเกิดอะไรขึ้นเมื่อเที่ยวบินหนึ่งได้รับคำขู่เรื่องระเบิด หลังจากมีเครื่องบินกว่า 20 ลำทั่วยุโรปตกเป็นเป้าหมายของการข่มขู่วางระเบิด ซึ่งนับเป็นครั้งที่สองในรอบสัปดาห์นี้

การวิเคราะห์ข้อความสื่อสารที่ถูกส่งบนเครื่องบินของสายการบินแอร์ลิงกัส (Aer Lingus) ลำหนึ่งออกเดินทางจากกรุงดับลินของไอร์แลนด์มุ่งหน้าไปยังกรุงโรมของอิตาลีโดยมีผู้โดยสารมากกว่า 150 คนอยู่บนเครื่อง พบว่าเที่ยวบินนี้ได้รับแจ้งจากศูนย์ควบคุมการจราจรทางอากาศภาคพื้นดินว่ามีการขู่วางระเบิดบนเครื่องบิน หรือ BOB (Bomb on Board)

จากการไล่เรียงลำดับเหตุการณ์ทั้งหมด ระหว่างที่เที่ยวบินกำลังเดินทาง ก่อนเวลา 9.00 น. ตามเวลาท้องถิ่นเล็กน้อย ขณะที่เครื่องบินกำลังบินอยู่เหนือน่านฟ้ากรุงปารีส เครื่องบินเริ่มลดระดับความสูงลง และเปลี่ยนเส้นทางบินไปทางทิศตะวันตก ในเวลาเดียวกันลูกเรือได้ส่งข้อความแจ้งว่าเครื่องกำลังเปลี่ยนเส้นทางไปลงจอดที่สนามบินชาร์ลส์ เดอ โกล ในกรุงปารีส

3 นาทีต่อมา ลูกเรือได้ส่งข้อความอีกฉบับกลับไปยังดับลินโดยระบุว่าเครื่องบินจำเป็นต้องเปลี่ยนเส้นทาง เนื่องจากได้รับแจ้งจากเจ้าหน้าที่ควบคุมการจราจรทางอากาศภาคพื้นดินว่ามีการขู่วางระเบิดบนเครื่องบิน

ประมาณ 45 นาทีต่อมา ลูกเรือแจ้งว่าพวกเขาได้รับคำสั่งจากรัฐบาลให้เปลี่ยนเส้นทางอีกครั้ง โดยให้ไปลงจอดที่ฐานทัพอากาศทหารแห่งหนึ่งในฝรั่งเศส โดยเครื่องบินลำนี้เครื่องบินลงจอดหลังเวลา 10.00 น. เล็กน้อย โดยมีเครื่องบินขับไล่ของกองทัพฝรั่งเศสบินคุ้มกัน

ตามแนวปฏิบัติแล้วเมื่อเครื่องบินลงจอดแล้วจะเครื่องบินถูกย้ายไปจอดยังพื้นที่ห่างไกลจากส่วนอื่น ๆ ของสนามบิน เพื่อให้หน่วยเก็บกู้วัตถุระเบิดเข้าตรวจค้นเครื่องบินอย่างละเอียด

ภาพที่บีบีซี เวริฟาย ได้ตรวจสอบและยืนยันแล้วของเครื่องบินแอร์ลิงกัสลำดังกล่าว แสดงให้เห็นเจ้าหน้าที่ตำรวจ ทหาร และสุนัขตำรวจอยู่บนรันเวย์ ผู้โดยสารคนหนึ่งชื่อเอมิลีให้ข้อมูลกับบีบีซีว่า ผู้โดยสารบนเครื่องเพิ่งได้รับทราบเรื่องการขู่วางระเบิดหลังจากเครื่องบินลงจอดแล้ว และต้องใช้เวลาประมาณ 2 ชั่วโมงครึ่งในการตรวจค้นเครื่องบิน