Cha mẹ quyết định ra đi cùng nhau còn tôi ở lại đau buồn một mình

Một số người có thể thấy bài viết này gây khó chịu.

Sáng sớm một ngày tháng 6/2024, Bas lái xe đến đậu cạnh chiếc xe cắm trại của cha mẹ tại một bến du thuyền đầy nắng ở miền bắc Hà Lan.

Cha mẹ anh, ông Jan và bà Els, đã sống phần lớn thời gian hôn nhân của họ đây đó trên mặt nước. Giờ đây đã ngoài 70 tuổi, họ không còn đủ sức quản lý một chiếc nhà thuyền. Chiếc xe cắm trại đậu gần những du thuyền và xuồng nhỏ là lựa chọn tốt nhất họ có.

Jan và Els lên xe của con trai. Bas nổ máy. Đây sẽ là lần cuối cùng anh chở cha mẹ đi đâu đó. Còn với Jan và Els, hành trình này, đến nhà trung tâm y tế địa phương, cũng là hành trình cuối cùng của họ.

Lúc 10:30 sáng hôm đó, các bác sĩ sẽ tiêm thuốc trợ tử cho họ và họ sẽ cùng nhau qua đời, theo hình thức mà ở Hà Lan gọi là "duo-euthanasia" (an tử đôi).

Hình thức này hợp pháp và hiếm gặp, nhưng mỗi năm ngày càng nhiều người Hà Lan chọn kết thúc cuộc đời theo cách này.

Ba ngày trước cuộc hẹn định mệnh ở trung tâm y tế, Jan và Els đã trả lời phỏng vấn BBC trong chiếc xe cắm trại.

Jan phải sống với cơn đau liên tục, di chứng của nhiều năm vận chuyển hàng hóa trên các tuyến đường thủy nội địa của Hà Lan. Els được chẩn đoán mắc chứng sa sút trí tuệ. Câu chuyện của họ được nhiều nơi trên thế giới đưa tin và bình luận.

Giờ đây, hơn hai năm sau, người con duy nhất của cặp vợ chồng kể lại việc anh từng cố thuyết phục cha mẹ lùi thời điểm ra đi, trong khi vẫn ủng hộ quyết định ngừng sống của họ.

Anh cũng nói về gánh nặng tinh thần mà quyết định của cha mẹ đặt lên mình và nỗi cô đơn sâu sắc theo sau đó.

Chuyến đi

Bas đã lên kế hoạch cho một lộ trình ngắm cảnh trên đường đến trung tâm y tế, đi qua những đồng cỏ và kênh rạch của vùng Friesland.

"Tôi vẫn nhớ toàn bộ chuyến đi," anh nói. Mẹ anh ngồi ghế sau, cha ngồi bên cạnh. Lúc đầu, họ trò chuyện. Els có vẻ rất kiên định với quyết định chọn an tử.

"Mẹ tôi tin chắc, dứt khoát về việc này," Bas nói. "Nhưng cha tôi thì hơi xúc động."

Jan hỏi con trai liệu họ có đang làm đúng không. Bas bất ngờ, vì anh nghĩ người có thể do dự sẽ là mẹ.

"Mẹ tôi luôn rất yêu đời," anh nói. "Tôi nhớ bà từng nói: 'Mẹ muốn sống đến 80, thậm chí 90 tuổi.'"

Nhưng cha anh đã nói về chuyện an tử hơn một thập kỷ vì những năm tháng đau đớn.

Trong xe, Bas trấn an cha. Khi Jan bình tĩnh lại, họ lái xe trong im lặng, nghe nhạc và ngắm cảnh vật lướt qua.

Trong những tháng trước chuyến đi này, Bas đã cố thuyết phục cha mẹ lùi lại thời điểm ra đi.

"Tôi cố thuyết phục họ ở lại thêm một chút, sao không đợi đến mùa đông, hoặc sang năm?"

Bas cảm thấy nội tâm mình bị giằng xé. Dù anh nghĩ quyết định xin an tử của cha mẹ là đúng, anh không muốn họ ra đi.

"Cha tôi đã ở trong tình trạng đó 10 đến 15 năm, nên có lẽ ông có thể cố thêm vài năm nữa. Nhưng tôi nghĩ nếu chờ thêm một năm, thì mẹ tôi sẽ gặp rắc rối..."

Nếu Els trì hoãn việc xin an tử, bà có nguy cơ bị bệnh Alzheimer tiến triển nặng hơn, điều có thể khiến bà không còn được đánh giá là đủ năng lực để quyết định kết thúc cuộc đời mình.

Tại trung tâm y tế

Bas tìm được chỗ đậu xe.

"Cha tôi chào tạm biệt chiếc xe của tôi, ông thích chiếc xe đó, và nói: 'Làm tốt lắm', rồi 'cảm ơn nhé'.

"Rồi chúng tôi bước vào trong," Bas nói. "Hãy tưởng tượng phải làm thế, đặt mình vào vị trí của họ, đi chuyến đi đó và bước vào đó. Thật không thể tin nổi."

Trong hai giờ tiếp theo, gia đình và bạn bè của cặp vợ chồng tới rồi rời đi. Họ hồi tưởng chuyện cũ và nghe nhạc. Có lúc, Bas thoáng nghĩ đến việc dừng mọi thứ lại.

"Tôi có cảm giác: 'Thôi, mình đi đi... Lên xe rồi lái đi thôi,'" anh nói. "Nhưng tôi không muốn nói ra điều gì khiến họ thấy không chắc chắn, vì tôi đã ủng hộ toàn bộ quá trình [an tử].

"Tốt hơn là giữ cho mọi người bình tĩnh, và tận dụng khoảnh khắc này để nói lời tạm biệt."

Ngay trước 10:30 sáng, các bác sĩ đến tiêm thuốc an tử cho Jan và Els. Hai người nằm trên hai chiếc giường bệnh cạnh nhau. Và trong những giây phút cuối, trước khi mất ý thức, Bas chứng kiến sự gắn bó của cha mẹ.

"Cả đời tôi, tôi chỉ thấy họ nắm tay nhau đi dạo chừng ba hay bốn lần," anh nói. "Nhưng lúc này họ nằm đó, tay trong tay. Và điều đó cho tôi một cảm giác rất tốt, họ thật sự đang cùng nhau làm điều này."

Bas mô tả nửa giờ đầu tiên sau khi cha mẹ ngừng thở là "một thực tế thuần túy": họ không còn sống nữa.

"Rồi bạn nhận ra tình huống là gì, đó là một cảm giác không thể tưởng tượng nổi."

Trong trung tâm y tế, nỗi đau ập đến với Bas. Anh bắt đầu trải qua một nỗi cô đơn sâu thẳm.

"Đau buồn là một điều rất, rất sâu sắc phải trải qua," anh nói, "và tôi không có anh chị em, tôi thật sự cảm thấy cô đơn."

Nếu được hai người cha mẹ nuôi lớn, khi một người mất, ta có thể chia sẻ kỷ niệm và nỗi buồn với người còn lại như một phần của quá trình vượt qua mất mát. Nhưng Jan và Els đều đã ra đi.

"Cảm giác như đôi chân tôi bị chặt đứt," Bas nhớ lại.

Nỗi đau của anh còn thể hiện qua cơ thể: anh thấy buồn nôn suốt bốn đến năm tuần sau đó. Người thì đau nhức.

"Tôi sẽ không khuyên người khác làm điều này, và đó có lẽ là một kết luận khó nghe," anh nói. "Có thể với họ [cha mẹ tôi] đó là lựa chọn tốt nhất, nhưng mất cả hai người cùng một lúc có tác động rất, rất lớn."

Jan và Els có ra đi quá sớm không?

Với những người dự định xin an tử ở Hà Lan, đặc biệt là người mắc chứng sa sút trí tuệ như Els, việc chọn đúng thời điểm kết thúc cuộc đời có thể rất phức tạp.

Nguồn: Các Ủy ban Thẩm định An tử Khu vực (RTE)

Ngoài việc chứng minh mình đang có nỗi đau không thể chịu nổi, họ còn phải được bác sĩ đánh giá là vẫn đủ năng lực tự quyết định muốn chết.

Điều này có thể gây ra nỗi đau khổ lớn cho bệnh nhân sa sút trí tuệ đang cân nhắc an tử, theo giải thích của bác sĩ Rozemarijn van Bruchem, chuyên gia lão khoa và đạo đức y học tại Trung tâm Y tế Erasmus ở Rotterdam.

"Họ nghĩ: bây giờ mình còn quyền quyết định đó, nhưng bây giờ thì còn quá sớm. Còn tháng sau có thể là quá muộn. Vậy tôi quyết định bắt đầu quy trình vào lúc nào để xem mình có đáp ứng tiêu chí hay không, để xem mình có được an tử hay không? Và nếu chờ quá lâu, liệu tôi có bỏ lỡ cơ hội?"

Bác sĩ van Bruchem cho rằng chính vì an tử là hợp pháp ở Hà Lan nên bệnh nhân của bà mới trải qua nỗi lo âu này. Và họ biết rằng việc cho phép chết có trợ giúp trong các trường hợp sa sút trí tuệ giai đoạn nặng là rất hiếm. Ở những nước cấm an tử, như Anh, người bị sa sút trí tuệ có thể gặp nhiều thách thức, nhưng hiếm khi phải cân nhắc những lựa chọn sinh tử như Els đã làm.

Năm 2024, bà nói với BBC rằng vợ chồng bà không thể chờ đợi vì có khả năng bệnh Alzheimer của bà sẽ tiến triển. Và Jan quyết tâm cùng chết với Els. Ông nói với BBC rằng có lẽ ông ra đi hơi sớm, nhưng ông đã sống trọn cuộc đời, cuộc đời ông đã hoàn tất.

Mọi điều đã được nói hết chưa?

Jan và Els ý thức rất rõ gánh nặng mà quyết định cuối đời của họ đặt lên con trai. Bas tham dự tất cả các buổi gặp của cha mẹ với bác sĩ riêng của từng người trong quá trình an tử.

Gia đình đã có những cuộc trò chuyện cởi mở. Thường thì khi người thân qua đời, ta hay hối tiếc, nhất là về những điều chưa kịp nói. Điều đó đã không xảy ra với Bas. Hai ngày trước cuộc hẹn của Jan và Els tại trung tâm y tế vào thứ Hai ngày 3/6, anh viết cho họ một bức thư.

"Dài khoảng tám trang," Bas nói. "Tôi đến xe cắm trại vào tối muộn thứ Bảy. Tôi đọc toàn bộ bức thư cho họ nghe. Thư viết về cuộc đời chúng tôi, cảm ơn họ vì những gì họ đã làm."

Jan và Els vô cùng xúc động. Cũng như họ hiếm khi thể hiện tình cảm với nhau chỗ đông người, họ cũng không thường bộc lộ tình cảm với con trai.

"Bạn cảm nhận được họ yêu thương bạn, nhưng điều đó được thể hiện bằng việc làm, chứ không phải bằng lời nói hay một cái ôm," Bas nói.

"Mẹ tôi ôm [tôi] nhiều hơn khi bà bị sa sút trí tuệ, nhưng cha tôi thì không bao giờ, tôi chưa từng được cha ôm."

Điều đó đã thay đổi trong chiếc xe cắm trại vào tối thứ Bảy cuối cùng ấy. Jan ôm Bas.

"Ông làm vậy sau khi nghe bức thư. Đó có lẽ là một trong những khoảnh khắc đẹp nhất.

"Mọi điều đã được nói ra hết."