BBC News, Somali
U gudub qaybta macluumaadka

Waxaad eegaysaa nooca qoraalka kaliya ee boggan oo isticmaala xog yar. Eeg nooca ugu weyn ee boggan oo ay ku jiraan dhammaan sawirada iyo muuqaallada.

Igu celi boggaga ugu weyn

Faransiiska oo wajahaya hubanti la'aan siyaasadeed kadib markii doorashadii baarlamaanka aaney cidna helin aqlabiyad

Dagaalka ayaa waxaa ku dhintay tiro badan oo ah miliiishiyaadkii iska soo horjeeday

Tebin toos ah

  1. War deg deg ah, Koox xiriir la leh al-Qaacida oo iskaashi la yeeshay koox kale oo aan Islaam ahayn

    Dhacdooyinkii dhowaan ka dhacay Mali, halkaas oo JNIM oo ah garabka Al-Qaacida ee Saaxilka uu iskaashi la sameeyay koox gooni-u-goosad ah oo aan Islaami ahayn, si ay weerarro waaweyn u qaadaan bilihii Abriil iyo Luulyo, ayaa dhaliyay su’aalo ku saabsan xiriirka kooxda iyo Al-Qaacida, iyo suurtagalnimada inay ka go’do ururkaas, xitaa haddii ay ahaan lahayd mid dhinaca rasmiga ah oo keliya.

    JNIM ayaa weli muujinaysa awood dhanka dagaalka ah. Kooxdu waxay dhowaan sheegatay mas’uuliyadda weerar weyn oo 10-kii Sebtembar lagu qaaday saldhig militari oo ku yaalla bartamaha Mali, kaas oo la sheegay in lagu dilay in ka badan 100 askari.

    Kooxdan oo magaceeda oo buuxa yahay Jama'at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM), ayaa weli si rasmi ah uga tirsan Al-Qaacida, waxaana ay ka mid tahay labada garab ee ugu awoodda badan ururkaas, iyadoo tan kale ay tahay Al-Shabaab oo ka howlgasha Soomaaliya.

    Hase yeeshee, maanta JNIM uma eka Al-Qaacida sidii ay ahaan jirtay, marka loo eego muuqaalka kooxda iyo farriimaha ay gudbiso. Arrintan waxaa ka mid ah qaabka ay warbaahinta u adeegsato, sida ay u dhisato sumcadda iyo noocyada farriimaha ay bulshada u gudbiso.

    Inkasta oo garabyada Al-Qaacida ay inta badan weerarradooda ku bartilmaameedsadaan goobaha ay ka howlgalaan ama meelaha u dhow, haddana qaabka farriimaha JNIM uu gudbiyo aad ayuu uga duwan yahay fikirkii dhaqanka ahaa ee Al-Qaacida ee jihaadka caalamiga ah.

  2. Ma isleedahay waxaad cuntaa cayayaan ogaansho la'aan?

    Waxaa laga yaabaa in aad ka yaqyaqsootid marka aad maqashi dad cuna cayayaanka, balse xaqiiqda ayaa waxa ay tahay in aad cuntay cayayaanka marar badan adiga oo aanan ka war haynin.

    Tani waxaa ugu wacan in maadada cuntada lagu midabeeyo ee carmine loo yaqaano laga sameeyo nooc ka mid ah cayayaanka oo la riiqay.

    Carmine waxaa lagu daraa cuntooyin aad u badan jalaatada, yoghurts-ka oo caanaha laga sameeyo, iyo waliba cabitaanka fudud.Cayayaankan waxaa laga helaa geedaha tiinka ee ka baxa Latin Amerika.

    Sii akhri: Ma isleedahay waxaad cuntaa cayayaan ogaansho la'aan.

  3. War deg deg ah, Putin oo kordhiyay tirada ciidamada Ruushka

    Madaxweynaha Ruushka Vladimir Putin ayaa digreeto cusub ku kordhiyay tirada guud ee ciidamada qalabka sida ee dalka.

    Digreetada ayaa dhigaysa in tirada guud ee shaqaalaha ciidamada ay noqoto 2,441,630 qof, oo ay ku jiraan 1,550,500 askari.

    Digreeto hore oo bishii Juun la soo saaray ayaa tirada guud ku sheegay 2,399,130 qof, oo ay ku jireen 1,510,000 askari.

    Sidaas darteed, digreetada cusub waxay tirada guud kordhisay 42,500 qof, halka tirada askartana lagu kordhiyay 40,500 qof.

  4. War deg deg ah, Warar dheeraad ah oo ka soo baxaya khasaaraha ka dhashay weerarro ka dhacay Ukraine

    Adeegga Gurmadka Degdegga ah ee Ukraine ayaa sheegay in dhismayaal la deggan yahay iyo xarun lagu xanaaneeyo xoolaha ay waxyeello kasoo gaartay weerar.

    Sidoo kale, waxaa waxyeello soo gaartay warshad wax-soo-saar, bakhaarro, xarun jimicsi iyo hoy ay dadku deggan yihiin.

  5. BBC oo gudaha u gashay magaalada Furinta ah ee Yemen, ayadoo xuutiyiintu u dagaallamayaan gacan ku haynteeda

  6. War deg deg ah, Xuutiyiinta Yemen oo ka hadlay weerarradii ugu dambeyay

    Afhayeenka militariga Xuutiyiinta Yemen, Yahya Saree, ayaa sheegay in diyaaradaha Sacuudigu 24-kii saac ee la soo dhaafay 38 duqeyn cirka iyo gantaallo ah ka fuliyeen gobollada Taiz, Saada iyo Xajjah.

    Saree ayaa sheegay in weerarrada ay waxyeello ka soo gaartay dad rayid ah, oo ay ku jiraan haween iyo carruur. Wuxuu sheegay in diyaaradaha F-15 iyo Typhoon ay ka duuleen saldhigyada Khamis Mushait iyo Taif, halka gantaalladana laga soo riday Najran iyo Jizan.

    Sida uu sheegay Saree, tirada guud ee duqeymaha iyo gantaallada Sacuudiga tan iyo markii ay xiisaddu billowday ayaa gaartay 1,123.

    Sheegashooyinkan si madax-bannaan looma xaqiijin, Sacuudiguna kama uusan hadlin tirada duqeymaha ee Xuutiyiintu sheegayaan.

  7. War deg deg ah, Dad u badan haween oo la afduubtay oo warkooda la la'yahay

    In ka badan 80 qof, oo u badan haween, ayaa la la’yahay kaddib laba dhacdo oo afduub ah oo toddobaadkan ka dhacay waqooyiga Nigeria.

    Kooxo hubeysan ayaa weeraray bulshooyin beeraley ah oo ku nool gobollada Niger iyo Zamfara.

    Ugu yaraan 47 beeraley ah ayaa Sabtidii laga afduubtay gobolka Niger xilli ay goosanayeen laws. Maalintii xigtay, ku dhawaad 40 haween ah ayaa lagu afduubtay gobolka deriska la ah ee Zamfara.

    Dadka deegaanka ayaa sheegay in dhowr guri la gubay, waxayna ka digeen in tirada dadka la la’yahay ay intaas ka badan tahay.

    Kooxaha hubeysan ee ka howlgala waqooyiga Nigeria ayaa muddooyinkii dambe kordhiyay afduubyada iyo weerarrada ay ku qaadaan tuulooyinka, iyagoo inta badan dalbada madax-furasho si ay u sii daayaan dadka ay afduubtaan.

  8. War deg deg ah, Dowladda Ingiriiska oo isku dayaysa inay ka hortagto tallaabo Trump uu doonayo inuu qaado

    Dowladda Britain ayaa sheegtay inay wada-hadallo kula jirto Mareykanka oo ku saabsan suurtagalnimada in la mamnuuco dhoofinta naaftada, iyadoo sidoo kale diyaargarow sameyneysa haddii tallaabadaas la dhaqan geliyo.

    Wasiirka Maaliyadda Britain, John Healey, ayaa sheegay in dowladda ay la xiriirayso mas’uuliyiinta Mareykanka, isla markaana ay hubineyso in dalka uu haysto keyd naafto oo ku filan.

    Qiimaha naaftada Britain ayaa Isniintii gaaray heerkii ugu sarreeyay abid, iyadoo litirku celcelis ahaan marayay 199.18 pence, sababo la xiriira cadaadiska ku yimid sahayda shidaalka ee ka dhashay dagaallada Bariga Dhexe iyo Ukraine.

    Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa sheegay inuu si dhab ah uga fiirsanayo in la xaddido ama la mamnuuco dhoofinta naaftada Mareykanka, si loo yareeyo qiimaha shidaalka gudaha dalka.

    Britain waxay ku tiirsan tahay Mareykanka qayb weyn oo ka mid ah naaftada ay dibadda ka soo dejiso, sidaas darteed falanqeeyayaasha ayaa ka digaya in xayiraad dhoofintu ay sii kordhin karto qiimaha shidaalka Britain.

  9. War deg deg ah, Xaaladda ka taagan magaalada Baydhabo oo walaac hor-leh abuurtay

    Ururda Bulshada rayidka ah ee Koonfur Galbeed Soomaaliya, ayaa walaaca ka muujinaya khilaafka iyo dagaallada soo laa-laabtay ee ka jira magaalada Baydhabo ee gobolka Bay.

    Iska horimaadyada ka dhaca Baydhabo waxaa ka dhashay khasaare xooggan oo naf iyo maalba-leh, waxaana kii ugu dambeyay ee shalay ku dhintay ugu yaraan 20 qof.

    Ururada Bulshada rayidka ah ayaa ku baaqay in dagaalka la joojiyo isla markaana khilaafka lagu xalliyo hannaan wadahadal ah, si meesha looga saaro dagaallada iyo rabshadaha joogtada ka noqday deegaannadaas si gaar ah magaalada Baydhabo.

    Dagaallada soo noqnoqday ayaa u dhaxeeya ciidamada maamulka Koonfur Galbeed iyo kuwo taabacsan maamulkii hore.

  10. War deg deg ah, Faahfaahin cusub oo ka soo baxaysa dab ka kacay meel u dhow buurta Kilimanjaro ee dalka Tanzania

    Hay’adda Seerayaasha Qaranka Tanzania ayaa si ku-meel-gaar ah u xirtay waddooyinka Lemosho iyo Londorosi ee loo maro buurta Kilimanjaro, kaddib markii dab cusub uu ka kacay gudaha seeraha.

    TANAPA waxay sheegtay in dabku ka kacay deegaanka Sangarini-Kamwanga, isla markaana uu ku sii fidayay dhanka Shira.

    Dalxiisayaasha qorsheynayay inay isticmaalaan labada waddo ayaa loo sheegay inay adeegsadaan waddooyinka Machame, Marangu ama Rongai.

    Dadaallada lagu daminayo dabka ayaa socda, waxaana iska kaashanaya ciidamada dab-damiska, adeegga kaymaha Tanzania, maamulka duurjoogta Enduimet, ciidamada kaydka, dadka deegaanka iyo dhinacyada dalxiiska.

    Dabkan cusub ayaa yimid toddobaadyo kaddib dab kale oo 3-dii Sebtembar ka kacay meel u dhow xadka Tanzania iyo Kenya, kaas oo in ka badan 90 boqolkiiba la xakameeyay laba maalmood kaddib.

    TANAPA waxay sheegtay in badbaadada dalxiisayaasha, shaqaalaha iyo dadka kale ee ku lugta leh ay tahay mudnaanta koowaad.

  11. War deg deg ah, Shan nin oo la xiray weerarro halis ah oo hadda la sii daayay

    Booliska Britain ayaa sheegay in shan nin oo lagu xiray meel u dhow saldhigga ciidamada cirka Mareykanka ee Fairford lagu sii daayay damiin.

    Madaxa booliska la dagaallanka argagixisada, Lawrence Taylor, ayaa sheegay in tani aysan ka dhignayn in baaritaanku dhammaaday, iyadoo ragga lagu soo rogay shuruudo adag oo damiin ah.

    Shanta nin ayaa dhammaantood ah muwaadiniin British ah, waxayna ku nool yihiin London, da’dooduna waxay ka yar tahay 30 sano.

    Taylor ayaa sheegay in baaritaanku eegayo dhammaan dhinacyada, oo ay ku jirto suurtagalnimada in falka ay fuliyeen wakiillo ama shaqsiyaad si ogaal ama ogaal la’aan ah ugu shaqeynayay dal shisheeye.

    Ra’iisul Wasaaraha Britain, Andy Burnham, ayaa isugu yeeray kulan degdeg ah xukuumaddiisa, si loo helo xog dhammaystiran oo ku saabsan dhacdadaan.

  12. War deg deg ah, Maxaa ka jira in Trump arrimahaan u bandhigay Iran oo ay ka diidday?

    Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump ayaa beeniyay war ay baahisay Axios oo sheegayay inuu diyaar u yahay in Iran laga fududeeyo cunaqabateynta, isla markaana loo sii daayo lacagaha laga xannibay, haddii Tehran ay tanaasulaad ka sameyso barnaamijkeeda nukliyeerka.

    Trump ayaa bartiisa Truth Social ku sheegay in warkaasi uusan run ahayn, isagoo yiri: “Waxba uma aanan bandhigin Iran.”

    Axios ayaa, iyaduna, soo xigatay saraakiil Maraykan ah oo sheegay in Trump uu diyaar u yahay fududeynta cunaqabateynta haddii Iran ay qaaddo tallaabooyin la taaban karo oo ku saabsan barnaamijkeeda nukliyeerka.

    Dhanka kale, Wasiirka Arrimaha Dibadda Iran, Cabbaas Caraqji, ayaa sheegay in Tehran ay fikrado kala hadashay dhexdhexaadiyeyaasha Qadar, kuwaas oo loo gudbin doono Maraykanka.

    Caraqji ayaa sheegay in Iran ay sugayso jawaabta Washington oo loo soo marin doono dhexdhexaadiyaha oo ah Qadar, iyadoo la filayo in jawaabta kama dambaysta ah la helo Talaadada maanta.

  13. Maxay yihiin Remus 600 iyo Dive-LD, noocyada Drone-ka badda Maraykanka ee Iiraan ay sheegtay inay gacanta ku dhigtay

  14. War deg deg ah, Ra'iisul Wasaaraha Israa'iil oo qarsoodi ku tagay mid ka mid ah dalalka Khaliij, sidee u dhacday arrintaa

    Warbaahinta Israa’iil ayaa sheegtay in Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu uu Axaddii booqday Imaaraadka Carabta, halkaas oo uu kula kulmay Madaxweynaha Imaaraadka, Sheekh Maxamed bin Zayed Al Nahyan.

    Booqashadu waxay ku soo beegantay muran ka dhashay warar sheegaya in Maxamed bin Zayed uu Netanyahu uga digay weerar ay Xamaas qorsheynaysay ka hor weerarkii 7-dii Oktoobar 2023. Netanyahu ayaa beeniyay inuu helay digniintaas.

    Warbaahinta Channel 12 ayaa sheegtay in Netanyahu iyo wafdigiisu ay Imaaraadka ugu safreen diyaarado kala duwan.

    Netanyahu ayaa Imaaraadka ku sugnaa dhowr saacadood, waxaana uu kulan fool ka fool ah la yeeshay Madaxweyne Maxamed bin Zayed.

  15. 'Safarkii qarsoodiga ahaa ee Netanyahu uu ku tagay Imaaraadka iyo kulankii uu la yeeshay Maxamed bin Zayed'

  16. Dad badan oo laga soo daadgureeyay gobolka uu dagaalku ka socdo ee Tigraay

    Guddiga Caalamiga ah ee Laanqayrta Cas ayaa in ka badan 150 qof ka daadgureeyay gobolka Tigray, kuwaas oo ay ku jiraan wakiillo ka socday Midowga Afrika iyo saraakiil ka tirsan booliiska federaalka Itoobiya.

    Dad dhan 161-ka qof, oo basas kolonyo ah uga soo safray Mekelle ee soo gaadhay Semera, caasimadda gobolka Canfarta, waxaa ka mid ahaa masuuliyiin ka tirsan Ethiopian Airlines iyo qoysaskooda, shaqaale ka tirsan amniga duulista rayidka ah iyo wakiillo Midowga Afrika ah oo loo xilsaaray in ay kormeeraan hirgelinta heshiiskii Pretoria.

    Guddigu wuxuu sheegay inuu hawshan u gutay “si dhexdhexaad ah oo madax-bannaan, iyadoo ay codsadeen oo ay oggolaadeen dhammaan dhinacyada ay khusayso.”Arrintan ayaa ka dambaysay dagaal xooggan oo maalmahan waqooyiga Itoobiya dib uga qarxay.

  17. La-taliyaha Wasaaradda Arrimaha Dibadda Suuriya: Doorka Iiraan ee 14 sano oo dil iyo burbur ah lama iska indho tiri karo

    Maxamed Jafal, oo ah la-taliye ka tirsan Wasaaradda Arrimaha Dibadda Suuriya, ayaa wakaaladda wararka dawladda ee SANA u sheegay in Suuriya ay waddo siyaasad “furan” oo ay kula macaamilayso dhammaan dalalka, balse aanay “iska indho tiri karin” doorkii Iiraan ee dagaalka iyo ku dhowaad 14 sano oo “dil, barakicin iyo burbur” ah.

    Hadalladan ayaa u muuqda in ay jawaab u yihiin hadallo uu dhawaan sheegay Masoud Pezeshkian, kaas oo Al Jazeera uga hadlay xidhiidhka Iiraan iyo Suuriya, isaga oo yidhi: “Waqtigan xaadirka ah ma awoodno in aan xidhiidh la yeelanno, sababo la xidhiidha aragtida ay abuureen. Waxaan rajaynaynaa in ay ku dhaqmaan Islaamka, diinta, caddaaladda iyo sinnaanta. Haddii aynu ku dhaqanno diinta Eebbe iyo Sunnada Nebiga, wax dhibaato ahi ma jiri doonto.”

    Jafal ayaa sheegay in barashada Islaamku aanay ahayn “hal-ku-dhegyo siyaasadeed”, isla markaana qiyamka Islaamku dhiirrigeliyaan “caddaaladda iyo sinnaanta”.

  18. Xaruntii Telefishanka Tigraay oo gebi ahaanba dhulka lala simay

    Maareeyaha guud ee Telefishanka Tigray ayaa sheegay in xarunta telefishanku ay “gebi ahaanba” burburtay.

    Abadi Gebreselassie ayaa hadalkan caawa sheegay, isaga oo xusay in xarunta wararka ee ku taalla magaalada Mekelle uu soo gaadhay burbur aad u weyn.

    “Waxa la odhan karaa xaruntu gebi ahaanba way burburtay… burburka soo gaadhay qalabka iyo hantidu aad buu u baaxad weyn yahay," ayaa uu yidhi.

    “Waxaan sidoo kale baahinta joojinnay in ka badan 24 saacadood, maaddaama aanu isku daynay in aanu baahintayada maanta ka bilowno meel kale, oo ah istuudiyo kale, annaga oo adeegsanayna agab kooban,” ayuu yidhi.

    Hase yeeshee, maareeyaha guud ayaa sheegay in aanay jirin wax khasaare ah oo dadka soo gaadhay.Arrintan ayaa ka dambaysay markii sida ay sheegtay wakaaladda wararka AFP, duqayn lagu weeraray xarunta telefishanka Tigraay.

  19. Eriteriya oo dawladda Itoobiya ku eedaysay in ay jabisay heshiiskii ka dhaxeeyay labada dal

    Eritariya ayaa Itoobiya ku eedaysay in ay jebisay “heshiiska nabadda iyo saaxiibtinimada” ee ay labada dal ku kala saxeexdeen Asmara.

    War uu maanta soo saaray, wasiirka warfaafinta Eritrea ayaa xukuumadda talada haysa ee Itoobiya ku eedeeyay inay “mas’uuliyadda dhibaatooyinka ka baxsan awooddeeda iyo khilaafaadkeeda dusha uga tuurayso dalalka deriska ah.”

    “Sanadkii 2023, waxa ay si rasmi ah u bilawday olole ay ku doonayso inay hesho ‘deked madax-bannaan’, taas oo si cad uga hor imanaysa sharciga caalamiga ah iyo mabaadi’da aasaasiga ah ee Heshiiska Saaxiibtinimada iyo Iskaashiga ee labada dal ku kala saxeexdeen Asmara sannadkii 2018,” ayuu yidhi.

    Hadalkii Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed uu sannadkaas baarlamaanka ka hor sheegay ee ahaa in Itoobiya ay xaq u leedahay deked ganacsi oo ay leedahay, ayaa Eritrea ka dhaliyay mucaaradad xooggan. Asmara ayaa marar badan cambaaraysay hadallada masuuliyiin kala duwan oo Itoobiyaan ah, gaar ahaan kuwa ku saabsan Badda Cas, iyadoo ku tilmaantay “ku dhawaaqid dagaal” oo khatar ku ah madax-bannaanideeda.

    Mas’uulka Eritrea ayaa sidoo kale si dadban u sheegay in Imaaraadka Carabtu uu ka qayb qaatay martigelinta saldhig milatari, isla markaana uu faragelin ku hayo arrimaha gudaha Suudaan. Itoobiya iyo Imaaraadka ayaa hore u beeniyay eedeymo la mid ah.

    Dawladda Itoobiya ayaa Eritrea ku eedaysay inay xasillooni-darro abuurayso iyadoo taageeraysa kooxaha hubaysan ee ka soo horjeeda, oo ay ku jirto Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray (TPLF).

    Heshiiska nabadda ee lagu kala saxeexday caasimadaha Asmara iyo Jeddah ee Sucuudiga sannadkii 2018 ayaa helay dareen caalami ah, waxaana markii dambe Abiy Ahmed lagu guddoonsiiyay Abaalmarinta Nabadda ee Nobelka.

  20. Trump oo shaaciyay in uu soo afjari doono dagaalka Iiraan

    Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump ayaa wariyeyaasha u sheegay in saraakiisha Maraykanku ay la hadleen dhex-dhexaadiyayaal isku dayaya inay soo afjaraan dagaalka Iiraan, isaga oo intaa ku daray in Maraykanku “si dhakhso ah” ugu guulaysan doono dagaalka uu kula jiro Iiraan.

    “Aniga waxay ila tahay in aanu guulaysan doonno. Arrintani sida ugu dhakhsaha badan ayay u dhici doontaa,” ayuu Trump ka sheegay xafiiskiisa Aqalka Cad.

    Madaxweynaha Maraykanka ayaa mar kale sheegay in marka Maraykanku ku guulaysto dagaalka, qiimaha shidaalku si weyn hoos ugu dhici doono.