چرا در لیبی علیه پوشیدن لباس‌های نایک فتوا صادر شده است؟

دارالافتای لیبی، که عالی‌ترین نهاد مذهبی این کشور به شمار می‌رود، فتوایی صادر کرده است که بر اساس آن خرید و فروش و همچنین پوشیدن لباس‌هایی که نشان نایک را دارند، برای مسلمانان ممنوع اعلام شده است.

در فتوایی که دارالافتای مستقر در طرابلس منتشر کرده، آمده است نام شرکت آمریکایی پوشاک ورزشی نایک از نام «نایکی»، الهه پیروزی در اساطیر یونان، گرفته شده و نشان معروف «سووش» این شرکت نیز با الهام از بال‌های این الهه طراحی شده است.

در این فتوا گفته شده پوشیدن لباس‌هایی با نشان نایک به معنای ترویج نمادهایی است که در چارچوب «شرک»، یعنی پرستش بیش از یک خدا، قرار می‌گیرند.

در لیبی شهر باستانی یونانی «کورنا» قرار دارد و در میان آثار باستانی آن، مجسمه‌ای از الهه‌ای با همین نام نیز وجود دارد.

دارالافتا همچنین شرکت آمریکایی نایک را به حمایت از اسرائیل متهم کرده و خواستار تحریم همه شرکت‌هایی شده است که از اسرائیل حمایت می‌کنند.

این نهاد در این زمینه به بیانیه‌ای نیز استناد کرده که شورای پژوهش‌ها و مطالعات شرعی ۵ نوامبر ۲۰۲۳ منتشر کرده بود و در آن، در جریان جنگ غزه، از مردم خواسته شده بود شرکت‌های غربی حامی اسرائیل را تحریم کنند.

دارالافتای طرابلس یک نهاد مذهبی با نفوذ در غرب لیبی است و این فتوا با تائید صادق الغریانی، مفتی اعظم لیبی، صادر شده است.

بی‌بی‌سی برای دریافت موضع نایک درباره این موضوع با این شرکت تماس گرفته است.

لیبی از زمان پایان حکومت معمر قذافی، که سال‌ها بر کشور حکومت می‌کرد، در سال ۲۰۱۱ با بی‌ثباتی روبه‌رو بوده است. در نتیجه، در شرق و غرب لیبی دولت‌ها و ساختارهای نهادی جداگانه‌ای شکل گرفته‌اند.

اگرچه فتاوای مذهبی دارالافتا نفوذ قابل توجهی بر جامعه دارند، لزوما دستور حکومتی محسوب نمی‌شوند و اجرای قانونی آن‌ها الزامی نیست.

سال گذشته، این نهاد فتوایی نیزعلیه استفاده از ساعت‌ها و جواهرات دارای نشان شرکت فرانسوی لوکس «ون کلیف اند آرپلز» صادر کرده بود.

دارالافتا آن زمان گفته بود طرح شبدر چهاربرگ این شرکت با باورهای مسیحی و مفهوم خوش‌شانسی ارتباط دارد و به گفته این نهاد، با آموزه‌های اسلامی سازگار نیست.

در فتوای جدید، هیچ ممنوعیت رسمی دولتی علیه محصولات نایک اعلام نشده و برای افرادی که همچنان محصولات نایک را می‌خرند یا استفاده می‌کنند نیز مجازاتی ذکر نشده است.

این تصمیم در شبکه‌های اجتماعی با واکنش‌های متفاوتی روبه‌رو شده است.

برخی کاربران از این فتوا استقبال کرده‌اند، در حالی که برخی دیگر اهمیت آن را زیر سوال برده و آن را متناقض یا تلاشی برای منحرف کردن توجه از مسائل مهم‌تر توصیف کرده‌اند.

این فتوا در شرایطی صادر شده که در لیبی درباره افزایش گرایش‌های محافظه‌کارانه مذهبی در زندگی عمومی بحث‌هایی در جریان است.

در سال ۲۰۲۵، مقام‌های شرق لیبی اعلام کردند محدودیت‌هایی علیه موسیقی رپ، تئاتر و اجراهای رقص اعمال خواهند کرد.

آن‌ها گفتند برخی اشعار و اجراها با اخلاق عمومی و ارزش‌های اسلامی در تضاد هستند.

بعدتر، این اقدامات به غرب لیبی نیز گسترش یافت.

دارالافتا پیشتر نیز فتاوایی علیه موسیقی صادر کرده بود، اما مدرک روشنی وجود ندارد که نشان دهد این نهاد مستقیما در اعمال محدودیت‌های مربوط به اجراها نقش داشته است.

اگرچه نایک در لیبی فروشگاه رسمی ندارد، محصولات این شرکت از طریق فروشندگان محلی پوشاک ورزشی در دسترس هستند.

برندهای پوشاک ورزشی مانند نایک و آدیداس در شمال آفریقا محبوبیت زیادی دارند.

در لیبی نیز مانند دیگر کشورهای منطقه، نمونه‌های تقلبی محصولات برندهای معروف پوشاک ورزشی در بازارهای محلی فروخته می‌شوند.