Việt Nam và Nga mở rộng hợp tác về năng lượng hạt nhân

Việt Nam và Nga vừa tiến thêm một bước trong hợp tác về năng lượng hạt nhân hôm 3/11, khi ký kết một văn kiện mới cho phép Hà Nội tiếp cận với các công nghệ hạt nhân mới của Moscow.

Bản ghi nhớ được ký kết giữa đơn vị đứng đầu liên danh Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế về Lò phản ứng MBIR (IRC MBIR) của Nga và Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Vinatom).

Tài liệu này xác nhận sự sẵn sàng của các bên trong việc phát triển hợp tác trong khuôn khổ nền tảng khoa học của IRC MBIR, theo thông cáo báo chí của Tập đoàn Năng lượng nguyên tử quốc gia Nga (Rosatom).

Bản ghi nhớ gồm ba nội dung chính: hợp tác nghiên cứu, tiếp cận công nghệ và xem xét để Việt Nam gia nhập liên danh IRC MBIR.

Theo đó, các chuyên gia Việt Nam sẽ được tham gia những nghiên cứu và thí nghiệm tại cơ sở lò phản ứng MBIR đang được xây dựng ở Dimitrovgrad, Nga.

Vinatom có thể sử dụng hạ tầng thực nghiệm của lò phản ứng neutron nhanh MBIR để nghiên cứu nhiên liệu hạt nhân, vật liệu, chất tải nhiệt và an toàn lò phản ứng.

Cuối cùng, hai bên sẽ đánh giá các điều kiện để Vinatom trở thành thành viên của Liên danh quốc tế IRC MBIR.

MBIR là lò phản ứng nghiên cứu neutron nhanh đa mục đích, sử dụng natri làm chất tải nhiệt, với công suất nhiệt khoảng 150MW.

Theo Hiệp hội Hạt nhân Thế giới, MBIR đã được kỳ vọng thay thế lò nghiên cứu BOR-60 đã hoạt động từ năm 1969 và có năng lực phóng xạ gấp khoảng hai lần.

Trong số các lĩnh vực mà phía Việt Nam dự kiến nghiên cứu tại MBIR có thử nghiệm vật liệu kết cấu và thiết bị trong điều kiện bị chiếu xạ cường độ cao; kiểm chứng các chương trình máy tính dùng để đánh giá an toàn của các dự án hạt nhân,...

"Đây là bước đi mang tính chiến lược nhằm phát triển hợp tác trong lĩnh vực sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình. Chúng tôi mong muốn tiến hành các hoạt động nghiên cứu chung lâu dài," thông cáo báo chí được công bố trên trang Atom Media thuộc Rosatom trích lời ông Trần Chí Thành, Chủ tịch Vinatom.

Ông Vasily Konstantinov, Tổng giám đốc Công ty TNHH IRC MBIR, cho rằng "việc ký kết văn kiện khẳng định sự sẵn sàng hợp tác của hai bên."

Liên danh IRC MBIR là một cơ chế hợp tác nghiên cứu khoa học quốc tế do Nga, thông qua Rosatom, thành lập trên cơ sở lò phản ứng nghiên cứu neutron nhanh đa mục đích MBIR.

Hiện Trung Quốc và Uzbekistan là thành viên chính thức của liên danh này.

Việt Nam và Nga đang hợp tác triển khai dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, dự kiến trở thành nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam.

Ngày 23/3/2026, hai nước ký hiệp định liên chính phủ về hợp tác xây dựng nhà máy trong chuyến thăm Nga của Thủ tướng Phạm Minh Chính.

Theo thỏa thuận, Nga thông qua Tập đoàn Năng lượng nguyên tử quốc gia Rosatom sẽ cung cấp công nghệ hai lò phản ứng VVER-1200, với tổng công suất dự kiến khoảng 2.400MW.

Chính phủ Việt Nam đặt mục tiêu đưa nhà máy Ninh Thuận 1 đi vào hoạt động trước ngày 31/12/2030 "để chào mừng 100 năm thành lập Đảng", hoặc chậm nhất là trước ngày 31/12/2031.

Nhưng một số chuyên gia cho rằng mục tiêu này không thực tế, trong đó có Giáo sư Hisanori Nei của Viện Nghiên cứu Chính sách Quốc gia Nhật Bản (GRIPS).

Giáo sư Hisanori Nei, người đồng thời là cựu giám đốc Cơ quan An toàn Công nghiệp và Hạt nhân Nhật Bản, từng làm công tác kiểm tra việc tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn xuất khẩu hạt nhân, nói với BBC News Tiếng Việt hồi tháng Sáu rằng ở Nhật Bản và Mỹ cần ít nhất bảy đến 14 năm để hoàn thành một nhà máy điện hạt nhân.

Ngoài ra, cần ít nhất 3-4 năm trước khi bắt đầu xây dựng để được cơ quan quản lý cấp phép.

Trong khi đó, tính đến đầu tháng 11/2026, Việt Nam vẫn chưa hoàn tất giải phóng mặt bằng dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận.