Сунъий интеллект ва қиёмат: Нега айримлар СИни Дажжол, деб ҳисоблайди?

"Сунъий интеллект қиёмат яқинлашишида катта рол ўйнайди."

Бу инсониятга яқинлашаётган хавф ҳақида огоҳлантираётган йирик технология компанияларидан бирининг мутахассиси айтган гап эмас.

Бу сўзларни Атлантада фаолият юритувчи, катта таъсирга эга руҳоний Филип Энтони Митчелл айтган.

У "қиёмат" деганда дунёнинг охирини назарда тутади.

Митчелл бу фикрни билдирганига бир йилдан ошди. Бугун эса TikTok, подкастлар ва китоблар орқали ўз қарашларини ёяётган бошқа таниқли насронийлар ҳам сунъий интеллект дунёнинг ҳалокатига туртки бўлиши мумкинми, деган саволни муҳокама қилмоқда.

"Сунъий интеллект қиёмат сценарийсининг бир қисми бўлиши мумкинми?" дея савол қўяди йирик черков руҳонийси Грег Лори.

"Бундай бўлиши эҳтимолдан холи эмас", дейди у.

Руҳоний Майк Синорелли эса подкаст тингловчиларини шундай огоҳлантиради: "Сунъий интеллект Дажжол пайдо бўлишига олиб келадиган жараённинг ажралмас қисмидир."

Бу руҳонийларнинг барчаси сунъий интеллектдан эзгу мақсадларда ҳам фойдаланиш мумкинлигини тан олади. Аммо улар Дажжол, яъни Шайтоннинг вакили, ундан одамларни Худо ўрнига ўзига сиғинишга ундаш учун фойдаланиши мумкинлигидан огоҳлантиради.

Насронийликда қиёмат ва Дажжол

Насронийликда "қиёмат" тушунчаси Ер юзидаги ҳаётнинг сўнгги кунлари ҳақидаги башоратларни англатади.

Дажжол Худонинг душмани сифатида тасаввур қилинади. Бу қарашга кўра, у ҳокимиятни қўлга олади, аммо кейинчалик Исо Масиҳ томонидан мағлуб этилади.

Бу тасаввурларнинг катта қисми Библиянинг сўнгги китоби бўлган Ваҳий китобига асосланган. Унда, жумладан, етти бошли ва ўн шохли "денгиздан чиққан махлуқ" каби даҳшатли тимсоллар тасвирланган. Айримлар бу махлуқ Дажжолни ифодалайди, деб ҳисоблайди.

Кўплаб насронийлар Ваҳий китобидаги тасвирларни рамзий маънода қабул қилади. Айрим талқинларга кўра, улар Рим империяси даврида илк насронийларнинг таъқиб қилиниши билан боғлиқ.

Аммо бошқалар бу матнларни келажак ҳақидаги башорат деб билади.

Уларнинг айримлари сунъий интеллектни Ваҳий китобида тилга олинган"иккинчи махлуқ", инсониятни Дажжолга сиғинишга алдайдиган"сохта пайғамбар", ҳатто Дажжолнинг ўзи бўлиши мумкин, деб ҳисоблайди.

Нега сунъий интеллект қўрқув уйғотяпти?

Сунъий интеллект дунёни ўзгартираётгани шубҳасиз. Унинг қудрати ва имкониятлари эса турли хавотирларни келтириб чиқармоқда.

Собиқ Anthropic тадқиқотчиси Жейкоб Коксон яқин келажакда "ҳаммамиз ҳалок бўлишимиз мумкинлиги" ҳақида гапирган. Йирик технология компаниялари раҳбарлари эса сунъий интеллект ривожланиши суръати секинлаштирилмаса, у жиддий хавфлар туғдириши мумкинлигидан огоҳлантирган.

Сунъий интеллект ва технология этикаси бўйича мутахассис, Saint John's School of Theology and Seminary профессори Норин Херцфелднинг айтишича, жамият катта ўзгаришларни бошдан кечираётган даврларда қиёмат ҳақидаги қарашлар ҳам кучаяди.

"Қиёмат ҳақидаги муҳокамалар катта ўзгаришлар даврида авж олади. Бу одамларга жамиятдаги босим ва беқарорликни тушуниш имконини беради. Улар бўлаётган воқеалар тасодифий эмас, балки Худонинг режасининг бир қисми, деб қабул қилади."

Херцфелд сунъий интеллектнинг меҳнат бозорига таъсирини саноат инқилоби билан қиёслайди. Унинг айтишича, бундай ўзгаришлар катта ноаниқлик ва хавотирни келтириб чиқаради.

"Биз жуда тез ўзгаришлар даврида яшаяпмиз. Компьютер технологиялари илгари ҳеч қачон кузатилмаган суръатда ривожланмоқда.

Бизга бу технология иш ўринларини эгаллаши, ҳамма нарсани ўзгартириши, инқилоб қилиши айтиляпти. Бундай шиддатли ўзгаришларни одамлар жуда қийин қабул қилади."

Унинг сўзларига кўра, одамларда вазиятни назорат қилиш имконини йўқотаётгандек ҳис ҳам пайдо бўлмоқда. Хоҳлаймизми-йўқми, сунъий интеллект аллақачон кўпчилигимизнинг ҳаётига кириб келган.

Бунинг устига, Кремний водийси вакилларидан "сунъий интеллект барчамизни йўқ қилиши эҳтимоли 10 ёки 15 фоизни ташкил этади" қабилидаги огоҳлантиришлар ҳам янграмоқда.

"Агар одамлар ҳамон ҳамма нарса Худонинг назоратида эканини, буларнинг барчасида муайян мақсад борлигини ва бу тақдирда белгиланганини ҳис қилса, улар: "Бу вазиятни қандай қарши оламан? Нима қилишим керак? Қандай қилиб ёвузлик эмас, эзгулик тарафида бўламан?", деган саволларни бериши мумкин", дейди Херцфелд.

АҚШликларнинг қарийб 40 фоизи қиёмат замонида яшаётганига ишонади

2022 йилда Pew Research Center ўтказган сўровга кўра, АҚШдаги катта ёшли аҳолининг қарийб 40 фоизи инсоният қиёмат замонида яшаётганига ишонади.

Насронийлар орасида эса бу кўрсаткич 47 фоизга етади.

Мутахассисларнинг айтишича, бу қараш ўнлаб йиллар давомида қайта-қайта пайдо бўлиб келган. Ҳар бир даврда ўша пайтдаги хавотирлар Дажжол тимсоли билан боғланган.

Шимолий Каролинадаги Elon University профессори Жеффри Си Пю шундай дейди: "Менинг бувим Франклин Делано Рузвелтни Дажжол деб ўйларди."

АҚШ президенти Рузвелт Буюк депрессия авжига чиққан, жамиятда ноаниқлик ва қашшоқлик ҳукм сурган пайтда ҳокимиятга келган. У таклиф қилган"Янги курс" дастури ўша давр учун инқилобий ҳисобланган.

Пьюнинг айтишича, бувисининг қараши "замонавий воқеаларни Библиядаги муайян ҳикояга мослашга уриниш қанчалик мантиқсиз бўлиши мумкинлигини кўрсатади".

АҚШда қиёмат ҳақидаги гап-сўзлар илгари ҳам бўлган, аммо бу қарашлар 1960-йилларда айниқса кенг тарқалган.

"Бу жамиятда катта беқарорликлар юз берган ўзига хос бир давр эди", дейди Пю.

У сиёсий етакчиларнинг ўлдирилиши, Мартин Лютер Кинг қатли, ирқий тенгсизликка қарши норозиликлар ҳамда урушга қарши намойишлардан ёшлар контрмаданиятигача бўлган ўзгаришларни эслайди.

"Даҳшатли технологиялар"

1970-йилларда The Late Great Planet Earth китоби машҳур бўлди. Унда қиёмат ҳақидаги башоратлар ўша даврдаги воқеалар ва геосиёсат билан бевосита боғланган эди.

"Шундан кейин жамиятдаги ҳар бир катта силкиниш қиёмат ҳақидаги тасаввурларга боғлана бошлади", дейди Пю.

Совуқ уруш даврида Совет Иттифоқи ва коммунизм Дажжол билан боғланган.

11- сентябр ҳужумларидан кейин эса айрим насронийлар бу тимсолни Ислом билан боғлай бошлаган.

"Қайси даврда яшасангиз, ўша даврнинг қўрқувлари қиёмат ҳақидаги тасаввурларда ўз аксини топади", дейди Пю.

Made in Our Image: God, Artificial Intelligence, and You китоби муаллифи, австралиялик руҳоний Стивен Дрисколл Дажжол ким ёки нима эканини аниқ билмаслигини айтади.

Унинг фикрича, сунъий интеллект "инсоният яратган энг даҳшатли технологиялардан бири" ва шу боис Дажжол бўлиши мумкинлиги ҳақидаги тахминни бутунлай истисно қилиб бўлмайди.

Аммо Дрисколл Библиядан келажакни башорат қилиш воситаси сифатида фойдаланиш унчалик тўғри эмас, деб ҳисоблайди.

"Библия Дажжол ким экани ҳақида тахмин қилишдан кўра анча кўпроқ нарсани таклиф этади", дейди у.

Унинг айтишича, Библия "бизни ўзгаришларга тайёрлайди, меҳнат ҳақида диний тушунчалар беради ва сунъий интеллектни инсоний қадриятларга мослаштириш масаласига реал ёндашишимизга ёрдам беради".

"Худога итоат қилиш"

Дрисколлнинг айтишича, Қадимги Аҳдда дон янчишга мўлжалланган мосламалар каби қишлоқ хўжалигидаги технологик янгиликлар ҳақида гап боради ва "буларнинг барчаси Парвардигордан экани" айтилади.

"Худо технологик донишмандлик Худосидир."

Унинг фикрича, тош, бронза, темир ва пўлатдан тортиб ядро технологиялари ва сунъий интеллектгача бўлган барча технологик даврлар охир-оқибат Худонинг назорати остидадир.

Қадимги Аҳддаги Дониёр қиссасини мисол қилиб, Дрисколл унинг турли технологияларга эга бўлган бир неча империя ҳукмронлиги остида яшаганини айтади.

Дониёр "замонни назорат қилиш ёки келаётган империяларни, ҳатто улар фожиа олиб келиши мумкин бўлса-да, тўхтатишга қодир эмас эди".

"Аммо у қаерда бўлишидан қатъи назар, ўз эътиқодига содиқ ва умидли бўлиб қолиши, муносиб яшаши, одамларни севиши ва Худога итоат қилиши мумкин эди.

У замонни назорат қила олмасди, аммо муносиб яшай оларди."

Демак, дунё ҳақиқатан ҳам якунига яқинлашяптими ёки йўқми, Дрисколл назарида, охир-оқибат ҳаммаси эзгулик билан якунланади.

"Содир бўлаётган ҳар бир нарса яхши эмас", дейди Дрисколл. Аммо энг муҳими, унинг сўзларига кўра,"Худо эзгудир ва ҳамма нарса Унинг назоратида".