Vì sao Mỹ gia hạn điều tra vi phạm sở hữu trí tuệ đối với Việt Nam?
Nguồn hình ảnh, Getty Images
Mỹ quyết định gia hạn thêm ba tháng cuộc điều tra về các chính sách và hoạt động của Việt Nam liên quan đến bảo hộ, thực thi quyền sở hữu trí tuệ, đến ngày 28/2/2027.
Theo thông báo của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), quyết định được đưa ra do tính chất phức tạp của vấn đề và cơ quan này cần thêm thời gian để xem xét.
Chính quyền Mỹ không cho biết cụ thể các vấn đề phức tạp là gì.
Cuộc điều tra được tiến hành theo Điều khoản 301 của Đạo luật Thương mại Mỹ, một cơ chế cho phép Washington điều tra các hành vi, chính sách hoặc hoạt động của nước ngoài mà Mỹ cho là không công bằng hoặc gây ảnh hưởng đến thương mại của mình.
Cuộc điều tra về sở hữu trí tuệ đã được chính quyền Mỹ khởi động hồi tháng Năm nhằm xem xét những cáo buộc rằng Việt Nam "liên tục không giải quyết được các quan ngại kéo dài về bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ".
Ban đầu, cuộc điều tra dự kiến kết thúc vào cuối tháng này và có khả năng dẫn đến việc Mỹ áp thuế mới đối với Việt Nam, một nguồn cung hàng nhập khẩu lớn của Mỹ.
Nguồn hình ảnh, Getty Images
Mỹ đã xếp Việt Nam vào danh sách "quốc gia nước ngoài ưu tiên" liên quan đến các vi phạm sở hữu trí tuệ ngày 30/4/2026, khi USTR công bố Báo cáo Special 301 năm 2026.
Điều này khiến Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên trong vòng 13 năm bị đưa vào nhóm có mức độ giám sát nghiêm trọng nhất trong hệ thống theo dõi của Mỹ về vấn đề này.
Khi đó, chính phủ của ông Lê Minh Hưng đã nhanh chóng phản ứng khi yêu cầu các cơ quan công lực tập trung điều tra và chấn chỉnh tình trạng vi phạm sở hữu trí tuệ.
Một loạt các vụ án đã được khởi tố, trong đó nổi bật như vụ ca sĩ Quang Lập, hay Tổng giám đốc Công ty BH Media Nguyễn Hải Bình.
Lực lượng quản lý thị trường cũng triển khai nhiều cuộc kiểm tra các địa điểm được cho là các trung tâm hàng nhái, hàng giả.
Tuy nhiên, chính quyền Mỹ đánh giá các nỗ lực đó vẫn chưa đủ, vì thế đã khởi xướng cuộc điều tra hồi cuối tháng Năm.
Trước đó, hồi tháng Ba, Mỹ cũng đã khởi xướng hai cuộc điều tra khác, cũng theo Mục 301, về vẫn đề lao động cưỡng bước và dư thừa công suất.
Cụ thể, USTR bắt đầu điều tra Việt Nam về vấn đề lao động cưỡng bức từ ngày 12/3/2026, cùng với 60 nền kinh tế khác.
Ngày 23/7/2026, USTR tuyên bố áp thuế bổ sung 12,5% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam và các nền kinh tế khác thuộc diện điều tra, do không ban hành và thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức.
Bên cạnh đó, cuộc điều tra về tình trạng dư thừa công suất và sản xuất quá mức có tính cơ cấu của Mỹ đối với Việt Nam được khởi động ngày 11/3/2026, cùng với 15 nền kinh tế khác. Hạn chót dự kiến để có kết luận cuối cùng là 11/3/2027.
Trong thời gian đó, chính quyền hai quốc gia này đang đàm phán một thỏa thuận thương mại.
Trong những tuần gần đây, các quan chức Việt Nam bày tỏ tin tưởng hai bên sẽ đạt được thỏa thuận.
Một thỏa thuận như vậy có thể chấm dứt tình trạng bất định về thuế quan, nhưng cũng có khả năng khiến Việt Nam phải chịu thêm các mức thuế mới, theo Reuters.
Việt Nam từ lâu bị cáo buộc là điểm trung chuyển hàng hóa Trung Quốc.
Nước này từng phải chịu mức thuế 20% sau khi Tổng thống Donald Trump công bố chính sách thuế quan trong cái gọi là "Ngày Giải phóng" năm ngoái.
Tuy nhiên, mức thuế này sau đó bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ.
Hiện tại, hàng hóa từ Việt Nam vào thị trường Mỹ đang phải chịu mức thuế 12,5% kể từ tháng Bảy, kết quả của cuộc điều tra trong lĩnh vực lao động cưỡng bức.
Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Số liệu của cơ quan thống kê cho thấy trong 10 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã xuất khẩu lượng hàng hóa trị giá 159,4 tỷ USD.
Con số này chiếm khoảng 1/3 tổng kim ngạch xuất khẩu khoảng 500 tỷ USD trong thời gian kể trên.
Đáng chú ý là Việt Nam xuất siêu sang Mỹ 10 tháng đạt 140,10 tỷ USD. Điều đó có nghĩa là thâm hụt thương mại của Mỹ với Việt Nam rất lớn.
Sự mất cân bằng thương mại này đã khiến nhiều chính trị gia Mỹ muốn đánh thuế cao hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam.
Các tập đoàn đa quốc gia, trong đó có Tesla và Samsung, đã phản đối việc áp thuế mới đối với Việt Nam, vốn là một trung tâm lắp ráp quan trọng các sản phẩm công nghiệp xuất khẩu ra thị trường quốc tế.
Các nhà sản xuất giày dép, hàng may mặc và hàng tiêu dùng cũng cảnh báo về những tác động của thuế bổ sung.
Trong khi đó, các nhà sản xuất Mỹ trong lĩnh vực thép, thủy sản, ván ép, tấm pin năng lượng mặt trời và sản phẩm gỗ cáo buộc Việt Nam có các hoạt động thương mại không công bằng và kêu gọi áp thuế mới, theo các hồ sơ gửi USTR.
