ทำไมในเดือน พ.ย. และ ธ.ค.จึงมีฝนดาวตกเกิดขึ้นมากมาย

ช่วงปลายปีเป็นช่วงเวลาที่ดีเยี่ยมสำหรับผู้ที่ชื่นชอบการดูดาวและผู้ที่หลงใหลในอวกาศ

ฝนดาวตกโอไรออนิดส์ (Orionids) เกิดขึ้นไปแล้วในเดือน ต.ค. ที่ผ่านมา และฝนดาวตกเลโอนิดส์ (Leonids) คาดว่าจะถึงจุดสูงสุดในช่วงกลางเดือน พ.ย. นี้

ส่วนในเดือน ธ.ค. นี้จะเป็นช่วงที่มีฝนดาวตกเจมินิดส์ (Geminids) ซึ่งจะตกต่อเนื่องนานกว่าสองสัปดาห์ โดยจะถึงจุดสูงสุดประมาณกลางเดือน หากโชคดี คุณอาจเห็นดาวตกถึง 40 หรือ 50 ดวงต่อชั่วโมงเลยทีเดียว

ฝนดาวตกเกิดขึ้นได้อย่างไร

ดาวตก หรือที่เรียกว่าดาวหาง คือเส้นแสงสว่างที่มักพบเห็นได้เมื่อเศษหินอวกาศพุ่งเข้าสู่ชั้นบรรยากาศของโลกและลุกไหม้

ริชาร์ด มอยส์เซิล หัวหน้าสำนักงานป้องกันภัยจากดาวเคราะห์แห่งองค์การอวกาศยุโรป หรืออีเอสเอ (European Space Agency - ESA) กล่าวว่า ชิ้นส่วนเหล่านี้อาจมีขนาดแตกต่างกันไป

"ยิ่งใหญ่เท่าไหร่ ก็ยิ่งสว่างมากขึ้นเท่านั้น" เขากล่าว

"ส่วนใหญ่แล้วดาวตกจะมีขนาดเป็นมิลลิเมตร เหมือนดาวตกดวงเล็ก ๆ พอขนาดโตเท่าลูกกอล์ฟก็จะเห็นได้ชัดเจนขึ้น และพอใหญ่กว่าลูกเทนนิสก็จะยิ่งอลังการ กลายเป็นลูกไฟดวงเล็ก ๆ เลย"

ดาวตกสามารถเกิดขึ้นได้ทุกเวลา จากข้อมูลขององค์การบริหารการบินและอวกาศแห่งชาติ หรือ นาซา (NASA) มีเทหวัตถุประมาณ 44,000 กิโลกรัมตกลงสู่พื้นโลกทุกวัน และส่วนใหญ่จะระเหยไปในชั้นบรรยากาศ

แต่บางครั้งความถี่ของการเกิดดาวตกก็เพิ่มขึ้นอย่างมาก และนี่คือช่วงเวลาที่เราเรียกว่า "ฝนดาวตก"

ปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นเมื่อโลกโคจรผ่านเส้นทางของเศษซากที่หลงเหลือจากดาวหาง ดาวหางเป็นก้อนน้ำแข็ง ฝุ่น และหินที่เหลือจากการก่อตัวของระบบสุริยะ ซึ่งปัจจุบันโคจรรอบดวงอาทิตย์

สาเหตุที่เกิดฝนดาวตกจำนวนมากในช่วงเดือน พ.ย. และ ธ.ค. ของทุกปีนั้น เป็นเพราะเป็นช่วงเวลาที่โลกโคจรผ่านเส้นทางของดาวหางบางดวง

ตัวอย่างเช่น ฝนดาวตกโอไรออนิดส์ในเดือน ต.ค. เกิดจากเศษซากของดาวหางฮัลเลย์ และฝนดาวตกเลโอนิดส์เกิดจากเศษซากของดาวหาง 55พี/เทมเพล-ทัตเติล (Comet 55P/Tempel-Tuttle)

แต่มอยส์เซิลกล่าวว่า สาเหตุไม่ได้มาจากแค่การกระจายตัวของเศษซากเท่านั้น แต่ยังมาจากการที่การสังเกตการณ์มีอคติอยู่บ้าง โดยเฉพาะในซีกโลกเหนือที่กำลังจะเข้าสู่ฤดูหนาว

"ตอนนี้กลางคืนยาวนานกว่า 12 ชั่วโมงแล้ว...เราจึงสามารถมองเห็นอนุภาคขนาดเล็กได้" เขากล่าว "พวกมันสังเกตได้ง่ายกว่าในฤดูหนาว"

ฝนดาวตกครั้งต่อไปจะเกิดขึ้นเมื่อไหร่

ฝนดาวตกครั้งต่อไปคือฝนดาวตกกลุ่มลีโอนิดส์ ซึ่งเริ่มเกิดขึ้นแล้วตั้งแต่วันที่ 6 พ.ย. ที่ผ่านมา และจะต่อเนื่องไปตลอดทั้งเดือน อย่างไรก็ตาม ช่วงพีคที่สุดคือวันที่ 17-18 พ.ย. นี้

โดยประมาณทุก ๆ 33 ปี จะเกิดปรากฏการณ์ที่เรียกว่า "พายุฝนดาวตก" ซึ่งขึ้นอยู่กับตำแหน่งของคุณบนโลก คุณอาจเห็นดาวตกหลายร้อยถึงหลายพันดวงต่อชั่วโมง

มอยส์เซิลกล่าวว่า นี่เป็นผลมาจากความผันผวนตามธรรมชาติของความหนาแน่นของอุกกาบาต รวมถึงระยะห่างระหว่างโลกกับวงโคจรของดาวหางด้วย

แต่พายุฝนดาวตกกลุ่มลีโอนิดครั้งล่าสุดเกิดขึ้นในปี 2002 ดังนั้นเราจะไม่ได้เห็นเหตุการณ์แบบนั้นในปีนี้ จำนวนดาวตกในฝนดาวตกปกติอาจแตกต่างกันไป แต่เราอาจเห็นได้มากถึง 15 ดวงต่อชั่วโมงในช่วงพีคของปีนี้ ตามข้อมูลจากนาซา

วิธีชมฝนดาวตกเลโอนิดส์

ตราบใดที่ท้องฟ้าปลอดโปร่ง ฝนดาวตกกลุ่มลีโอนิดส์สามารถมองเห็นได้จากหลายพื้นที่ทั่วโลก แต่ผู้ที่อยู่ในซีกโลกเหนือจะมองเห็นได้ชัดเจนกว่า

คุณไม่จำเป็นต้องใช้กล้องโทรทรรศน์หรือแม้แต่กล้องส่องทางไกลก็สามารถมองเห็นได้ อันที่จริง มอยส์เซิลกล่าวว่า การใช้ตาเปล่ามองจะดีกว่า เพราะคุณจะได้เห็นท้องฟ้าในมุมมองที่กว้างกว่ามาก

"ถ้าใช้กล้องโทรทรรศน์ [และกล้องส่องทางไกล] คุณจะมองไม่เห็นรายละเอียดใด ๆ เลย แต่คุณจะจำกัดขอบเขตการมองเห็นท้องฟ้าลงไปมาก" เขากล่าว

ตามที่มอยส์เซิลกล่าวไว้ สิ่งสำคัญที่จะช่วยให้ได้ชมฝนดาวตกอย่างชัดเจนคือ การรู้ตำแหน่งจุดกำเนิดของฝนดาวตกนั้น

"จากบนท้องฟ้า จุดนั้นดูเหมือนจะเป็นจุดที่พวกมันทั้งหมดมาจากที่นั่น" เขากล่าว

ถึงแม้ว่าอนุภาคเหล่านั้นจะอยู่รอบตัวเรา แต่เนื่องจากโลกกำลังเคลื่อนที่ผ่านอนุภาคเหล่านั้น อนุภาคเหล่านั้นจึงดูเหมือนจะมาจากทิศทางใดทิศทางหนึ่ง มอยส์เซิลกล่าวว่ามันคล้ายกับการขับรถท่ามกลางสายฝนและเห็นหยาดฝนตกกระทบกระจกหน้ารถราวกับว่ามันมาจากข้างหน้า ไม่ใช่จากด้านบน

"โดยพื้นฐานแล้วมันคือทิศทาง...ที่โลกเคลื่อนที่ผ่านกลุ่มเมฆนี้" เขากล่าว

ตามคำแนะนำของมอยส์เซิล เพื่อให้ได้มุมมองที่ดีที่สุด คุณควรให้จุดกำเนิดดาวตกอยู่ด้านหลังคุณ วิธีนี้จะทำให้ดาวตกดูปรากฏนานขึ้นบนท้องฟ้า

สำหรับฝนดาวตกกลุ่มลีโอนิดส์ จุดกำเนิดของฝนดาวตกคือกลุ่มดาวสิงโต ซึ่งคุณสามารถค้นหาได้โดยใช้แอปพลิเคชันแผนที่ท้องฟ้าในโทรศัพท์ของคุณ

"คุณมองไปที่จุดกำเนิดของฝนดาวตกนั้น จากนั้นหันหลังกลับ และถ้าคุณสามารถนอนราบให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้...แล้วมองขึ้นไป พวกมันก็จะบินมาจากจุดกำเนิดของฝนดาวตกและบินผ่านไปเหนือศีรษะ" มอยส์เซิลกล่าว

เขายังกล่าวอีกว่า การหาที่ที่ไม่มีมลภาวะทางแสงมากเกินไปเป็นสิ่งสำคัญ และพยายามอย่ามองโทรศัพท์มือถือ เพราะจะทำให้ดวงตาของคุณรับแสงในที่มืดได้น้อยลง

ฝนดาวตกเจมินิดส์

ฝนดาวเจมินิดส์จะปรากฏให้เห็นระหว่างวันที่ 4 ถึง 17 ธ.ค. แต่ช่วงที่สว่างที่สุดคือคืนวันที่ 13-14 ธ.ค.

มีดาวตกในปรากฏการณ์นี้มากกว่าฝนดาวตกเลโอนิดส์มาก โดยตามข้อมูลของนาซา คุณสามารถคาดหวังว่าจะเห็นดาวตกได้ 40 ถึง 50 ดวงต่อชั่วโมง หากสภาพอากาศเหมาะสม

แตกต่างจากฝนดาวตกส่วนใหญ่ที่เกิดจากดาวหาง ฝนดาวตกเจมินิดส์นั้นเกิดจากดาวเคราะห์น้อยชื่อ "3200 เฟธอน" (3200 Phaethon) ซึ่งโคจรรอบดวงอาทิตย์ทุกๆ ประมาณ 1.4 ปีของโลก

ตามที่มอยส์เซิลกล่าวไว้ สาเหตุที่พวกเขากระจุกตัวอยู่มากกว่าฝนดาวตกลีโอนิดก็เพราะต้นกำเนิดที่แตกต่างกันนี้เอง

วิธีชมฝนดาวตกเจมินิดส์

สามารถมองเห็นฝนดาวตกเจมินิดส์ได้ทั่วโลกในบริเวณที่ท้องฟ้าปลอดโปร่ง โดยจะมองเห็นได้ชัดเจนที่สุดในช่วงกลางคืนและก่อนรุ่งสาง

เช่นเดียวกับฝนดาวตกกลุ่มลีโอนิดส์ คุณควรหาพื้นที่ที่ปราศจากมลภาวะทางแสงและนอนราบลงบนหลัง มองขึ้นไปบนท้องฟ้า แต่สำหรับฝนดาวตกกลุ่มเจมินิดส์ จุดกำเนิดของฝนดาวตกอยู่ที่กลุ่มดาวคนคู่ ดังนั้นคุณควรพยายามหันหลังให้กลุ่มดาวนั้นก่อนนอนลง

และสำหรับการชมทั้งฝนดาวตกกลุ่มลีโอนิดส์และกลุ่มเจมินิดส์ มอยส์เซิลแนะนำให้รักษาความอบอุ่น อดทน และอยู่กับ "เพื่อนฝูงที่ดี" ในขณะที่คุณรอคอย

"นั่นแหละคือเคล็ดลับระดับมือโปร ก็คือการพูดคุยกันดี ๆ นั่นเอง" เขากล่าว