سازمان ملل متحد می‌گوید که انتظار می‌رود تا پایان امسال «۷۰۰ مرکز درمانی» در افغانستان بسته شود

رونو لمارکی، معاون نماینده ویژه ملل متحد در افغانستان، می‌گوید که با کاهش کمک‌های بشردوستانه در یک سال اخیر انتظار می‌رود تا «۷۰۰ مرکز صحی» تا پایان سال ۲۰۲۶ در این کشور تعطیل شوند. به باور او بسته شدن این مراکز منجر به فروپاشی خدمات صحی و درمانی در این کشور می‌شوند.

کاهش کمک‌های بشردوستانه به افغانستان از اوت ۲۰۲۱ به اینسو بحران انسانی را در این کشور تشدید کرده است. از سویی هم بازگشت ۶ تا ۸ میلیون مهاجر از کشورهای همسایه به افغانستان بار سنگین‌تری به وضعیت شکننده افغانستان تحمیل کرده است.

شماری از افغان‌ها می‌گویند که نبود خدمات بهداشتی و درمانی آنها را مجبور می‌کند به شهرهای بزرگتر پناه ببرند.

افزایش تقاضا برای خدمات صحی، رسیدگی به بیماران را حتی در بیمارستان‌های شهرهای بزرگ مانند کابل، پایتخت، دشوار می‌کند.

رونو لمارکی که پس از بازدید از هشت ولایت افغانستان به ایالات متحده آمریکا بازگشته است می‌گوید که کاهش کمک‌های انسانی رسیدگی به خدمات را دشوارتر کرده و نیازهای اولیه را در این کشور تشدید می‌بخشد.

او هشدار داد که کاهش بودجه و قطع کمک‌ها پیامدهای جدی بر وضعیت بهداشتی و سلامتی مردم افغانستان خواهد داشت: «من بخش صحت و درمان را مثال می‌زنم. این بخش در حال فروپاشی است. انتظار می‌رود از ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶ چهل درصد مراکز ارائه خدمات اولیه بهداشتی و درمانی در تعطیل شوند. این به معنی ۷۰۰ بخش ارائه خدمات اولیه صحی از مجموع ۱۹۰۰ بخش در سراسر کشور است.»

او تأکید کرد که پیامد‌ها « بسیار جدی» خواهند بود.

«چون کلینیک دور بود، جنین در شکمم جان سپرد»

کمبود کمک‌های بشردوستانه در ارائه خدمات بهداشتی و درمانی به وضوح مشاهده می‌شود که بر اثر آن افراد آسیب‌پذیر از جمله زنان باردار و کودکان را بیش از همه متأثر می‌کند.

مریم (نام مستعار) که در یکی از ولایت‌های افغانستان زندگی می‌کند، جنین هفت ماهه‌اش را به علت نبود کلینیک در از دست داد، چون برای معاینات دوره بارداری باید فاصله‌ زیادی را می‌پیمود.

او به بی‌بی‌سی گفت به سبب کمبود دکتر در آن کلینیک نتوانست به طور منظم معاینه شود. مریم افزود: «در ماه هفتم، درد شدید داشتم، زمانی که طرف کلینیک حرکت کردم راه بسیار دور بود نتوانستم سر وقت برسم. وقتی به کلینیک رسیدم دکتری وجود نداشت که مشکل مرا بررسی کند. پس از چند ساعت انتظار زمانی که دکترها مرا معاینه کردند به من گفتند که طفل در شکمم فوت کرده است.»

زنی دیگری که اکنون باردار است به بی‌بی‌سی گفت: «زمانی که [به مراکز صحی] می‌روم هیچ گونه خدمات صحی وجود ندارد. به وضعیت من و طفلکم توجه نمی‌شود. در ماه نهم بارداری هستم. خودم مریض هستم کلیه‎‌هایم درد می‌کنه و پاهایم ورم دارد.»

یک زن که به تازگی پدرش را از دست داده می‌گوید که در ولایت محل سکونت‌شان خدمات درمانی استاندارد وجود ندارد و دکترها نتوانستند او را مداوا کنند. آنان تصمیم گرفتند پدرشان را برای مداوا به کابل ببرند. اما او در مسیر راه درگذشت.

نه تنها زنان، بلکه افرادی که نیاز به مراقبت‌های بهداشتی دارند، از کمبود دکتر و نبود امکانات بهداشتی گلایه دارد.

مردی که به بیماری قند و مشکلات معده مبتلا است، نیز در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی از عدم دسترسی به خدمات مناسب شکایت کرد و گفت وقتی به شفاخانه‌ها مراجعه می‌کند هم خدمات لازم را دریافت نمی‌کند.

او گفت: «مشکلات معده دارم و قند خونم هم بالاست، در شفاخانه‌ها هم خدماتی نیست که مشکل من مداوا شود.»

کمبود مختصصان بهداشتی و درمانی

در سال‌های اخیر با مهاجرت گسترده افغان‌ها به کشورهای دیگر دکتران و کارکنان بهداشتی و درمانی زیادی نیز از کشور خارج شدند؛ موردی که شکاف عظیم در سیستم خدمان بهداشتی و درمانی کشور ایجاد کرد.

بر اساس آمار سازمان بهداشت در افغانستان به ازای هر ۱۰ هزار نفر تنها حدود ۱۰ کارمند صحی وجود دارد. در حالی که برای دسترسی همگانی به خدمات درمانی و بهداشتی این رقم باید به حدود ۴۴ نفر برسد.

آماری دقیق از شمار نیروهای تخصصی بهداشتی و درمانی که افغانستان را ترک کرده اند وجود ندارد اما یک مسئول از شبکه‌ای از شفاخانه‌های خصوصی که نخواست نامش افشا شود به بی‌بی‌سی گفت که در پنج سال اخیر در بسیاری از رشته‌های تخصصی شمار دکتران با تجربه پنجاه تا شصت درصد کاهش یافته است.

به گفته کارکنان درمانی این کمبودها در ولایت‌های دور افتاده بیشتر احساس می‌شود؛ جایی که نیاز به دریافت خدمات صحی بیشتر است.

اما وضعیت در شهرهای بزرگ نیز بهتر نیست. دکتر شیرزاد، کارمند یکی از بیمارستان‌های کابل می‌گوید: «پس از سال ۲۰۲۱ شماری از دکترها، پرستاران و کارکنان درمانی افغانستان را ترک کردند. برای برخی نگرانی‌های امنیتی و محدودیت‌های وضع شده از سوی طالبان سبب شد تا در جستجوی فرصت‌های بهتر کاری و اقتصادی راهی کشورهای دیگر شوند.»

هجوم بیجا شدگان داخلی به شهرهای بزرگ و بازگشت افغان‌ها از کشورهای همسایه نظام بهداشتی و خدمات درمانی را تحت فشار مضاعف قرار داده است.

سیستمی که از قبل شکننده بود

با این‌حال سازمان جهانی صحت در نیمه سال ۲۰۲۵ هشدار داده بود که کمبود بودجه ممکن است منجر به تعطیلی ۸۰ درصد از مراکز خدمات اولیه بهداشتی و درمانی شود که تحت حمایت از سازمان قرار دارند.

بسته شدن این مراکز صحی میلیون‌ها نفر از جمله گروه‌های آسیب‌پذیر مانند زنان،‌ کودکان،‌ سالمندان، بیجاشدگان داخلی و بازگشت‌کنندگان را از دسترسی به مراقبت‌های صحی حیاتی محروم می‌سازد.

سازمان نجات کودکان حدود سه ماه پیش خبر داده بود که ۶۰۰ مرکز صحی در افغانستان به دلیل کاهش بودجه تعطیل یا فعالیت‌شان متوقف شده است. وضعیتی که در نتیجه آن حدود چهار میلیون نفر را متاثر می‌سازد. سازمان نجات کودکان گفت که نیمی از این افراد کودکان اند.

رونو لمارکی همچنان هشدار داد که افزایش فقر، ضعف در ارائه خدمات عمومی و ناکامی در ادغام بازگشت‌کنندگان می‌تواند پیامدهای فراتر از مرزهای افغانستان داشته باشد و بر امنیت،‌ ثبات منطقه و روند مهاجرت تأثیر بگذارد.

او تأکید کرد که جامعه جهانی نباید افغانستان را در شرایط کنونی تنها بگذارد.