Зулмат ва совуқда қолаётган Украина: Россия зарбалари ортидан электр таъминоти издан чиқмоқда

Дарина Кулчицкаянинг зиммасида ташвиш кўп. У Киевдаги кўп қаватли уйнинг еттинчи қаватида яшайди, икки фарзандини ёлғиз ўзи катта қиляпти. Икки шўх боласини овқатлантириши, уй вазифаларини бажаришларига қараши керак. Бунинг устига, ҳамма ишни электр ўчгунича битиришга улгуриши лозим. Лекин электр қачон ўчишини аниқ билмайди.

Билгани шуки, тез орада чироқлар ўчади, розеткаларда ток бўлмайди, вайфай узилади, жўмраклардан сув келмай қолади. Бугун кечқурун электр белгиланган вақтдан бир соат кўпроқ берилди. Шунга қарамай, Дарина кечки овқатни тайёрлаб, уйдан туриб қилаётган ишини ҳам тугатишга шошиляпти.

"Охирги бир неча кунда кунига атиги тўрт-беш соат электр бўлди. У ҳам ҳар куни ҳар хил вақтда. Икки соат электр бўлса, кейин саккиз соат бўлмайди".

Тинчлик музокаралари давом этмоқда. Пайшанба куни АҚШ вакиллари Россия ва Украина раҳбарлари билан учрашади. Айни пайтда Россиянинг Украина электр тармоғига ҳужумлари кучайгани сабабли мамлакатда электр жадвал асосида навбатма-навбат ўчирилмоқда. Украина бунга жавобан Россиянинг нефтни қайта ишлаш заводларига зарба бермоқда.

Расмийлар электрни кунига камида тўрт соат етказиб бериш таъминланмаса, миллионлаб украиналиклар учун яшаш шароити тез орада ўта оғирлашишидан хавотирда. Айрим расмийлар норасмий суҳбатларда вазият ҳозирнинг ўзида шунга яқинлигини айтмоқда. Киевда баъзи оилалар суткасига 20 соатгача электрсиз қоляпти.

Бу йил электрни жадвал асосида ўчириш ўтган қишдагига қараганда эртароқ бошланди. Узилишлар ҳам ўтган қишдагидан узоқроқ давом этяпти. Шу боис Даринаники каби хонадонлар янада қоронғи ва совуқ бўлиб қолмоқда. У қават-қават кийиниб, устидан қалин палто ҳам кийиб олган. Ташқарида ҳам, уй ичида ҳам ҳарорат пасаймоқда.

Кечки соат етти яримга оз қолганда, "чиқ" этган овоз эшитилади. Шу билан тонггача чироқ йўқ.

Лифт ишламайди. Сув ҳам тез орада тўхтайди: уни хонадонга чиқариб берадиган насосга электр керак. Фонарлар ва батарейкали шамларни олишади. Дарина, ўғли Кирилл ва қизи Олена эрта ётишдан олдин бирга "Уно" карта ўйинини ўйнашади.

Ўн икки ёшли Кирилл АҚШда яшаган икки йилида инглиз тилини мукаммал ўрганган. У электр узилишлари келтириб чиқарган қийинчиликлар ҳақида очиқ гапиради.

"Чироқ ҳам, сув ҳам, иситиш ҳам, электр ҳам йўқ. Ҳеч нарсанинг қизиғи қолмади. Электр билан бирга ҳамма нарсанинг мазаси кетди", дейди у.

"Бизда стол ўйинлари кўп. Бир токча тўла. Лекин уларни аллақачон юз минг марта ўйнаб бўлдик".

Бутун-бутун маҳаллаларда электр ўчиб, уйлар ва кўчаларни зулмат қопламоқда. Кўплаб оилалар қоронғида ўтирибди.

"Баъзан ташқарига қарасангиз, ҳеч нарса кўринмайди. Атрофингизда катта шаҳар бор, лекин чироқ йўқлигидан ҳеч нарсани кўрмайсиз", дейди Дарина.

Электр узилишларидан энг кўп Киев жабр кўрди. Баъзан метро поездлари ва троллейбуслар ҳаракати ҳам бутунлай тўхтаб қолган. Сўнгги ҳафталарда мамлакат бўйлаб юз минглаб украиналиклар электрсиз қолди.

Бунинг сабабини Украинанинг энг йирик электр станцияларидан бирига борганимизда кўрдик. Яқиндаги баллистик ракета зарбасидан кейин бу станция деярли вайрон бўлган. Бу Россиянинг Украина энергетика объектларига ҳужумлари орасида энг кучли ва энг кўп вайронагарчилик келтирган ҳужум бўлган.

Бу улкан электр станциясидан қийшайиб кетган металл бўлаклари ва синган қувурлар уюми қолган. Турбиналар вайроналар остида қолиб, станция бутунлай ишдан тўхтаган. Хавфсизлик сабабли унинг номини айтмаслигимизни сўрашди.

Тунги соат учда ракеталар келиб урилганида, Володимир Коваленко бошқарув хонасида навбатчилик қилиб, станция ишини назорат қилаётганди.

"Жуда кучли ҳужум бўлди. Бунақасини ҳеч қачон кўрмагандик. Олдин ҳам зарбалар бўлган. Томнинг бир қисми қулаб тушган, аҳвол анча оғир эди. Лекин бу сафаргиси айниқса кучли бўлди".

Ота-онасининг касбини давом эттириб, бу станцияда 25 йилдан бери ишлаётган Коваленко вайроналарни кўриб юраги эзилишини айтади. Шунга қарамай, у станцияни таъмирлаш мумкинлигига ишонади.

Аммо ҳар 15–30 дақиқада берилаётган ҳаво ҳужуми огоҳлантиришлари ишга халақит бермоқда. Биз у ерда бўлган тўрт соат ичида етти марта огоҳлантириш берилди. Ҳар сафар дрон ёки ракета яқинлашаётгани ҳақида хабар келганда, ишчилар ишни тўхтатиб, панага қочишади. Биз у ерда бўлган пайтда яқинлашган дрон ва ракеталарнинг барчаси ё уриб туширилди, ё бошқа нишонлар томон учиб кетди.

Станциянинг асосий бошпанасига етиб боришга вақт бўлмаса, ишчилар баланд мўриларнинг пойдевор қисмига яширинишади.

"Жуда қийин, дейди тиклаш ишларига раҳбарлик қилаётган Вадим Бобир. Бир ишни бажаришга ўзингизни руҳан тайёрлайсиз. Шу пайт… ҳаво ҳужуми сиренаси янграйди. Имкон қадар тезроқ чиқиб кетишингиз керак".

У 39 ёшда, умрининг ярмини шу ерда ишлаб ўтказган. Улкан вайроналар орасида у кичкина кўринади. Станцияни қайта тиклаш учун қанча иш қилиш кераклигини ўйлаб, юраги орқага тортади.

"Руҳан оғир. Чунки буларнинг ҳаммасини таъмирлаб, яна ишга туширгандик. Энди яна шу аҳвол. Алам қилади, лекин ишни давом эттиряпмиз, аста-секин битиряпмиз".

Суҳбатимиз пайтида яна огоҳлантириш берилади: "Бандерол" қанотли ракетаси яқинлашмоқда.

Ишчилар лабиринтга ўхшаган йўлаклар ва қувурлар орасидан югуриб ўтишади. Аммо бошпанага етиб боришга вақт йўқ. Станциянинг энг қалин деворларидан бири ортига паналашга тўғри келади. Охир-оқибат ракета беш километр нарида уриб туширилди.

Энергетика ходимларининг ҳаёти катта хавф остида. Августдан бери энергетика объектларига деярли ҳар куни ҳужум қилинмоқда. Ҳар ҳафта бир неча киши ҳалок бўляпти. Ишлаш эса тобора хавфли бўлиб бормоқда.

Навбатдаги хавф ўтгач, станция ҳудудининг бир четида ишчилар мамлакат электр тармоғига ток узатадиган линияларни тиклашга қайтишади. Аммо бу линиялар вайрон бўлган станциядан камида шу қиш тугагунича электр узата олмайди.

Президент Володимир Зеленскийнинг айтишича, Украинада талабни қоплаш учун ҳали ҳам етарлича электр ишлаб чиқариш қуввати бор. Муаммо электрни хонадонлар ва корхоналарга етказиб беришда: кўплаб электр линиялари ва подстанциялар зарбага учраган. Россия электр устунлари ва симларига ёпишиб олиб, кутиб турадиган дронлардан фойдаланмоқда. Улар Россия портлатишга қарор қилгунича сезилмай қолади.

Украинанинг энг йирик хусусий энергетика компанияси — DTEK бош директори Максим Тимченконинг айтишича, Россия шикастланган электр тармоғига ҳозирнинг ўзида ўтган йилдагидан ҳам кучлироқ босим ўтказмоқда. Ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимларига тушаётган юк шу қадар каттаки, улар мамлакатдаги барча муҳим инфратузилма объектларини ҳимоя қила олмаяпти.

"Фарқи - ҳужумлар кўламида ва уларда ишлатилаётган қурол турларида. Ҳужумларнинг кучи ҳам, кўлами ҳам икки баравар ошган".

Унинг айтишича, шикастланган электр станциясини тиклаш камида келаси ёзгача чўзилади. Чунки тинимсиз ҳужумлар туфайли ишчилар кунига атиги бир-икки соатгина иш бажаришга улгуришмоқда.

"Биз бутун мамлакатнинг ҳам, оддий одамларнинг ҳам омон қолиши учун курашяпмиз. Айниқса, қишда", дейди Тимченко.

Коваленко ҳам аҳолини электр билан таъминлашни ўз бурчи деб билади.

"Энергия - ҳамма нарсанинг асоси: одамлар ҳаётининг ҳам, давлатнинг ҳам. Усиз ҳеч нарса ишламайди. Бутун умримни шу ишга бағишлаганман".

Кўплар ойлаб давом этадиган қаҳратон совуқдан қочиб, пойтахтдан ёки бутунлай Украинадан кетишга қарор бермоқда. Дарина, Кирилл ва Олена қиш эндигина бошланганини билишади.

"Жуда ёмон ҳис, дейди Кирилл. Мактабдан чарчаб келаман. Каравотимга ётаман. Бирдан ҳаво ҳужуми сиренаси! Кейин чироқ йўқ! Яна бир дунё уй вазифаси! Ҳаммаси кетма-кет!"

Болалар ётгач, Дарина хавфсизроқ ёки илиқроқ жойга кўчиш ҳақидаги ўйларини мен билан бўлишади. У бир қарорга келолмаяпти: уйида, дўстлари ва қариндошларига яқин жойда қолгиси келади. Айни пайтда, бу ерда яшаш чидаб бўлмас даражада оғирлашишидан хавотирда.

Бу ташвишлар руҳий саломатлигига зарар етказаётганини айтади. У вазиятнинг Кирилл ва Оленага таъсиридан ҳам қўрқади. Олена қўрқинчли тушлар кўряпти. Шунга қарамай, Дарина электрсиз қолса ҳам, ўз қароридан қайтмоқчи эмас.

"Чироқсиз яшашни хоҳламайман. Лекин Украинада одамлар: "Майли, чироқсиз бўлсак ҳам, русларсиз бўлайлик", дейишади. Ҳа, қўрқяпмиз, жуда қўрқяпмиз. Аммо электрсиз бўлса ҳам, русларсиз яшаганимиз маъқул".

Мақолани тайёрлашда Анастасия Левченко, Камила Грабчук ва Дэниел Виттенберг ҳам қатнашди.