Chính sách thương mại của Mỹ liệu có thay đổi sau bầu cử giữa kỳ?

Một số doanh nghiệp cho rằng sẽ không có thay đổi gì đáng kể trong ngắn hạn liên quan tới lập trường thương mại của Mỹ với Việt Nam, dù cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đã làm suy yếu vị thế của Tổng thống Donald Trump.

Ông Sun Hong, Chủ tịch danh dự của Phòng Thương mại Hàn Quốc tại Việt Nam, tổ chức đại diện cho các tập đoàn lớn của Hàn Quốc, trong đó có Samsung nhận định rằng:

"Những nền tảng cốt lõi trong chính sách thương mại của Mỹ đối với Việt Nam, gồm việc kiểm soát thâm hụt thương mại và ngăn chặn hoạt động trung chuyển hàng hóa từ Trung Quốc, nhiều khả năng sẽ không thay đổi."

Ông Bruno Jaspaert, người đứng đầu hệ thống khu công nghiệp DEEP C Industrial Zones tại miền Bắc Việt Nam, nơi đặt nhiều nhà máy xuất khẩu của các tập đoàn đa quốc gia, nhận xét:

"Chính sách đối ngoại và thương mại phần lớn do tổng thống quyết định chứ không phải Quốc hội. Vì vậy, những vấn đề hiện nay sẽ vẫn tiếp tục là những vấn đề của ngày mai cho tới khi có thông báo mới."

Những nhận định này được Reuters đăng tải vào ngày 5/11, trong bối cảnh Mỹ và Việt Nam – quốc gia có thặng dư thương mại lớn nhất với Mỹ – đang tìm cách hoàn tất một thỏa thuận thương mại.

Chính quyền Trump hồi tháng Bảy đã áp mức thuế quan chung 12,5% đối với hàng hóa Việt Nam với cáo buộc Hà Nội chưa ngăn chặn hiệu quả việc nhập khẩu các sản phẩm được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Mức thuế này thay thế một phần mức thuế 20% trước đó mà đã bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ.

Hai cuộc điều tra khác của Mỹ có thể dẫn tới việc áp thêm thuế ngay trong tháng này. Nguyên nhân là các quan chức Nhà Trắng nhiều lần cáo buộc Việt Nam đang đóng vai trò là điểm trung chuyển để hàng hóa Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ.

Ngoài ra, Mỹ đang điều tra Việt Nam về một số vấn đề trong đó có vi phạm sở hữu trí tuệ, động thái có thể giúp Washington đánh thuế nặng vào hàng nhập khẩu của Hà Nội.

Hạn chót của cuộc điều tra này là vào cuối tháng 11, nhưng đã có một số hiệp hội ngành hàng Mỹ kêu gọi Mỹ áp dụng các biện pháp thuế quan hoặc trừng phạt thương mại mới đối với Việt Nam. Ngược lại, một số doanh nghiệp, ví dụ như Tesla và Samsung, đã lên tiếng phản đối biện pháp áp thêm thuế từ phía Mỹ.

Trong cuộc họp báo định kỳ vào hôm 5/11, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho biết cuộc đàm phán thương mại giữa Việt Nam và Mỹ vẫn đang tiếp tục.

"Chúng tôi rất mong trong thời gian tới, quan hệ kinh tế, thương mại giữa hai nước sẽ phát triển theo hướng cân bằng, hài hòa, bảo đảm lợi ích của doanh nghiệp và người dân của hai nước", bà nói.

Bà không cho biết tình hình đàm phán đang diễn ra như thế nào. Diễn ngôn của cuộc họp báo lần này cơ bản là tương đồng với những điều bà đã tuyên bố trong những tuần trước đó.

Trong một diễn biến liên quan, cựu Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Marc Knapper nhận định trên tờ Tuổi Trẻ rằng Việt Nam đang có cơ hội tăng cường quan hệ chiến lược và kinh tế với Mỹ khi mà Quốc hội mới có thể giám sát chặt chẽ hơn các chính sách thương mại của Trump, đặc biệt là những mức thuế nhập khẩu.

Dù vậy, ông nhấn mạnh những nhận định này là quan điểm cá nhân, vì ông không còn giữ cương vị đại sứ và không có thông tin nội bộ về quá trình hoạch định chính sách của chính quyền Mỹ.

"Tôi kỳ vọng sẽ có sự đánh giá lại, nhưng theo cách dần dần," ông nói thêm.

Thặng dư thương mại tăng mạnh

Những cuộc đàm phán giữa Mỹ và Việt Nam về một thỏa thuận thương mại nhằm chấm dứt tình trạng bất ổn liên quan đến thuế quan đã kéo dài hơn một năm. Tuy nhiên, tiến trình này trở nên phức tạp hơn khi mức thâm hụt thương mại của Mỹ với Việt Nam ngày càng gia tăng.

Theo số liệu thương mại Mỹ công bố hôm 4/11, Việt Nam đã vượt qua Trung Quốc và Mexico để trở thành quốc gia có thặng dư thương mại hàng hóa lớn nhất với Mỹ. Động lực đến từ nhiều nhóm hàng xuất khẩu như thiết bị điện tử, may mặc, giày dép và sản phẩm gỗ.

Trong chín tháng đầu năm, thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ đạt kỷ lục với gần 190 tỷ USD, tăng khoảng 47% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, thặng dư của Trung Quốc giảm xuống khoảng 130 tỷ USD, so với gần 163 tỷ USD một năm trước đó.

Reuters dẫn lời một đại diện của cộng đồng doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam trong tình trạng ẩn danh, cho rằng áp lực lên Việt Nam có thể giảm bớt phần nào nếu Quốc hội Mỹ phản đối một số biện pháp của Nhà Trắng.

"Nhưng Tổng thống vẫn còn rất nhiều công cụ trong tay."

Các đại diện doanh nghiệp khác cũng cho biết tình trạng bất định vẫn còn tồn tại.

Theo ông Knapper, Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát có thể sử dụng nhiều công cụ để tác động đến chính sách thương mại của Nhà Trắng, ví dụ thúc đẩy các đạo luật nhằm thu hẹp quyền hạn về thương mại đã được trao cho tổng thống.

Tuy vậy, những biện pháp này vẫn chịu giới hạn bởi quyền phủ quyết của tổng thống, trong khi đảng Dân chủ không có đủ đa số hai phần ba để bác bỏ quyền phủ quyết đó.