วิกฤตสารหนูแม่น้ำสาย: เมื่อรัฐไทยติดหล่ม "เฝ้าระวังปลายทาง" เมินตัดวงจรมลพิษข้ามแดน

สีแดงทั้งตารางคือสิ่งแรกที่เราสังเกตได้เมื่อเปิดดูสถิติผลการตรวจสอบคุณภาพน้ำผิวดินแม่น้ำสาย อ.แม่สาย จ.เชียงราย รายเดือน ซึ่งดำเนินการตรวจสอบโดยกรมควบคุมมลพิษ (คพ.) นับตั้งแต่เดือน พ.ค. ปีที่แล้วจนถึงปัจจุบัน

หากตัวเลขสารหนูเป็นสีแดง หมายความว่าค่าสารหนูในน้ำเกินค่ามาตรฐาน และส่งผลกระทบต่อสุขภาพ ขึ้นอยู่กับปริมาณที่รับและระยะเวลาที่สะสม รวมถึงชนิดของสารหนูที่อยู่ในน้ำ กรมอนามัย ระบุ

จากเกณฑ์ขององค์การอนามัยโลกซึ่งเป็นเกณฑ์ที่ใช้ในไทย ระบุว่าค่ามาตรฐานของสารหนูในน้ำต้องไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัม (มก.) ต่อลิตร จึงจะสามารถใช้ดื่มและบริโภคได้อย่างปลอดภัย แต่ค่าสารหนูในแม่น้ำสายอยู่ที่ราว 0.012-0.055 มก./ลิตร จากการตรวจคุณน้ำภาพในแม่น้ำสายทั้ง 3 จุดตลอดลำน้ำ

นั่นหมายความว่าแม่น้ำสายมีสารหนูเกินค่ามาตรฐานอยู่ที่ประมาณ 1.2-5.5 เท่า มาเป็นเวลากว่าสองปีแล้ว และนี่คือแหล่งน้ำดิบที่นำไปผลิตทำประปาจ่ายให้กว่า 23,000 ครัวเรือนใน อ.แม่สาย และใช้ปลูกข้าวราว 65,000 ไร่ในพื้นที่ของอำเภอที่อยู่เหนือสุดของประเทศไทย

จุดวิกฤตที่ทำให้ปัญหาสารพิษในแม่น้ำสายได้รับความสนใจอีกครั้งทั้งที่เป็นปัญหาเรื้อรังมากว่าสองปี คือเมื่อการประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) สาขาแม่สาย ต้องหยุดผลิตน้ำประปาอย่างกะทันหันเมื่อวันที่ 5 พ.ย. ที่ผ่านมา หลังแม่น้ำสายมีความขุ่นมากกว่า 14,000 NTU เกินขีดความสามารถของระบบกรองประปาซึ่งรองรับได้เพียง 6,000 NTU เท่านั้น

การหยุดผลิตน้ำประปาของ กปภ. สาขาแม่สาย ส่งผลกระทบต่อ 14 หมู่บ้านใน ต.แม่สาย และ ต.เวียงพางคำ อ.แม่สาย ที่ใช้น้ำประปาทันที เพราะไม่มีใครสำรองน้ำได้ทัน แต่มากกว่าความขุ่นคือปริมาณของสารหนูที่ปนเปื้อนในน้ำสูงเกินค่ามาตรฐานประมาณ 25 เท่า หรือ 0.25 มก./ลิตร จากผลชุดทดสอบภาคสนาม (Test kits) ของสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 1 (สคพ.1 เชียงใหม่) เมื่อวันที่ 6 พ.ย. และอยู่ระหว่างรอผลการตรวจค่าสารหนูอย่างเป็นทางการจากห้องปฏิบัติการ

ในระหว่างนี้ กระทรวงสาธารณสุขเตือนให้ประชาชนหลีกเลี่ยงการใช้น้ำจากแม่น้ำสายโดยตรง เช่น การดื่ม ประกอบอาหาร หุงข้าว ล้างผักผลไม้ หรือกิจกรรมที่อาจทำให้ได้รับสารปนเปื้อนเข้าสู่ร่างกาย รวมถึงงดลงเล่นน้ำและหลีกเลี่ยงการจับสัตว์น้ำมาบริโภค จนกว่าจะมีผลตรวจยืนยันความปลอดภัย

ในตอนนี้ สถานการณ์น้ำประปาคลี่คลายและกลับมาไหลตามปกติแล้ว แต่ปัญหาสารหนูปนเปื้อนในแม่น้ำสายยังคงส่งผลกระทบต่อชาวบ้าน และมองไม่เห็นเลยว่าวิกฤตสารพิษข้ามแดนครั้งนี้จะจบลงเมื่อใด

กรองน้ำประปาไว้อาบ และต้องพึ่งน้ำดื่มบรรจุขวดเท่านั้น

นายปรีชา พรหมสง่า อายุ 45 ปี อาชีพค้าขาย ชาวบ้านชุมชนสายลมจอย หมู่ 1 ต.เวียงพางคำ อ.แม่สาย จ.เชียงราย เปิดเผยกับบีบีซีไทยว่า เมื่อทราบว่าแม่น้ำสายปนเปื้อนสารหนู ครอบครัวของเขาซึ่งประกอบด้วยตัวเขา ภรรยา และลูกน้อยวัย 7 ขวบ ต้องเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้น้ำไปอย่างสิ้นเชิงมากว่า 1 ปีแล้ว

เขากล่าวว่า แม้ตนเองทราบดีกว่า กปภ. สาขาแม่สาย มีการทดสอบน้ำซึ่งผลออกมาพบว่าน้ำปลอดภัยผ่านเกณฑ์มาตรฐาน แต่ก็ยังไม่มั่นใจว่าจะได้รับสารหนูสะสมในระยะยาวหรือไม่ เขาจึงติดตั้งเครื่องกรองน้ำประปาอีกชั้นหนึ่งเพื่อความมั่นใจ

"เมื่อก่อนกรอง [ประปา] มาเพื่อดื่ม แต่เดี๋ยวนี้กรองเพื่อใช้อาบน้ำล้างตัวเท่านั้น เราไม่มั่นใจว่าประปาที่ใช้อยู่มันโอเคไหม เราก็ทำให้มันสะอาดมากที่สุดเท่าที่เราจะทำได้" นายปรีชากล่าว และเสริมว่าเขาซื้อน้ำดื่มบรรจุขวดที่มั่นใจได้ว่าไม่ได้ผลิตจากแหล่งน้ำในเชียงรายเท่านั้น ปัจจุบันจึงมีภาระค่าน้ำดื่มเพิ่มขึ้นมาตกเดือนละพันกว่าบาท

ด้านนายธนกฤต งามหทัยรัตน์ ชาวบ้านหมู่ 1 ต.แม่สาย อ.แม่สาย จ.เชียงราย วัย 76 ปี ชี้ไปที่แม่น้ำสายที่อยู่ติดหลังบ้านและบอกว่าเขาไม่เชื่อว่าปัญหาสารหนูในแม่น้ำสายจะคลี่คลายลงในเร็ววัน

ตัวเขาเองก็อาศัยเครื่องกรองน้ำกรองน้ำประปาอีกขั้น และใช้น้ำประปาที่กรองแล้วสำหรับทำอาหารเท่านั้น ส่วนน้ำดื่มสำหรับตัวเองและสัตว์เลี้ยงเขาจะดื่มน้ำดื่มบรรจุขวดเท่านั้น

นายธนกฤตมองว่าไม่ใช่ทุกครัวเรือนที่มีเครื่องกรองน้ำ ดังนั้นส่วนใหญ่แล้วคนแม่สายก็ยังต้องอาศัยน้ำประปาสำหรับการอาบน้ำ ซักล้าง และถูบ้านอยู่ดี ท่ามกลางความกังวลเกี่ยวกับสารพิษ

ส่วนสาเหตุที่เขามองว่าไม่มีใครแก้ปัญหานี้ได้นั้น เป็นเพราะต้นตอสารหนูปนเปื้อนในแม่น้ำสายนั้นมาจากเหมืองที่อยู่บริเวณต้นน้ำในเมียนมา ซึ่งอยู่ในพื้นที่รัฐฉาน

ฐานข้อมูลของศูนย์วิจัยสติมสันเซ็นเตอร์ (Stimson Center) สถาบันคลังสมองของสหรัฐอเมริกา ระบุว่ามีเหมืองตั้งอยู่บริเวณลุ่มน้ำสาย-รวก ทั้งหมด 51 แห่งด้วยกัน โดยจำนวนของเหมืองเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญหลังเกิดรัฐประหารในเมียนมาเมื่อปี 2564

เหมืองที่กระจายอยู่บริเวณต้นน้ำสาย-รวก มีตั้งแต่เหมืองแร่แมงกานีส ทองคำ ไปจนถึงแร่หายาก (rare earth) โดยมีทั้งเหมืองที่ใช้วิธีทำแบบชะล้างกองแร่และเหมืองแบบลานแร่ แต่ปัญหาคือเหมืองเกือบทั้งหมดไร้การกำกับผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม ทำให้เกิดปัญหาสารพิษข้ามแดนที่กระทบประเทศไทยซึ่งอยู่ปลายน้ำ

นายธนกฤตแสดงความคิดเห็นอย่างตรงไปตรงมาต่อนโยบายของรัฐบาลไทย โดยระบุว่า รัฐบาลทุกยุคทุกสมัย ต่างใช้แนวทาง "ออมชอมและประนีประนอม" เป็นหลักจนเกินไป เนื่องจากพยายามหลีกเลี่ยงความขัดแย้งกับประเทศเพื่อนบ้าน

เขาตั้งข้อสังเกตว่ารัฐบาลเมียนมาได้แต่รับปากว่าจะจัดการปัญหานี้ให้ แต่ก็ไม่เห็นผลลัพธ์รูปธรรมใด ๆ ออกมา

"เขาก็รับปากว่าจะทำ ๆ แต่ก็ไม่ ก็หาความสำเร็จได้ยาก ยิ่งเขามีสงครามกลางเมือง รัฐบาลเขาก็ต้องการผลประโยชน์จากพวกทำเหมืองหรือเปล่า" นายธนกฤตผู้อาศัยอยู่ชายแดนแม่สายมากกว่า 30 ปี ตั้งข้อสังเกต

"แม่สายรับจบทุกอย่าง" เป็นคำสะท้อนความรู้สึกของนายปรีชา ต่อภัยพิบัติที่โถมเข้าใส่ชาวแม่สายอย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเป็นน้ำท่วม ดินโคลนถล่ม ฝุ่น PM 2.5 และล่าสุดคือปัญหาสารพิษในสายน้ำ

เขามองว่าปัญหาสารพิษสะสมมานานเกือบ 2-3 ปี แต่คำตอบจากภาครัฐมักเป็นการชี้แจงถึงแผนระยะสั้น กลาง และยาว เช่น การรอโครงการย้ายแหล่งน้ำทำประปาของ กปภ. สาขาแม่สาย ที่จะหันไปใช้น้ำจากแม่น้ำโขงมาผลิตแทน และจะแล้วเสร็จในปี 2571 หรือการอ้างเรื่องความยากลำบากในการเจรจาเนื่องจากสถานการณ์ความขัดแย้งภายในประเทศเมียนมา ซึ่งในสายตาของชาวบ้านที่ต้องใช้น้ำทุกวัน มองว่าการดำเนินการของรัฐบาลเป็นไปอย่างเชื่องช้า เน้นเพียงการจัดประชุม และยังไม่มีผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรม

ในฐานะผู้ได้รับผลกระทบโดยตรง นายปรีชาเสนอว่ารัฐบาลไทยไม่ควรรอคอยการเจรจาระหว่างประเทศที่ไม่รู้ว่าจะได้ข้อสรุปเมื่อใด แต่ควรเริ่มดำเนินการมาตรการภายในประเทศที่สามารถทำได้ทันที นั่นคือ การปิดกั้นไม่ให้ไทยเป็นทางผ่านในการขนส่งแร่ สารเคมี และอุปกรณ์การทำเหมืองแร่เข้าไปยังฝั่งประเทศเพื่อนบ้าน เนื่องจากประเทศไทยไม่ได้รับประโยชน์ใด ๆ มีแต่ความเสียหายที่เกิดกับสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของประชาชน โดยเฉพาะลูกน้อยของเขา

"รัฐควรมุ่งทำในประเทศก่อน ในเมื่อระหว่างประเทศยังไม่รู้ว่ามันจะเป็นอย่างไร… เรารอไม่ได้แล้ว" เขากล่าว

แม่สายวิกฤตสารหนูมาเกือบ 2 ปี สะท้อนการมองปัญหาผิดที่ของรัฐไทยอย่างไร

แม้ชาวบ้านที่อยู่ติดกับลำน้ำแม่สายสังเกตเห็นความผิดปกติของแม่น้ำตั้งแต่ปี 2567 ทั้งความขุ่นข้น ตะกอนดินที่มากกว่าปกติ และอาการผื่นคันที่ไม่ทราบสาเหตุหลังสัมผัสกับน้ำโดยตรงเมื่อเกิดอุทกภัยในปีเดียวกัน แต่การตรวจสอบค่าสารหนูและสารโลหะหนักอื่น ๆ ที่ปนเปื้อนในน้ำ เพิ่งเริ่มต้นขึ้นเมื่อเดือน มี.ค. ปีที่แล้ว ทำให้หลักฐานตรวจพบสารหนูในแม่น้ำสายที่เชื่อถือได้จึงมีสถิติย้อนดูได้ราวสองปีเท่านั้น

ดร.สืบสกุล กิจนุกร อาจารย์จากสำนักวิชานวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ชี้ว่ารากเหง้าของวิกฤตสารหนูปนเปื้อนแม่น้ำสายสะท้อนมุมมองวิกฤตของภาครัฐไทย ที่มองว่าปัญหาในลักษณะฉุกเฉินเฉพาะหน้าหรือเน้นแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นฉับพลัน เช่น เมื่อน้ำสายขุ่นก็สั่งปิดการผลิตประปาทั้งระบบ แล้วรอให้เรื่องเงียบหายไปในเวลาไม่นานซึ่งเป็น "การแก้ไขปัญหาแบบไฟไหม้ฟาง" แต่แท้จริงแล้ว มลพิษจากสารโลหะหนักนั้น "เป็นความรุนแรงที่เงียบและช้า" โดยสารพิษจะค่อย ๆ สะสมในดิน น้ำ และห่วงโซ่อาหาร ก่อนปะทุขึ้นเป็นวิกฤตสุขภาพเป็นระยะ ๆ

นักวิชาการผู้ติดตามเรื่องสารพิษข้ามพรมแดนรายนี้กล่าวต่อว่า ปัจจุบันภาครัฐไทยมีแผนรับมือหลัก ๆ อยู่เพียงการตรวจสอบและเฝ้าระวังใน 3 มิติ ได้แก่ การเฝ้าระวังแหล่งน้ำโดยหมั่นตรวจคุณภาพน้ำและรายงานผลให้ประชาชนทราบสม่ำเสมอ ซึ่งทำได้ดีมากที่สุดและดำเนินการโดย คพ.

มิติที่สอง คือ การเฝ้าระวังด้านสุขภาพ ซึ่งทางกระทรวงสาธารณสุขจัดให้มีการตรวจหาสารหนูในร่างกาย และหากพบว่าประชาชนคนใดที่มีค่าสารหนูในปัสสาวะเกินค่ามาตรฐาน จะถูกจัดอยู่ให้อยู่กลุ่มเฝ้าระวังต่อเนื่อง 5 ปี ควบคู่ไปกับการสอบสวนโรคในรัศมี 10 หลังคาเรือนเมื่อพบกลุ่มเสี่ยง โดยใช้หลักระบาดวิทยาเข้ามาดำเนินการเรื่องนี้

ข้อมูลจากสำนักงานสาธารณสุข จ.เชียงราย ระบุว่าในการเก็บตัวอย่างปัสสาวะระหว่างวันที่ 14-16 ก.ค. 2569 พบสารหนูอนินทรีย์เกินค่ามาตรฐานในปัสสาวะของประชาชน จ.เชียงราย ทั้งหมด 31 คน จากจำนวนกลุ่มเป้าหมายที่เก็บปัสสาวะในปี 2569 ทั้งหมด 549 คน แต่ในจำนวนนี้ยังไม่พบกลุ่มเสี่ยงใน อ.แม่สาย

ในเดือน ต.ค. ที่ผ่านมา เพิ่งมีการเก็บปัสสาวะประชาชนราว 400 คนในพื้นที่ อ.แม่สายไปตรวจหาค่าสารหนูอีกครั้ง และอยู่ระหว่างรอผลการตรวจจากสำนักป้องกันควบคุมโรคที่ 1 เชียงใหม่

ทั้งนี้ ยังอยู่ระหว่างการสอบสวนโรคว่าสารหนูในปัสสาวะกลุ่มเสี่ยงมาจากแหล่งใด

ด้าน ดร.สืบสกุลกล่าวต่อว่าจุดอ่อนที่สุดคือการเฝ้าระวังห่วงโซ่อาหารและเกษตรกรรม ซึ่งดำเนินการโดยกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ซึ่งเขามองว่าไม่มีแผนและงบประมาณที่ชัดเจน การเก็บตัวอย่างผักผลไม้ไปตรวจหาสารพิษไม่มีเป้าหมายรองรับว่าหากพบว่ามีค่าสารพิษปนเปื้อนเกินค่ามาตรฐาน แล้วทางหน่วยงานจะทำอย่างไรต่อ

"ผลกระทบที่น่ากังวลที่สุดคือ พื้นที่เกษตรกรรมปลูกข้าวนาปรังกว่า 100,000 ไร่ ในเขตชลประทานลุ่มน้ำกกและแม่น้ำสาย (ในจำนวนเป็นนาข้าวพื้นที่แม่สายราว 65,000 ไร่) ที่ต้องใช้น้ำปนเปื้อน โดยกรมชลประทานตรวจพบทั้งสารหนูและตะกั่วเกินค่ามาตรฐานการบริโภคในดินและผลผลิตข้าว ซึ่งข้าวเหล่านี้ถูกส่งออกสู่ท้องตลาด ทำให้ผู้บริโภคมีความเสี่ยงรับสารพิษโดยไม่รู้ตัว ขณะที่เกษตรกรบางรายเริ่มถูกปฏิเสธไม่ให้ปลูกผักส่งออก แต่เรื่องกลับถูกปิดเงียบเนื่องจากชาวบ้านเกรงกลัวผลกระทบ" ดร.สืบสกุล ระบุ

ดร.สืบสกุลชี้ว่ารัฐไทยติดหล่มอยู่แค่ "การตรวจและเฝ้าระวัง" แต่ไม่หยุดยั้งมลพิษที่ต้นทางมาตรการของรัฐจำกัดอยู่เพียงการตรวจวัดคุณภาพน้ำและการเฝ้าระวังสุขภาพ แม้แต่การเจรจาทางการทูตกับเมียนมาตลอด 2 ปีที่ผ่านมา ทำได้เพียงตกลงร่วมกันเพื่อไปเก็บตัวอย่างน้ำซึ่งเป็นเพียงการขยายขอบเขตการเฝ้าระวัง ไม่ใช่การสั่งยุติหรือจัดระเบียบต้นกำเนิดมลพิษจากเหมืองในเมียนมา

เขากล่าวต่อว่ารัฐไทยยังเข้าใจคลาดเคลื่อนว่าเหมืองแร่ในเมียนมานั้น "เป็นการลักลอบทำเหมืองผิดกฎหมาย" ซึ่งหากพิจารณาจากข้อเท็จจริงจะเห็นว่าใน จ.ท่าขี้เหล็ก รัฐฉาน ประเทศเมียนมา ซึ่งอยู่ตรงข้าม อ.แม่สาย มีบริษัทเหมืองแร่ที่ได้รับอนุญาตอย่างถูกต้องตามกฎหมายอย่างน้อย 20 บริษัท ได้แก่ เหมืองทองคำ 12 แห่ง เหมืองแมงกานีส 6 แห่ง และเหมืองตะกั่ว 2 แห่ง โดยพบว่าทางรัฐบาลเมียนมาและรัฐบาลท้องถิ่นรัฐฉานได้แต่งตั้งคณะกรรมการลงพื้นที่ตรวจสอบทั้ง 20 บริษัทตั้งแต่เดือน ก.ค. ถึง ต.ค. ที่ผ่านมา เพื่อตรวจสอบใบอนุญาต การจัดการกากแร่ หางแร่ ของเสีย และผลกระทบต่อชุมชน

"นั่นหมายความว่าเหมืองแร่มีทั้งถูกและผิดกฎหมาย รัฐบาลไทยต้องทำความเข้าใจใหม่ นอกจากเรื่องนี้แล้วยังต้องแบ่งเหมืองออกเป็นอีกสองกลุ่ม คือเหมืองแร่ที่อยู่กองกำลังชาติพันธุ์ติดอาวุธ เช่น ว้า ซึ่งว้าก็มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับทั้งทางจีนและรัฐบาลเมียนมา ดังนั้นเราไม่สามารถเชื่อคำอธิบายของเมียนมาที่บอกว่าการแก้ไขปัญหาเรื่องนี้มันต้องคำนึงถึงเรื่องความอ่อนไหวทางการเมือง" ดร.สืบสกุล กล่าว

สิ่งที่รัฐบาลทำได้เลยทันที

นักวิชาการจาก ม.แม่ฟ้าหลวงแนะนำว่าไทยสามารถใช้มาตรการทางการค้าควบคู่ไปกับการเจรจาระหว่างประเทศได้ทันที โดยพลิกจากการทำงานที่เน้นเฝ้าระวังผลกระทบจากสารพิษข้ามแดนไปสู่การประกาศใช้คำสั่งยุติการนำเข้าแร่จากชายแดนเมียนมาททั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นแร่อะไรก็ตาม รวมทั้งสั่งยุติการเป็นทางผ่านส่งออกแร่ไปยังประเทศจีนผ่านทางท่าเรือแหลมฉบังและท่าเรือเชียงแสน และสั่งระงับการส่งออกสารเคมีกับเครื่องจักรกลทำเหมืองจากฝั่งไทยไปยังพื้นที่ขัดแย้งในเมียนมาทันที

เขามองว่าการสั่งระงับที่ด่านชายแดนถือเป็นการ "นับหนึ่งใหม่" เพื่อบีบให้ผู้ก่อมลพิษและคู่ค้าตลอดห่วงโซ่อุปทานแร่ต้องเข้าสู่ระบบควบคุมใหม่ หากเมียนมาต้องการทำเหมือง หรือจีนต้องการใช้ไทยเป็นเส้นทางผ่านในการขนส่งแร่ ทั้งสองประเทศจะต้องยอมรับการตั้งระบบตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) โดยประเทศไทยต้องนำ 3 กรอบมาตรฐานสากลมาบังคับใช้เป็นเงื่อนไขทันที ได้แก่ หลักสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล (ESG) ในอุตสาหกรรมเหมือง, หลักการชี้แนะของสหประชาชาติว่าด้วยธุรกิจกับสิทธิมนุษย์ชน (UNGPs) และข้อบังคับเรื่องแร่ในพื้นที่ขัดแย้งตามกรอบการเข้าเป็นสมาชิกองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ซึ่งหากปล่อยให้บริษัทเอกชนไทยนำเข้าแร่จากพื้นที่ขัดแย้งที่ก่อวิกฤตสิ่งแวดล้อม ประเทศไทยเองจะถูกตั้งคำถามเรื่องมาตรฐานสากลในระดับโลกและส่งผลกระทบต่อการสมัครเป็นสมาชิก OECD

ในวาระที่นายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรี และ รมว.ต่างประเทศ เดินทางเยือนกรุงเนปิดอว์ ประเทศเมียนมา ในวันที่ 12 พ.ย. เพื่อพบปะและหารือกับพลเอกอาวุโสมิน อ่อง หล่าย ประธานาธิบดีเมียนมา ก็ควรใช้นโยบายการทูตสิ่งแวดล้อมข้ามพรมแดนและการจัดระเบียบห่วงโซ่อุปทานแร่ เป็นช่องทางทางการทูตในการดึงเมียนมากลับเข้าสู่ประชาคมอาเซียนอย่างมีเกียรติ

ขณะเดียวกันประเทศไทยควรสวมบทบาทเป็นตัวกลางในภูมิภาค (Regional Mediator) ในการประสานประโยชน์ระหว่างรัฐบาลเมียนมากับกองกำลังชาติพันธุ์ตามแนวชายแดนซึ่งจำเป็นต้องพึ่งพารายได้จากแร่ รวมถึงบริหารความสัมพันธ์กับประเทศมหาอำนาจ อย่างสหรัฐอเมริกาซึ่งเพิ่งประกาศนโยบายจัดการความสัมพันธ์กับเมียนมาในแง่ที่ทำให้เป็นประชาธิปไตยมากขึ้น เพื่อนำไปสู่การจัดระเบียบชายแดนใหม่และการเข้าถึงแร่หายากในเมียนมา รวมถึงจีนซึ่งเป็นผู้รับแร่จากเมียนมาผ่านไทย

วันที่ 13-15 พ.ย. นี้ นายหลี่ เฉียง นายกรัฐมนตรีสาธารณรัฐประชาชนจีน มีกำหนดเดินทางมาเยือนประเทศไทยอย่างเป็นทางการ ดร.สืบสกุลบอกว่าไทยควรใช้โอกาสนี้ในการจัดระเบียบห่วงโซ่อุปทานแร่จากเมียนมาที่ผ่านไทยทั้งหมดเสียใหม่

"นี่เป็นโอกาสเดียวที่เราต้องใช้เพื่อเปลี่ยนระบบเหมืองแร่ข้ามพรมแดน" เขากล่าว

วันนี้ (12 พ.ย.) นายแพทย์เอกภพ เพียรพิเศษ โฆษกรัฐบาล เปิดเผยการมาเยือนของนายหลี่ เฉียง นายกรัฐมนตรีจีนในวันที่ 13 พ.ย. ว่าจะมีการลงนามบันทึกความเข้าใจ (MoU) สนับสนุนห้องปฏิบัติการตรวจสารพิษในสิ่งแวดล้อมกับมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง โดยระบุว่าเป็นส่วนหนึ่งในการแก้ปัญหาน้ำเชียงราย แต่ไม่ได้เปิดเผยรายละเอียดใด ๆ เพิ่มเติม