Sirdoonka Macmalka ah ma wuxuu halis ku yahay shaqooyinka ay haweenku qabtaan?

Samar waa gabar shaqaale ah oo sanado badan khibrad u leh shaqada. Shaqadeeda maalinlaha ah waa xog-gelinta, diyaarinta warbixinnada iyo u adeegidda macaamiisha.

Hase yeeshee markii xafiiskeeda lagu soo kordhiyay qalabka garaadka macmalka ah, waxay bilowday inay is-weydiiso: shaqooyinka ay maalin kasta qabato ma weli waxay u baahan doonaan iyada, mise mishiin ayaa si ka dhaqso badan oo ka jaban u qaban kara? Walaacan ayaa ka dhigay inay mustaqbalkeeda shaqo uu galo mugdi.

Isticmaalka garaadka macmalka ah ayaa si xowli ah u kordhaya, isagoo u abuuraya fursado cusub dunida shaqada iyo wax-soo-saarka.

Si kastaba, xaaladdan ayaa dhalisay su'aalo ku saabsan saameynta uu ku yeelanayo haweenka ee suuqa shaqada.

Iyadoo laga cabsi qabo in tignoolajiyadani ay beddesho xirfado dhaqameedyo qaar, haweenku waxay wajahayaan caqabad kale oo dheeri ah: matalaaddooda oo ku yar shaqooyinka cusub ee tignoolajiyadda casriga ah ay abuuraysa walaac.

Tani waxay dhalinaysaa su'aasha ah: horumarka AI ma u abuurayaa fursado siman oo rag iyo dumarba leeyihiin, mise wuxuu sii kala fogaynayaa farqiga horey u jiray?

Xogta Hay'adda Shaqada Adduunka ee ILO waxay muujineysaa in 29% shaqooyinka ay haweenku u badan yihiin ay saameyn ka soo gaari karto garaadka macmalka, halka ragga ay tahay kaliya 16%.

Farqigani wuxuu si aad ah u muuqdaa marka la eego shaqooyinka aadka ugu nugul inuu mishiinku qabto. Haweenka 16% ayaa halis ugu jira in shaqadooda la is-maamulo, halka ragga ay tahay kaliya 3%.

Tusaale kale oo caddeynaya kala duwanaanshaha fursadaha shaqo waa xogta LinkedIn. Sannadkii 2025 ee Mareykanka, haweenku waxay ahaayeen kaliya 26% dadka ka shaqeeya dhinaca garaadka macmalka ah, halka qaybaha kale ee shaqada ay ka ahaayeen 50%.

Sidoo kale, 27 waddan oo kala duwan, haweenku waxay hayeen kaliya 13% jagooyinka maamulka sare ee shirkadaha ku takhasusay garaadka macmalka ah.

Dhawaan, wargeyska The Guardian wuxuu daabacay maqaal cinwaankiisu ahaa: "garaadka macmalka ah ayaa si xowli ah u kobcaya, iyadoo haweenka uu aad uga dheeraynayo."

Maqaalkaas wuxuu iftiimiyay kala fogaanshaha u dhexeeya kobaca xowliga ah ee AI iyo ka-qaybgalka yar ee haweenka, xagga shaqooyinka iyo jagooyinka sareba.

Wuxuu uga digay in haweenku ay wajahayaan laba caqabadood: intooda badan waxay ka shaqeeyaan xafiisyo iyo adeegyo uu mishiinku si fudud u beddeli karo, halka aysan weli ka helin matalaad ku filan shaqooyinka cusub ee tignoolajiyadani ay abuurayso.

Warbixinnada Hay'adda Shaqada Adduunka ayaa xaqiijiyay walaacan, iyagoo sheegay in shaqooyinka ay haweenku ku badan yihiin ay aad ugu nugul yihiin saameynta generative AI marka loo eego kuwa raggu ku badan yahay.

Wareysi ay BBC la yeelatay Aya Jafar, oo ah khabiir ku takhasustay dhaqaalaha shaqada ee Hay'adda Shaqada Adduunka, waxay sheegtay in saameynta ballaaran ee AI ku leeyahay haweenka ay si toos ah ugu xiran tahay sida shaqada loogu kala qaybsan yahay jinsiga.

Waxay sheegtay in haween badan ay ka shaqeeyaan maamulka, xoghaynta iyo taageerada shirkadaha, kuwaas oo ah shaqooyin maalinle ah oo soo noqnoqda, kuwaas oo garaadka macmalka uu si tartiib ah u qaban karo.

Waxay intaa ku dartay in haweenku aysan weli matalaad ku filan ku lahayn dhinacyada sida sirdoonka macmalka ah, farsamada, sayniska, injineernimada iyo xisaabta.

Xaaladdani waxay yareyn kartaa fursadahooda ay kaga faa'iideysan karaan shaqooyinka cusub ee uu keenayo isbeddelka tignoolajiyadda casriga ah.

Aya Jafar waxay sidoo kale ka digtay in isticmaalka nidaamyada AI ee lagu dhisay eex ama xog aan dhammaystirnayn ay sii kordhin karto takoorka u dhexeeya jinsiga, gaar ahaan arrimaha shaqada, mushaharka iyo horumarka xirfadeed.

Waxay tiri: "Haween badan waxay ka shaqeeyaan jagooyinka maamulka, xoghaynta iyo taageerada shirkadaha. Shaqooyinkani waa kuwo ka kooban hawlo maalinle ah oo soo noqnoqda, kuwaas oo generative AI uu si weyn u qaban karo."

Iyadoo lagu salaynayo qiyaasta Hay'adda Shaqada Adduunka, 5.3% shaqooyinka haweenku qabtaan ee gobolka Carabta ayaa wajahaya halis weyn oo ah in generative AI uu qabto, marka loo eego 1.6% shaqooyinka ragga.

Hase yeeshee hay'addu waxay xoogga saartay in tirooyinkani aysan micnaheedu ahayn in haweenkani ay qasab ku waayi doonaan shaqooyinkooda.

Waxay sheegtay in shaqo uu saameeyo tignoolajiyadda is-maamulku aysan micnaheedu ahayn inay gebi ahaanba tirtirayso shaqadaas.

Saameynta dhabta ah waxay ku xirnaan doontaa sida tignoolajiyadan loogu dabaqo goobta shaqada, xirfadaha shaqaalaha, iyo duruufaha dhaqaale iyo sharci ee ku xeeran adeegsigeeda.

Hay'addu waxay sheegtay in shaqooyinka maalinlaha ah ee soo noqnoqda sida shaqooyinka xafiiska, xog-gelinta, iibka iyo daryeelka macaamiisha ay yihiin kuwa ugu badan ee cadaadis kala kulmi kara isticmaalka sii kordhaya ee AI.

Qaybaha sida shaqada dowladda, warshadaha aasaasiga ah iyo iibka tooska ah ee alaabada ayaa la kulmi kara hoos u dhac ku yimaada noocyada shaqooyinka qaarkood, sida ay muujinayaan falanqeynta iyo nidaamka ay hay'addu u samaysay suurtagalnimada gelitaanka tignoolajiyadda suuqa shaqada ee gobolka Carabta.

Bishii May 2026, Hay'adda Dhaqaalaha iyo Arrimaha Bulshada ee Qaramada Midoobay ee Galbeedka Aasiya ee ESCWA iyo Hay'adda Shaqaalaha Adduunka ayaa si wadajir ah u daabacay warbixin falanqeysay mustaqbalka sirdoonka macmalka ah iyo suuqa shaqada ee gobolka Carabta ilaa sanadka 2035.

Warbixintu waxay ku qiyaastay in ku dhawaad rubuc ka mid ah shaqooyinka gobolka ay saameyn kala kulmi karaan generative AI, haddii ay tahay suurtagalnimada lumitaanka shaqooyinka qaarkood, kor u qaadida xirfadaha shaqaalaha, ama soo bixitaanka shaqooyin cusub.

Warbixintu waxay sidoo kale ka digtay in tignoolajiyadda is-maamulku ay yareyn karto fursadaha shaqo ee xafiisyada iyo shaqooyinka ku dhisan hawlaha soo noqnoqda.

Dhanka kale, sirdoonka macmalka ah wuxuu leeyahay awood uu ku ballaarin karo fursadaha shaqaalaha, halkii uu gebi ahaanba beddeli lahaa.

Sida ay sheegtay Hay'adda Shaqada Adduunka, tignoolajiyadani waxay ka caawin kartaa shaqaalaha inay si hufan u shaqeeyaan, inay qabtaan shaqooyin ka murugsan, iyo inay bartaan xirfado cusub.

Hay'addu waxay ku qiyaastay in 22.7% shaqooyinka haweenka ee gobolka Carabta ay ka faa'iidaysan karaan horumarkan.

Hase yeeshee Aya Jafar waxay adkeysay in: "Kororka wax-soo-saarku si toos ah micnaheedu ma aha helitaanka shaqooyin tayo leh ama mushahar kordha."

Waxay tiri natiijadu waxay ku xirnaan doontaa sida tignoolajiyadda loogu dabaqo goobta shaqada iyo sida faa'iidooyinka ay abuurto loogu qaybiyo shaqaalaha dhexdooda.

Hay'addu waxay ku talisay in la ciribtiro caqabadaha xaddidaya fursadaha haweenka, sida takoorka iyo qaybinta aan sinneyn ee masuuliyadda daryeelka qoyska iyo shaqada aan mushaharka lahayn.

Waxay sidoo kale ugu baaqday in loo abuuro haweenka wadooyin ay ku galaan shaqooyin tayo leh oo si xawli ah u koraya, oo ay ku jiraan kuwa la xiriira farsamada iyo sirdoonka macmalka ah.

Ibrahim Al-Jarrah, oo ah khabiir ku takhasusay sirdoonka macmalka ah, ayaa sheegay in haweenku ay saameyn ka ballaaran kala kulmi karaan ragga tignoolajiyadan suuqa shaqada.

Wuxuu sheegay inaysan ahayn sababtoo ah xirfad yari ama la qabsiga horumarka farsamada oo ku adag, balse ay tahay nooca shaqooyinka ay haween badan qabtaan.

Wuxuu tusaale u soo qaatay shaqooyinka maamulka iyo xafiiska, daryeelka macaamiisha iyo maaraynta xogta, isagoo sheegay in shaqooyinkani ay inta badan ka kooban yihiin hawlo soo noqnoqda oo ay tignoolajiyadaha cusub hadda qaban karaan.

Wuxuu BBC u sheegay in saameynta AI aysan ku koobnaan doonin lumitaanka shaqooyinka qaarkood, waxay sidoo kale beddeli doontaa habka loo maareeyo shaqooyinka qaarkood iyo abuurista fursado xirfadeed oo cusub.

Wuxuu sheegay in baahida loo qabo shaqooyinka si buuxda ugu tiirsan hawlaha soo noqnoqda ay yaraan karto.

Isla markaana, shaqada shaqaalaha ee qaybaha qaarkood waxay ka wareegi kartaa xog-gelinta iyo diyaarinta warbixinnada una wareegi kartaa falanqaynta natiijooyinka, xaqiijinta tayadooda iyo ka qayb-qaadashada go'aan-qaadashada.

Wuxuu intaa ku daray: "Waxaan aragnaa ma aha oo kaliya mishiinno shaqooyin qabanaya, waxaan sidoo kale aragnaa dib-u-qaybin ku socota culayska shaqada ee u dhexeeya dadka iyo mishiinada."

Daraasad dhaqaale oo uu la qoray khabiirka dhaqaalaha Stefania Albanese ayaa eegtay saameynta sirdoonka macmalka ah ee shaqada haweenka ee 16 waddan oo Yurub ah intii u dhaxaysay 2011 ilaa 2019.

Daraasadu waxay muujisay in celceliska tirada haweenka shaqaalaha ah ay ku kordheen xirfadaha ay tignoolajiyadani aadka u saameysay.

Xaaladdan ayaa si gaar ah uga muuqatay waddamada ay haweenku leeyihiin waxbarasho sare iyo ka qaybgal buuxa oo dhaqaalaha ah.

Daraasadda waxaa lagu daabacay joornaalka Journal of the American Economic Association sanadka 2025.

Sida uu qabo Al-Jarrah, fursadaha AI u abuurto haweenka kuma koobna shaqooyinka farsamada oo keliya, waxay sidoo kale ka jiraan qaybaha sida waxbarashada, caafimaadka, iibka iyo maaliyadda.

Tignoolajiyadani waxay sidoo kale furi kartaa albaabada shaqada fog iyo ganacsiga madaxa-bannaan, iyadoo abuuraysa fursado dhinacyada falanqaynta xogta, horumarinta barnaamijyada, amniga dijitaalka ah iyo maaraynta nidaamyada sirdoonka.

Waxay carrabka ku adkeysay in ka faa'iidaysiga fursadahan aysan micnaheedu ahayn in dhammaan haweenku ay qasab tahay inay bartaan barnaamijyada kombiyuutarka.

Waxa loo baahan yahay waa helitaanka awoodda loo leeyahay adeegsiga qalabka loo baahan yahay.

Waxay tiri: "Xirfadda ugu muhiimsan mustaqbalka ma aha oo keliya ogaanshaha sida loo isticmaalo qalabka AI, balse sidoo kale waa awoodda soo bandhigida su'aalaha habboon, qiimeynta jawaabaha la helo iyo qaadashada go'aanno wanaagsan goobta shaqada."

Hase yeeshee Al-Jarrah wuxuu ka digay in AI ay sii ballaarin karto farqiga u dhexeeya haweenka iyo ragga ee fursadaha shaqada iyo helitaanka dakhliga, gaar ahaan haddii haweenku ay ku sii jiraan shaqooyinka aadka ugu nugul is-maamulka, halka fursadaha helitaanka tababarka farsamada, shaqooyinka gaarka ah iyo jagooyinka sare ay sii ahaanayaan kuwo xaddidan.

Wuxuu sheegay in halistu aysan ku koobnayn isbeddelka xaaladda shaqada oo keliya, balse ay tahay suurtagalnimada in nidaamka dijitaalka ah uu dhaxlo eexda ku jirtay suuqa shaqada tan iyo bilowgii.

Tani waxay dhici kartaa gaar ahaan haddii qalabka shaqaaleysiinta ama qiimeynta shaqaaluhu ay adeegsadaan xog taariikhi ah oo muujinaysa kala duwanaansho iyo dheelitir la'aan u dhexeysa haweenka iyo ragga.

Al-Jarrah wuxuu yiri: "Halista dhabta ah ma aha in AI ay si toos ah eex u leedahay, balse waa haddii loo ogolaado inay barato dheelitir la'aanta iyo eexda ku jirta bulshooyinkeenna, kadibna ay ku soo celiso heer ka sarreeya qaabab cusub oo shaqaaleysiin ah."

Xilligan isbeddelka ah, mustaqbalka haweenka ee suuqa shaqada kuma xirnaan doono oo keliya awoodda AI ay u leedahay inay qabato shaqooyinkooda, balse sidoo kale awoodda hay'adaha iyo dowladuhu ay u leeyihiin inay abuuraan xaalad u saamaxaysa inay la qabsadaan isbeddelladan.

In kasta oo tignoolajiyadda cusub ay furi karto albaabada fursado shaqo oo kala duwan, waxay sidoo kale sii ballaarin kartaa kala fogaanshaha u dhexeeya kuwa leh xirfadaha loo baahan yahay si looga faa'iidaysto iyo kuwa aan haysan fursadda tababar iyo diyaargarow wanaagsan.

Gobolka Carabta, caqabadda ayaa ah in la hubiyo in "kacaanka sirdoonka macmalka ah" uusan noqon arrin kale oo yareysa fursadaha dhaqaale ee haweenka, balse uu noqdo hab lagu kordhiyo ka qaybgalkeeda suuqa shaqada.