آیا دوران حمایت بی‌چون‌وچرای آمریکا از اسرائیل رو به پایان است؟

با روشن شدن نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، بسیاری از تصورات دیرینه اسرائیل درباره اتحاد دو کشور به تدریج در هم شکست.

یکی از روزنامه‌نگاران سرشناس روزنامه پرتیراژ و راست‌گرای «یدیعوت اخرونوت» نوشت: «برای ما در اسرائیل، این یک دگرگونی تاریخی برای یک نسل خواهد بود. دولت [بنیامین] نتانیاهو باد کاشت و سونامی درو کرد.»

رهبران اپوزیسیون اسرائیل نیز در صف انتقاد از نخست‌وزیر قرار گرفته‌اند. یکی از آن‌ها گفت نتایج انتخابات آمریکا نشان داد «نتانیاهو تا چه اندازه برای دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان به چهره‌ای سمی تبدیل شده است.»

خود نخست‌وزیر تاکنون سکوت کرده است.

یکی از مقام‌های آمریکایی آگاه از موضوع به من گفت:«نخبگان سیاسی اسرائیل از نظر فکری درک کرده بودند که اوضاع در حال تغییر است. اما متوجه نشده بودند این تغییرات تا چه اندازه عمیق و تا چه حد سریع بوده است.»

روابط اسرائیل و آمریکا به یکی از موضوع‌های کارزار انتخاباتی در رقابت‌های مختلف آمریکا تبدیل شده بود.

بسیاری از نامزدهای دموکرات به شدت از اقدامات اسرائیل در غزه و کرانه غربی اشغالی انتقاد می‌کردند و هزینه‌های جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران نیز برای بسیاری از رای‌دهندگان به موضوعی مهم تبدیل شده بود.

خود رئیس‌جمهور آمریکا نیز جنگ ایران را عامل شکست سنگین جمهوری‌خواهان دانست؛ جنگی که بسیاری معتقدند رهبر اسرائیل نقش مهمی در ترغیب او به آغاز آن داشته است.

جی دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، نیز روابط آمریکا با اسرائیل را یکی از چهار دلیل اصلی رویگردانی رای‌دهندگان از حزب جمهوری‌خواه دانست و بر این نکته تاکید کرد که این رابطه اکنون از نگاه مهم‌ترین متحد اسرائیل، به یک مسئله سیاسی تبدیل شده است.

یعقوب کاتز، تحلیلگر سیاسی و امنیتی اسرائیل، به من گفت:«این شاید حتی از خود نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای هم بدتر باشد. ما درباره موضع دموکرات‌ها اطلاع داشتیم، اما حالا [ونس] انگشت اتهام را به این سمت گرفته و می‌گوید: "رای‌دهندگان ما می‌خواهند موضعمان درباره اسرائیل تغییر کند." و اسرائیلی‌ها هنوز به طور کامل درک نکرده‌اند این روند به کجا ختم خواهد شد.»

مسئله‌ای که اکنون ذهن اسرائیلی‌ها را به خود مشغول کرده این است که این تحولات برای امنیت و نفوذ اسرائیل چه معنایی دارد.

در اسرائیل، احساس برخورداری از حمایت قاطع نظامی و دیپلماتیک آمریکا همچنان خدشه‌ناپذیر باقی مانده بود؛ با وجود افزایش خشم رای‌دهندگان آمریکایی، توهین‌های علنی دونالد ترامپ به نتانیاهو و اختلاف نظرها بر سر اقدامات اسرائیل در ایران و لبنان.

نخست‌وزیر اسرائیل پیوسته از نزدیکی خود به ترامپ سخن گفته و از «دوستی واقعی» و «حمایت تزلزل‌ناپذیر» او تمجید کرده بود.

تنها ۹ ماه پیش، اسرائیلی‌ها شاهد بودند که نیروهای مسلحشان دوشادوش ارتش آمریکا علیه ایران می‌جنگند و مقام‌های سیاسی و نظامی، هماهنگی «بی‌سابقه» دو متحد را هر روز تکرار می‌کردند.

از این رو، اظهارات غیرمنتظره ترامپ در گفت‌وگویی با فاکس نیوز در این هفته که گفت کمک نظامی ۳/۸ میلیارد دلاری آمریکا به اسرائیل را دو سال زودتر از موعد مقرر متوقف خواهد کرد، در اسرائیل شوک‌آور بود؛ نه صرفا به دلیل از دست رفتن این کمک‌ها، بلکه به خاطر پیامی که این اقدام درباره جایگاه اسرائیل به عنوان شریک دیپلماتیک آمریکا منتقل می‌کرد.

رئیس‌جمهور اسرائیل این اعلام را «مانند صاعقه‌ای از آسمانی صاف» توصیف کرد.

عنوان یکی از گزارش‌های یدیعوت آحرونوت این بود: «هیچ‌کس چیزی نمی‌داند.»

این روزنامه افزود که دو روز پس از این اظهارات، مقام‌ها همچنان در تلاش بودند بفهمند آیا ترامپ واقعا در این باره جدی بوده است یا نه.

دفتر نخست‌وزیر اسرائیل چند روز بعد در واکنش اعلام کرد که گذار از کمک مالی آمریکا به سمت مشارکت، نشان‌دهنده «استحکام و پیچیدگی» روابط دوجانبه است.

کمک‌های نظامی آمریکا کمتر از ده درصد بودجه سالانه نظامی اسرائیل را تشکیل می‌دهد.

اما یعقوب کاتز، نویسنده چند کتاب درباره دفاع و امنیت اسرائیل، می‌گوید سخنان ترامپ تنها نوک کوه یخ است و پرسش بزرگ‌تری درباره تامین مالی آینده، فروش تسلیحات و پروژه‌های مشترک نظامی با اسرائیل مطرح می‌کند.

به گفته او، همه این موارد می‌تواند با کنگره‌ای که در اختیار دموکرات‌هاست کند یا متوقف شود، حتی بدون آنکه آن‌ها اکثریت دو سومی لازم برای غلبه بر وتوی ترامپ را داشته باشند.

او گفت: «همه چیزهایی که اسرائیل پیش‌تر با روندی ساده‌تر و آسان‌تر دریافت می‌کرد، اکنون ممکن است بسیار پیچیده‌تر شود و اسرائیل باید آماده باشد که این واقعیت جدید است.»

او افزود:«تمام نیروی هوایی ما از هواپیماهای ساخت آمریکا تشکیل شده است. ما به قطعات یدکی و تسلیحات آمریکایی وابسته هستیم. سه سال گذشته نشان داده که تا چه اندازه به سامانه‌های دفاع موشکی آمریکا وابسته‌ایم. اگر این تجهیزات با همان سرعت گذشته در اختیار ما قرار نگیرند، تفاوت بزرگی ایجاد می‌شود و محاسبات درباره اینکه در صورت جنگ تا چه اندازه توان مقاومت دارید، تغییر می‌کند.»

کاتز معتقد است نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای ممکن است به فشارهای شدیدتر بر اسرائیل درباره اقداماتش در غزه و لبنان و همچنین الزام به تضعیف نکردن هرگونه توافق با ایران منجر شود.

آن مقام آمریکایی که به دلیل نداشتن مجوز رسمی نخواست نامش فاش شود، گفت:«روابط آمریکا و اسرائیل به نوعی تغییر خواهد کرد، اما مسئله میزان این تغییر است.»

او افزود:«این به معنای آمادگی بیشتر برای انتقاد از اسرائیل در موارد لازم است، اما بنیان اصلی این رابطه همچنان پابرجا خواهد ماند.»

مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل، در گفت‌وگویی با تلویزیون اسرائیل نشان داد که دست‌کم تاکنون تغییر چندانی در مواضع اصلی آمریکا رخ نداده است.

او از جمله در موضوع اشغال کرانه غربی از سوی اسرائیل، تحریم‌های اعمال‌شده از سوی برخی کشورها را «غیرمنطقی» و بی‌نتیجه توصیف کرد.

دنی دانون، سفیر اسرائیل در سازمان ملل، نیز به یکی از شبکه‌های تلویزیونی اسرائیل گفت ترامپ تا دو سال آینده در کاخ سفید خواهد بود و اسرائیل می‌تواند درباره استفاده آمریکا از حق وتو در شورای امنیت سازمان ملل «احساس اطمینان» داشته باشد؛ ابزاری که واشنگتن بارها برای جلوگیری از تصویب قطعنامه‌های ضد اسرائیلی به کار برده است.

اما او افزود: «باید به صداهایی که نه فقط در حزب دموکرات، بلکه در حزب جمهوری‌خواه نیز از اسرائیل انتقاد می‌کنند، توجه کنیم. کار برای ما دشوارتر خواهد شد.»

پرسش‌ها درباره مهم‌ترین اتحاد خارجی اسرائیل در مقطعی بسیار حساس برای این کشور مطرح شده است؛ کمتر از دو هفته پس از انتخابات پارلمانی که نه دولت و نه اپوزیسیون نتوانستند در آن اکثریت روشنی به دست آورند.

اکنون گفت‌وگوهایی با رئیس‌جمهور اسرائیل در جریان است؛ کسی که باید تصمیم بگیرد آیا بنیامین نتانیاهو یا رقیب میانه‌روی او، گادی آیزنکوت، نخستین فرصت تشکیل ائتلاف حاکم را دریافت خواهد کرد.

آیزنکوت در پیامی در شبکه‌های اجتماعی نوشت:«تحت رهبری من، این شراکت [با آمریکا] را تجدید و تقویت خواهیم کرد و بنیان‌های دوحزبی آن را که سال‌ها ضامن دوامش بوده‌اند، استحکام خواهیم بخشید.»

یائیر لاپید، یکی دیگر از اعضای ائتلاف اپوزیسیون گفت: «چه باید بکنیم؟»

او افزود:«به همان اصل بازمی‌گردیم که هفتاد سال برای ما کارآمد بود؛ اصلی که در سال ۲۰۱۵ و زمانی که نتانیاهو برای سخنرانی علیه اوباما به کنگره آمریکا رفت، از بین رفت. اسرائیل در آمریکا طرف کسی را نمی‌گیرد. ما با همه کار می‌کنیم.»

سخنرانی نتانیاهو در کنگره آمریکا در سال ۲۰۱۵ یکی از نقاط عطف روابط اسرائیل و آمریکا تلقی می‌شود؛ زمانی که رهبر اسرائیل با نادیده گرفتن رئیس‌جمهور دموکرات آمریکا، از جمهوری‌خواهان کنگره خواست از توافق هسته‌ای با ایران حمایت نکنند.

از آن زمان، نتانیاهو بیش از پیش اتحاد با آمریکا را بر پایه حزب جمهوری‌خواه ترامپ بنا کرده است؛ آن هم در شرایطی که فاصله دموکرات‌ها با اسرائیل افزایش یافته است.

مقام آمریکایی که با او گفت‌وگو کردم گفت پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای، نتانیاهو می‌توانست با کنار گذاشتن دو وزیر راست افراطی خود، روابط با واشنگتن را بهبود بخشد.

او افزود: «فکر می‌کنم حالا همه درک کرده‌اند که مسئله از این هم بزرگ‌تر است.»

اکنون نقش لحن جدید در روابط دو سوی اقیانوس اطلس در روند تشکیل دولت جدید اسرائیل با دقت زیر نظر گرفته می‌شود.

برخی حامیان دولت معتقدند این وضعیت نیاز به ثبات سیاسی را افزایش داده است و نتانیاهو می‌تواند تداوم مورد نیاز و همچنین شناخت عمیق از آمریکا و رهبران آن را برای اسرائیل فراهم کند.

یکی از تحلیلگران روزنامه راست‌گرای اسرائیل هیوم نوشت: «ما نمی‌توانیم وارد اختلاف‌های سیاسی بی‌پایان و کارزارهای انتخاباتی پی‌درپی شویم.»

هر کسی که ریاست دولت بعدی اسرائیل را بر عهده بگیرد، ممکن است متحد آمریکایی این کشور چیزی فراتر از شعار و سخنرانی از او مطالبه کند.

در میان این بحث‌های پرسر و صدا درباره آینده اسرائیل، سکوت نخست‌وزیر این کشور، مردی که زمانی در گوش نخبگان واشنگتن نجوا می‌کرد، شاید گویاترین صدا باشد.