'Giữ Westminster' và 'sóng thần xanh': Hai thế giới trong đêm bầu cử ở Little Saigon

Tối 3/11/2026, khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ đang diễn ra và các phòng phiếu California vẫn còn mở cửa, tôi đến Lavender Hall, nơi Thị trưởng Westminster Charlie Nguyễn (Nguyễn Mạnh Chí) tổ chức buổi tiệc theo dõi kết quả kiểm phiếu.

Trong phòng lúc ấy mới có hơn mười người, kể cả các tình nguyện viên, đa số thuộc thế hệ lớn tuổi. Tôi nhìn đồng hồ: 6 giờ 40.

Charlie Nguyễn đang lúi húi trước chiếc keyboard, tự tay lắp đặt hệ thống âm nhạc và máy chiếu. Vợ ông tất bật mang những khay thức ăn vào phòng, sắp xếp lên bàn. Một người tình nguyện ngồi gọt những quả hồng để chuẩn bị món tráng miệng.

Nhìn những người có mặt, tôi có cảm giác đây gần như là một buổi họp mặt gia đình. Khách chưa đông, nhưng mỗi người đều bận bịu với việc phải làm.

Bắt chuyện với một tình nguyện viên, tôi hỏi vì sao ông ủng hộ Charlie Nguyễn.

"Chúng tôi phải giữ lấy cho bằng được Westminster!" ông khẳng định, rồi giải thích: "Nếu không, bọn cộng sản sẽ chiếm mất thành phố."

Nhưng những người cộng sản ấy là ai, đang ở đâu? Tôi thắc mắc.

"Ồ, tụi nó ở đâu mà chẳng có!" ông đáp, không nêu tên một cá nhân hay tổ chức cụ thể nào.

Westminster là trái tim của Little Saigon, nơi thường được mệnh danh là "thủ đô của người Việt tị nạn" tại Hoa Kỳ. Tại đây, những người Việt đến Mỹ sau năm 1975 đã xây dựng một cộng đồng mang bản sắc văn hóa và chính trị riêng.

Năm 1992, ông Tony Lâm trở thành người Mỹ gốc Việt đầu tiên đắc cử vào một chức vụ công tại Hoa Kỳ: chiếc ghế trong Hội đồng Thành phố Westminster. Mười sáu năm sau, người Mỹ gốc Việt đã chiếm đa số ghế trong hội đồng ấy.

Trong một thành phố có lịch sử như vậy, lời người tình nguyện về quyết tâm phải "giữ Westminster" mang ý nghĩa vượt hẳn ra ngoài cuộc tranh cử chức thị trưởng.

Đến 7 giờ 40, khi tôi rời Lavender Hall, mới chỉ có thêm khoảng năm, sáu người đang lục tục kéo vào. Charlie Nguyễn và những người giúp ông vẫn đang bận với việc chuẩn bị.

Một Little Saigon khác

Gần 8 giờ tối, tôi đến Golden Sea Restaurant & Banquet, nơi Dân biểu Derek Trần tổ chức buổi tiệc theo dõi kết quả tranh cử.

Bãi đậu xe kín chỗ. Một vài xe cảnh sát đậu ở đầu đường và gần các cơ sở thương mại lân cận. Trước cửa nhà hàng, ba, bốn nhân viên an ninh kiểm tra túi xách của khách trước khi cho vào.

Bên trong, những chùm đèn pha lê sáng rực trên trần, những cụm bóng bay đỏ, trắng, xanh nổi bật giữa các bàn tiệc phủ khăn trắng. Một hàng dài người đứng chờ lấy thức ăn hoặc thức uống. Phía sân khấu, những tấm bảng vận động tranh cử của Derek Trần được dựng bên dưới màn hình lớn.

Khoảng vài trăm người đã có mặt. Những gương mặt trẻ xen lẫn với người lớn tuổi, những nhóm khách thuộc nhiều sắc tộc đứng quanh các bàn tiệc trò chuyện. Tiếng nói cười rộn rã lẫn trong tiếng nhạc.

Derek Trần đi từ nhóm khách này sang nhóm khách khác, bắt tay, trò chuyện rồi đứng giữa những người ủng hộ để chụp hình. Những chiếc điện thoại liên tục được giơ lên.

Nổi bật trong đám đông là những chiếc áo vàng mang dòng chữ "Derek Tran Veteran for Congress" (Derek Trần, cựu chiến binh tranh cử Quốc hội). Tôi chào mấy tình nguyện viên trẻ mặc áo ấy, rồi hỏi điều gì khiến các em dành thời gian cho công việc vận động tranh cử.

"Bởi vì em ghét Trump," Phil, 16 tuổi, trả lời ngắn gọn bằng tiếng Anh.

Caynen, 17 tuổi, kể rằng ông nội em là cựu quân nhân, đang lo lắng về Không quân Hoa Kỳ và quyền lợi của các cựu chiến binh. Đó là lý do em muốn giúp Derek Trần.

Một em trai khác, cũng 16 tuổi, không muốn nêu tên, nói mình ủng hộ vị dân biểu vì thấy ông "tử tế, đàng hoàng và tốt bụng."

Cả ba đều chưa đến tuổi đi bầu.

Tôi nhìn những chiếc áo vàng của các em, rồi nhìn đám đông đang trò chuyện, chụp hình và theo dõi kết quả trên màn hình. Những người có mặt không chỉ là người Việt. Buổi tiệc giống một cuộc sinh hoạt tranh cử của chính trị dòng chính Hoa Kỳ hơn là những cuộc họp mặt cộng đồng người Việt mà tôi từng quen thuộc.

Thực ra, chính cuộc tranh cử của Derek Trần cũng là một dấu mốc quan trọng trong hành trình tham gia chính trị Hoa Kỳ của người Việt tại Little Saigon.

Năm 2024, ông đánh bại Dân biểu Cộng hòa Michelle Steel với cách biệt chỉ 653 phiếu, trở thành người Mỹ gốc Việt đầu tiên đại diện địa hạt 45 tại Hạ viện liên bang.

Hai năm sau, người đối đầu với ông không phải một ứng cử viên thuộc sắc dân khác, mà là Chương Võ, một cựu nhân viên cảnh sát và từng là thị trưởng Cerritos thuộc Đảng Cộng hòa.

Cả hai đều là con của những gia đình tị nạn Việt Nam. Gia đình cả hai từng phải dựa vào các chương trình trợ giúp của chính phủ khi mới ổn định cuộc sống tại Mỹ. Nhưng họ có những quan điểm chính trị khác nhau về vai trò của chính phủ trong việc giúp đỡ các gia đình gặp khó khăn.

Derek Trần phản đối những khoản cắt giảm chương trình trợ giúp xã hội trong đạo luật ngân sách của Đảng Cộng hòa. Chương Võ ủng hộ các chính sách giảm thuế trong đạo luật ấy, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm tự lực của mỗi gia đình.

Ngay trong cuộc bầu cử sơ bộ tháng Sáu, chính Charlie Nguyễn cũng từng tranh chiếc ghế Quốc hội này, trước khi Chương Võ giành được quyền bước vào cuộc tổng tuyển cử với Derek Trần.

Ba người Mỹ gốc Việt, ba con đường chính trị khác nhau, cùng tìm kiếm lá phiếu của cử tri trong cùng một địa hạt 45.

Đây là một địa hạt nằm ở phía bắc Quận Cam, bao gồm Westminster, Garden Grove, Fountain Valley, Buena Park và Fullerton, đồng thời trải sang một phần Quận Los Angeles. Dù có Little Saigon ngay ở giữa, cử tri của địa hạt 45 không chỉ là người Việt. Theo Los Angeles Times, người Mỹ gốc Á chiếm khoảng 40% dân số trong độ tuổi đi bầu, còn người gốc Mỹ Latin chiếm khoảng 28%.

Cuộc tranh cử giữa Derek Trần và Chương Võ vì thế không chỉ là cuộc cạnh tranh giành lá phiếu của cộng đồng người Việt, mà còn là cuộc vận động để đại diện cho một địa hạt đa sắc tộc.

Nhưng tối 3/11, tại Golden Sea Restaurant, sự chú ý của những người tham dự còn hướng đến một cuộc tranh giành quyền lực lớn hơn, đang diễn ra trên khắp nước Mỹ.

Từ 'cơn sóng xanh' đến 'sóng thần xanh'

Trên các màn hình lớn, CNN đang trực tiếp tường thuật cuộc bầu cử. Những bản đồ xanh đỏ, hình ảnh các ứng cử viên và những bảng đếm ghế Quốc hội liên tục thay đổi.

Lúc 8 giờ 21 phút tối California, một dòng chữ xuất hiện trên màn hình: "Đảng Dân chủ thắng Hạ viện, áp sát Thượng viện trong bầu cử giữa kỳ".

Bảng kết quả phía dưới lúc ấy ghi nhận 143 ghế Hạ viện thuộc về Đảng Dân chủ, so với 94 ghế Cộng hòa đã được xác định.

Đây chưa phải là kết quả cuối cùng. Nhiều cuộc đua vẫn đang được kiểm phiếu. Một đảng cần 218 trong tổng số 435 ghế để kiểm soát Hạ viện; tại Thượng viện, phe Dân chủ cần ít nhất 51 ghế, vì nếu hai bên hòa 50-50, lá phiếu quyết định sẽ thuộc về Phó Tổng thống JD Vance của Đảng Cộng hòa.

Trong phòng tiệc ồn ào, mỗi lần CNN loan báo một kết quả mới, nhiều người lại hướng về màn hình.

Texas gây ra một trong những phản ứng hào hứng nhất.

Tại bang mà Đảng Cộng hòa đã giữ chức thống đốc suốt hơn ba thập niên, đài CNN vừa tuyên bố ứng cử viên Dân chủ Gina Hinojosa đã đánh bại Thống đốc Greg Abbott, trở thành phụ nữ gốc Mỹ Latin đầu tiên được bầu làm thống đốc Texas.

Chưa hết, trong cuộc đua Thượng viện liên bang, ứng cử viên Dân chủ James Talarico cũng đánh bại Tổng chưởng lý Ken Paxton của Đảng Cộng hòa, trở thành thượng nghị sĩ Dân chủ đầu tiên mà cử tri Texas bầu lên kể từ năm 1988.

Xướng ngôn viên vừa dứt lời, một người ngồi bàn bên cạnh tôi nói lớn: "Ôi chao! Texas đã chuyển sang màu xanh!" Cả phòng vang tiếng reo hò.

Rồi đến Kansas, nơi ứng cử viên Dân chủ Adam Hamilton được CNN dự báo đánh bại Thượng nghị sĩ Cộng hòa Roger Marshall. Đó là lần đầu tiên sau 94 năm bang này bầu một thượng nghị sĩ Dân chủ.

Bên cạnh chuyện Derek Trần và Chương Võ, người ta bàn về những chiếc ghế Quốc hội vừa đổi chủ, những bang vốn lâu nay nghiêng về Cộng hòa và viễn cảnh chính quyền Donald Trump sẽ phải đối diện với một Quốc hội do phe đối lập kiểm soát.

Ban đầu, tôi nghe nhiều người nói đến một "blue wave" – làn sóng xanh của Đảng Dân chủ.

Rồi hai chữ "blue tsunami" (sóng thần xanh) bắt đầu xuất hiện.

Một người đàn ông nói đùa rằng chính Tổng thống Trump đã tạo nên cơn sóng ấy. Người khác nói, "Đây là lần đầu tiên Trump đoàn kết mọi người."

"Nhưng tôi buồn, tôi đang chờ tấm ngân phiếu 5.000USD," một người khác lập tức đáp lại giữa tiếng cười ồ vang dội.

Câu nói nhắc đến lời hứa của ông Trump tại đại hội Đảng Cộng hòa ở Dallas hồi tháng Chín: rằng mỗi công dân trưởng thành Mỹ được nhận 5.000 đô la nếu Đảng Cộng hòa giữ được quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội.

Một người khác gọi tỷ phú Elon Musk là "người thua cuộc lớn nhất đêm nay", sau khoản tiền khổng lồ hơn 444 triệu đô la ông đã đóng góp để hỗ trợ các ứng cử viên Cộng hòa, trong đó hơn một nửa được dồn cho bang Texas.

Những câu chuyện nối tiếp nhau, từ kết quả bầu cử đến tiền vận động tranh cử, từ lời hứa của tổng thống đến tương lai Quốc hội.

Giữa không khí ấy, tôi nghe một người nói:

"Thế là buổi đêm được ngủ ngon hơn rồi."

Ngồi bên trái tôi là một phụ nữ Mỹ gốc Việt. Bà kể rằng mình ít khi tham dự những buổi sinh hoạt như thế này. Nếu có đến, thì thường chỉ ghé qua rồi về.

Nhưng tối nay, bà muốn ở lại.

"Quá thú vị. Có quá nhiều thứ đang được quyết định," bà nói.

Rồi bà tâm sự rằng bà lo ngại về điều mà bà cho là sự suy yếu của cơ chế kiểm soát và đối trọng giữa các ngành quyền lực tại Hoa Kỳ. Bà cũng lo về tham nhũng và khả năng lạm dụng của chính quyền khi thiếu sự giám sát hữu hiệu.

Người đàn ông ngồi bên phải tôi gật gù khi bà nói đến việc các con mình đã mất nhiều niềm tin vào nước Mỹ.

Kết quả bầu cử tối nay, theo bà, đem lại hy vọng rằng nền dân chủ Mỹ vẫn chưa mất khả năng tự điều chỉnh qua lá phiếu.

Khi tôi hỏi có thể dùng câu chuyện của bà trong bài viết hay không, bà đồng ý, nhưng xin "đừng nêu tên tôi, vì trong gia đình có nhiều người ủng hộ phong trào MAGA."

Tôi chợt nghĩ đến người tình nguyện lo cộng sản sẽ chiếm mất Westminster ở Lavender Hall, và thấy mình tư lự khi so sánh mối quan tâm của ông với ưu tư của người phụ nữ ngồi cạnh.

Khoảng 9 giờ 15 tối, Derek Trần lên sân khấu tuyên bố chiến thắng.

Những tiếng hô "Thêm hai năm nữa! Thêm hai năm nữa!" vang lên trong khán phòng.

Trong bài phát biểu, ông kêu gọi người Mỹ cùng xây dựng một đất nước phục vụ tất cả mọi người bất kể màu da, khôi phục niềm tin giữa người dân và bảo vệ nguyên tắc một chính quyền của dân, do dân, vì dân, không để bị khuất phục trước một cá nhân hay một đảng phái.

Những lời ấy được đón nhận bằng những tiếng huýt sáo và tràng vỗ tay dài.

Trở lại Westminster

Khoảng 9 giờ 40 tối, tôi rời Golden Sea Restaurant để quay lại Lavender Hall. Tôi muốn biết buổi tiệc của những người đã có mặt từ sớm, tự tay chuẩn bị từng việc nhỏ để đón khách, hiện giờ đang diễn ra như thế nào.

Lúc tôi trở lại, Lavender Hall đã có thêm vài chục người. Dưới những chùm đèn pha lê treo giữa trần nhà sơn đen, các bàn tròn phủ khăn đỏ nằm cách nhau khá xa. Nhiều chiếc ghế vẫn còn bỏ trống, nhưng không khí đã sôi nổi hơn lúc đầu hôm.

Trên sân khấu, Charlie Nguyễn đang cầm micro chúc mừng NamQuan Nguyễn, một ứng cử viên Hội đồng Thành phố đang dẫn đầu cuộc đua. Còn kết quả tranh cử thị trưởng của chính ông vẫn chưa ngã ngũ.

Màn hình lớn phía sau sân khấu hiển thị kết quả kiểm phiếu của Quận Cam. Charlie Nguyễn đang dẫn trước Carlos Manzo khoảng 390 phiếu, trong khi nhiều phiếu vẫn chưa được đếm.

Tôi đến đứng cạnh luật sư Nguyễn Quốc Lân. Ông là ủy viên Hội đồng Giáo dục Học khu Thống nhất Garden Grove từ năm 2002, đang ra tái tranh cử, và lúc ấy cũng đang dẫn đầu cuộc đua của mình. Ông tâm sự rằng nếu phiếu không bị chia với cựu nghị viên Kimberly Hồ, người cũng ra tranh chức thị trưởng, thì Charlie Nguyễn đã nắm chắc phần thắng.

Trước đó không lâu, tại Golden Sea Restaurant, những người ủng hộ Derek Trần đã hô vang "Thêm hai năm nữa!" khi ông lên sân khấu tuyên bố chiến thắng. Ở đây, mọi người vẫn chăm chú theo dõi từng đợt cập nhật kết quả cuộc đua thị trưởng.

Nhìn quanh, tôi thấy hầu hết khách dự tiệc là người Việt lớn tuổi. Ngoài ông Lân, tôi không trò chuyện được nhiều với những người ở đây. Dù cùng là người Mỹ gốc Việt, giữa họ và tôi tối hôm ấy dường như vẫn có một khoảng cách. Tôi cũng không thấy những khuôn mặt trẻ, những em thiếu niên tình nguyện hay đám đông đa sắc tộc như ở Golden Sea Restaurant.

Trong những cuộc trò chuyện quanh bàn tiệc, tôi nghe những lời chỉ trích cựu Tổng thống Joe Biden và sự ủng hộ mạnh mẽ dành cho Tổng thống Donald Trump cùng phong trào MAGA.

Giữa những câu chuyện về chính trị Mỹ, tôi lại nhớ đến lời người tình nguyện lúc đầu hôm: "Chúng tôi phải giữ lấy cho bằng được Westminster!"

Với nhiều người Việt thuộc thế hệ tị nạn đầu tiên, qua nhiều thập niên, chống cộng triệt để đã trở thành một phần căn cước, gắn với những gì họ từng mất và cộng đồng họ đã gây dựng trên đất Mỹ. Vì thế quyết tâm "giữ Westminster" có lẽ còn là quyết tâm giữ một thành trì mang dấu ấn lịch sử của cộng đồng mình.

Ở một góc phòng, vài người đàn ông ghé lại gần nhau, thì thầm hỏi về tin Đảng Dân chủ đang thắng lớn trên toàn quốc. Mặt không giấu vẻ lo âu.

Tôi vừa từ một căn phòng nơi tin tức ấy được đón nhận bằng những tràng reo hò, nơi người ta nói với nhau về một "trận sóng thần màu xanh," về một nước Mỹ họ cho là sẽ tốt hơn. Còn ở đây, chiến thắng của Đảng Dân chủ chỉ được nhắc đến qua những lời hỏi nhỏ.

Chỉ cách nhau một quãng đường ngắn, hai buổi tiệc dường như thuộc về hai thế giới.

Ở Lavender Hall, chính trị hiện diện trong không khí thân quen của một buổi họp mặt giữa những người Việt lớn tuổi, nơi những ký ức và nỗi lo của cộng đồng tị nạn vẫn có sức ảnh hưởng mạnh mẽ. Tại Golden Sea Restaurant, người Mỹ gốc Việt hòa vào một đám đông đa sắc tộc, nhiều thế hệ, cùng tham gia vào cuộc vận động chính trị rộng lớn hơn, theo dõi cán cân quyền lực tại Washington và bàn về tương lai nền dân chủ Hoa Kỳ.

Hơn nửa thế kỷ sau ngày những người Việt tị nạn đầu tiên đặt chân đến Mỹ, cộng đồng mà họ gây dựng đã đi một chặng đường dài. Họ có người nắm giữ những chức vụ dân cử, có người tham gia vào các cuộc tranh luận về chính sách, về người lãnh đạo và hướng đi của đất nước. Và họ không ngại công khai đứng ở những phía chính trị đối nghịch, ngay cả khi sự bất đồng ấy đôi lúc khiến những người trong cùng một gia đình khó nói chuyện với nhau.

Dù reo mừng hay lo âu trước kết quả bầu cử, những người tôi gặp trong hai căn phòng ấy đều đang quan tâm đến tương lai nước Mỹ bằng sự thiết tha của những người biết rằng đó cũng là tương lai của chính mình và con em mình.