'Thảm họa': Chính khách Cộng hòa đổ lỗi cho ông Trump sau thất bại nặng nề

Bên trong Đảng Cộng hòa, sự choáng váng ban đầu trước kết quả bầu cử gây sốc vào đêm thứ Ba 3/11 nhanh chóng nhường chỗ cho sự tức giận nhằm vào Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Sau khi Đảng Dân chủ liên tiếp giành những chiến thắng ngoài dự đoán tại các bang vốn được xem là thành trì của Đảng Cộng hòa như Texas, Kansas và Nam Carolina, một số đảng viên Cộng hòa đã trút sự phẫn nộ lên ông Trump.

Họ cho rằng việc ông quá chú trọng đến di sản chính trị của bản thân và thờ ơ với những mối quan tâm của cử tri đã khiến đảng mất quyền kiểm soát Quốc hội.

"Lỗi là ở ông ấy. Không phải ở bất kỳ ai khác. Đây là sự từ chối hoàn toàn và triệt để đối với Tổng thống Trump," Bill Miller, một nhà vận động hành lang kỳ cựu của Đảng Cộng hòa tại Texas, nói với BBC.

"Đây là một thảm họa ở mức độ nghiêm trọng nhất. Không ai nghĩ mọi chuyện lại tệ đến thế."

Phần lớn đảng viên Cộng hòa đã dự đoán trước khả năng mất quyền kiểm soát Hạ viện và nhận thức rõ những khó khăn trong việc giữ Thượng viện trong một chu kỳ bầu cử vốn thường có lợi cho đảng không nắm quyền.

Tuy nhiên, một số người trả lời trong các cuộc phỏng vấn rằng ông Trump đã kéo cả đảng đi xuống bởi những chính sách không được lòng dân, tỷ lệ tín nhiệm thấp và sự ám ảnh với các dự án xây dựng ở Washington.

"Đó đơn giản chỉ là hết sai lầm này đến sai lầm khác," Gregg Peppin, một chiến lược gia của Đảng Cộng hòa tại bang Minnesota, nhận định.

"Rõ ràng là ở bang này qua bang khác, người dân không thích các chính sách của tổng thống."

Một đồng minh của Nhà Trắng cho rằng sự bất bình của công chúng đối với ông Trump liên quan đến cuộc chiến với Iran, các biện pháp thuế quan và chiến dịch siết chặt nhập cư của chính quyền đã tạo nên một "cơn bão hoàn hảo" trong cuộc bầu cử tháng 11.

"Trong nội bộ đảng có thể cảm nhận rõ sự thất vọng về cách mọi chuyện diễn ra," người này nói, đồng thời cho biết phần lớn sự bất mãn đang hướng vào ông Trump. Mức độ tức giận đối với ông "đang ở mức cực kỳ cao".

BBC đã phỏng vấn hơn mười nhân viên hoạt động trong đảng, quan chức phụ trách vận động tranh cử, các đồng minh của Nhà Trắng và nhiều nhân vật khác.

Phần lớn trong số họ trao đổi với điều kiện không nêu tên để có thể đưa ra những đánh giá thẳng thắn về cách ông Trump tiếp cận cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Ông Trump và Đảng Cộng hòa đã đặt rất nhiều kỳ vọng vào kết quả bầu cử tối thứ Ba.

Nếu đảng của tổng thống giành được kết quả khả quan hơn, giống như trường hợp năm 2022 khi Đảng Dân chủ dưới thời Tổng thống Joe Biden chỉ mất 9 ghế tại Hạ viện và thậm chí giành thêm một ghế ở Thượng viện, Đảng Cộng hòa sẽ có thêm động lực và đà chính trị để hướng tới cuộc bầu cử năm 2028.

Tuy nhiên, thay vì vậy, ông Trump giờ đây sẽ phải đối mặt với một phe Dân chủ chiếm đa số tại Quốc hội và đang đầy quyết tâm.

Họ sẵn sàng mở các cuộc điều tra nhắm vào chính quyền, ngăn chặn các đề cử thẩm phán của ông và cản trở phần còn lại trong chương trình nghị sự của ông.

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đã mở ra một giai đoạn mới đầy bất định trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, đồng thời có thể buộc Đảng Cộng hòa phải bắt đầu đối diện với câu hỏi lớn về tương lai của đảng trong thời kỳ hậu Trump.

"Tôi không nghĩ ảnh hưởng của ông ấy đang suy giảm," Steve Scheffler, ủy viên Ủy ban Toàn quốc đảng Cộng hòa (RNC) tại bang Iowa, phát biểu vào đêm trước cuộc bầu cử.

Tuy vậy, ông cũng thừa nhận rằng, liên quan đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, "có những điều mà người ta ước ông ấy đã thể hiện theo cách khác."

Ông Trump gần như im lặng trong phần lớn đêm bầu cử, trước khi đăng một thông điệp trên nền tảng Truth Social sau khi Đảng Dân chủ được xác nhận giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện.

"Tên tôi không có trên lá phiếu. Nếu có, chúng tôi đã thắng áp đảo! Cảm ơn sự quan tâm của quý vị tới vấn đề này," ông Trump viết.

Trong các cuộc phỏng vấn sau đó với New York Times và Fox News, ông khẳng định mình chấp nhận kết quả bầu cử.

Ông Trump nói với Fox News rằng ông "hơi bất ngờ" trước kết quả này, nhưng lưu ý rằng đảng của tổng thống đương nhiệm thường có kết quả không thuận lợi trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Kể từ năm 1934, đảng nắm giữ Nhà Trắng chỉ có đúng ba lần giành thêm ghế trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Dù mức tăng của Đảng Dân chủ trong năm 2026 không lập kỷ lục, đảng này vẫn giành được hàng chục ghế tại Hạ viện, nhiều vị trí thống đốc bang và các ghế Thượng viện, bao gồm cả ở những bang mà họ gần như không có khả năng cạnh tranh trong nhiều thập kỷ qua.

Trước cuộc bầu cử ngày 3/11, Đảng Dân chủ chưa từng giành được một ghế Thượng viện tại Kansas kể từ năm 1932 và cũng chưa thắng bất kỳ cuộc bầu cử cấp bang nào ở Texas trong hơn ba thập kỷ.

Đảng này cũng tạo nên những chiến thắng gây bất ngờ ở các bang vốn được xem là thành trì vững chắc của Đảng Cộng hòa như Nam Carolina, nơi chỉ vài tuần trước Ngày Bầu cử vẫn được coi là "ghế an toàn" của phe Cộng hòa.

Trong giai đoạn nước rút trước bầu cử giữa kỳ, ông Trump và Phó Tổng thống JD Vance đã tổ chức hàng chục cuộc mít tinh vận động tranh cử.

MAGA Inc., siêu ủy ban hành động chính trị (Super PAC) ủng hộ ông Trump, cũng đã chi hàng trăm triệu USD để hậu thuẫn các ứng viên Cộng hòa.

Tuy nhiên, các đồng minh của ông Trump cho rằng sẽ là không công bằng nếu quy toàn bộ trách nhiệm về thất bại bầu cử cho ông.

Họ viện dẫn quy luật lịch sử của các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, đồng thời cho rằng Đảng Cộng hòa đã phải dựa vào những ứng viên yếu tại các bang chiến trường như Georgia, Michigan và Texas.

Một người của Đảng Cộng hòa ở Texas giấu tên cho biết Ken Paxton, ứng viên Thượng viện của phe Cộng hòa tại bang này, đã thực hiện "chiến dịch tranh cử Thượng viện tệ nhất nước Mỹ, bất kể do đảng nào".

"Nếu chiến dịch của Ken đã gõ cửa được 100.000 hộ dân, tôi sẽ thực sự sốc," nguồn tin này nói.

Người này cũng đánh giá đối thủ Dân chủ chiến thắng của ông Paxton, James Talarico, đã tiến hành "một chiến dịch tranh cử thực sự hiệu quả và rất khôn ngoan."

Một số người khác lại lên tiếng bảo vệ lịch trình vận động tranh cử của ông Trump trong mùa thu năm nay, cho rằng ông phải cân bằng giữa công việc điều hành đất nước với các chuyến đi phục vụ bầu cử giữa nhiệm kỳ.

"Ông ấy là tổng thống. Ông ấy không thể dành 24 giờ mỗi ngày, 7 ngày mỗi tuần chỉ để vận động tranh cử," Krish Mathrani, Chủ tịch Hội Thanh niên Cộng hòa bang Michigan, nói.

Ông Mathrani cho rằng các cuộc mít tinh của ông Trump đã góp phần khơi dậy sự hào hứng và thúc đẩy cử tri Cộng hòa đi bỏ phiếu.

"Tổng thống Trump là một 'cỗ máy huy động cử tri'," Mathrani nói.

Điều đó đúng trong các cuộc bầu cử tổng thống.

Tuy nhiên, bộ máy vận động cử tri vốn được ông Trump ca ngợi từ lâu lại liên tục không mang lại kết quả như kỳ vọng trong các cuộc bầu cử mà tên ông không xuất hiện trên lá phiếu, và năm 2026 cũng không phải ngoại lệ.

Các cử tri đã bác bỏ lập luận của ông Trump rằng nền kinh tế hoạt động tốt hơn dưới thời ông và rằng ông đang đạt được các mục tiêu đề ra trong cuộc chiến với Iran.

Nỗ lực của ông nhằm mô tả Đảng Dân chủ là những người theo chủ nghĩa xã hội cực đoan cũng không phát huy hiệu quả, khi cử tri vẫn trao chiến thắng cho các ứng viên ôn hòa như Roy Cooper tại bang Bắc Carolina.

"Chiêu này đơn giản là không có tác dụng với Cooper," một quan chức trong chiến dịch tranh cử của ông Cooper nói.

"Việc cố gắn cho ông ấy cái mác một người cấp tiến theo chủ nghĩa xã hội chưa bao giờ là điều có thể thuyết phục được cử tri."

Trong suốt mùa hè, ông Trump thường tỏ ra không mấy quan tâm đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, đúng vào thời điểm các nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội bắt đầu dồn trọng tâm sang chiến dịch tranh cử.

Ông Trump khi đó bị cuốn vào cuộc chiến với Iran và các dự án cải tạo, xây dựng quy mô lớn tại Washington DC.

Những dự án này bao gồm phòng đại yến đang được xây dựng tại Nhà Trắng, một bãi đáp trực thăng trên bãi cỏ phía nam Nhà Trắng, việc nâng cấp một sân gôn địa phương, kế hoạch xây dựng một cổng tưởng niệm gần Nghĩa trang Arlington và cải tạo Trung tâm Biểu diễn Nghệ thuật Kennedy.

Theo nhiều nguồn tin, các sự kiện như trận đấu UFC được tổ chức tại Nhà Trắng nhân sinh nhật lần thứ 80 của ông Trump vào tháng Sáu đã tạo cảm giác rằng tổng thống quan tâm đến việc tôn vinh bản thân hơn là giúp Đảng Cộng hòa giành chiến thắng trong bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Ông Trump cũng nhiều lần xem nhẹ tình trạng giá xăng tăng cao và thường mô tả các lo ngại về chi phí sinh hoạt là một chiêu trò chính trị của Đảng Dân chủ.

Phải đến tháng Chín, tại đại hội giữa nhiệm kỳ của Đảng Cộng hòa, ông Trump mới thực sự dồn toàn bộ sự chú ý vào cuộc bầu cử.

Đây được xem là một canh bạc chính trị bởi Đảng Cộng hòa đã nhiều thập kỷ không tổ chức một đại hội dành riêng cho bầu cử giữa nhiệm kỳ, và chưa ai biết liệu cử tri có thực sự quan tâm theo dõi hay không.

Tại đại hội ở Dallas, ông Trump trở thành tâm điểm gần như tuyệt đối, khiến một số đảng viên Cộng hòa nói với BBC rằng họ muốn sự chú ý được dành nhiều hơn cho các ứng viên của đảng trong cuộc bầu cử giữa kỳ.

Trong bài phát biểu khai mạc dài dòng và lan man, ông Trump cam kết sẽ trao 5.000 USD (hơn 128 triệu VND) cho người dân Mỹ nếu Đảng Cộng hòa giữ được quyền kiểm soát Quốc hội.

Ông cũng gây ngạc nhiên khi ủng hộ ứng viên Ken Paxton nhưng lại dành một phần đáng kể bài phát biểu để chỉ trích việc Paxton thiếu sức hút cá nhân và cả ngoại hình của ông này.

"Rõ ràng điều đó chẳng giúp ích gì cả," Robin Armstrong, ủy viên Ủy ban Toàn quốc Đảng Cộng hòa tại Texas, nói về những lời nhận xét của ông Trump đối với ông Paxton.

"Không ai có thể ngăn Tổng thống Trump nói những gì ông ấy muốn nói. Chúng tôi đơn giản là phải chấp nhận điều đó."

Đại hội không thu hút được lượng khán giả truyền hình đáng kể, và Đảng Dân chủ nhanh chóng coi đây là một thất bại.

"Điều đó đã phản tác dụng đối với đảng Cộng hòa vì chẳng mấy ai chú ý đến," Terri Burke, giám đốc điều hành Đảng Dân chủ ở Texas, nhận xét.

Xu hướng lạc đề của ông Trump tiếp tục xuất hiện trong những tuần cuối cùng trước Ngày Bầu cử khi ông đi vận động tranh cử trên khắp cả nước.

Ông gây chú ý khi công khai khen vóc dáng của Thượng nghị sĩ Cộng hòa bang Ohio John Husted, đồng thời hứng chịu chỉ trích sau khi gọi Abdul El-Sayed là một "phần tử thánh chiến" (jihadist) trong cuộc đua Thượng viện tại Michigan.

Khi ông Trump đi khắp cả nước để vận động cho các ứng viên Cộng hòa, Nhà Trắng lại liên tiếp đối mặt với những bê bối tại Washington.

Bà Katie Zacharia bị buộc thôi chức sau chỉ năm ngày đảm nhiệm cương vị thư ký báo chí Nhà Trắng, còn Kimberly Guilfoyle từ chức đại sứ Mỹ tại Hy Lạp sau khi xuất hiện thông tin cho rằng bà đã đề nghị một nhà tài trợ trả khoản nợ thẻ tín dụng của mình.

Ông Trump cũng vấp phải làn sóng chỉ trích vào tháng 10 sau khi đạt thỏa thuận mua dầu diesel của Nga.

Thỏa thuận này khiến nhiều nghị sĩ Quốc hội bất ngờ và bị một số thành viên đảng Cộng hòa lên án, bởi nó được ký kết chỉ vài tuần sau khi ông Trump phê chuẩn một đạo luật trừng phạt nhằm cắt giảm nguồn thu từ dầu khí của Nga.

Đảng Dân chủ đã tận dụng thỏa thuận này cùng hàng loạt bê bối khác xoay quanh Nhà Trắng để lập luận rằng họ cần giành lại quyền kiểm soát Quốc hội.

Thông điệp đó cuối cùng đã phát huy hiệu quả khi Đảng Dân chủ giành được đa số ở cả Hạ viện lẫn Thượng viện một cách thuyết phục.

Một đồng minh khác của Nhà Trắng cho biết đội ngũ cố vấn chính trị của tổng thống vẫn tỏ ra lạc quan cho đến những ngày cuối cùng trước bầu cử, ngay cả khi ngày càng rõ ràng rằng Đảng Cộng hòa đang trên đường thất bại.

Giờ đây, khi Đảng Cộng hòa bắt đầu đánh giá lại nguyên nhân thất bại, nhiều người cho biết họ đã hướng sự chú ý tới cuộc bầu cử năm 2028.

"Dù đó là JD Vance, Marco Rubio hay Ted Cruz, chúng tôi vẫn có một đội ngũ ứng viên rất hùng hậu," ông Scheffler, thành viên Ủy ban Toàn quốc đảng Cộng hòa (RNC), nói.

"Đó sẽ là một cuộc đua hoàn toàn rộng mở."

Trong khi đó, chiến lược gia Cộng hòa Gregg Peppin cho rằng kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ cho thấy đảng cần một hướng đi mới.

"Tôi thực sự hy vọng chúng ta đã lật sang một trang mới sau kỷ nguyên Trump, để có những gương mặt mới, những vấn đề mới và một trọng tâm mới cho chặng đường phía trước."