Liên minh ông Trump đã tan rã - Đảng Cộng hòa sẽ làm gì tiếp theo?

Đảng Cộng hòa đang trong giai đoạn nhìn lại chính mình sau khi liên minh đã đưa Donald Trump tới ba lần liên tiếp được đề cử tổng thống tan rã một cách ngoạn mục trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026.

Thất bại gây sửng sốt trong cuộc bầu cử ngay lập tức làm dấy lên những câu hỏi về tương lai của đảng trong thời kỳ hậu Trump.

Nhưng không có câu trả lời dễ dàng nào khi đảng Cộng hòa phải đối mặt với lựa chọn tiếp tục đi theo chủ nghĩa Trump hoặc cố gắng vạch ra một con đường mới trong những năm cuối cùng ông còn tại nhiệm.

Mức độ nghiêm trọng của vấn đề được Thống đốc sắp mãn nhiệm bang Florida Ron DeSantis mô tả là cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ này là "một sự kiện gần như ở mức tuyệt chủng đối với Đảng Cộng hòa".

Những người khác có giọng điệu lạc quan hơn.

Phó Tổng thống JD Vance, người đổ lỗi kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ cho sự tức giận của công chúng về cuộc chiến với Iran, lập luận rằng Đảng Cộng hoà có thể xoay chuyển tình thế.

Tuy vậy, ông Vance thừa nhận những hệ lụy sẽ rất phức tạp.

"Sẽ có rất nhiều đấu đá nội bộ và tranh cãi về những gì đã xảy ra và tại sao," Vance nói.

Phạm vi phản ứng rất rộng từ phe cánh hữu cho thấy những rạn nứt sâu sắc trong đảng đã hình thành quanh sự trỗi dậy khó tin của ông Trump tới chức tổng thống năm 2016 và chưa bao giờ thực sự biến mất.

Vẫn còn quá sớm để nói phe nào sẽ giành ưu thế.

Nhưng khi Đảng Cộng hòa vẫn đang tự chữa lành vết thương, cuộc chiến nội bộ mà ông Vance dự đoán đã bắt đầu.

Đảng phải quyết định liệu họ sẽ "tập trung vào một nhân vật, một con người, hay dựa trên một tập hợp ý tưởng rộng lớn hơn như chủ nghĩa bảo thủ có thể chiến thắng ở ngoài những khu vực có truyền thống ủng hộ Đảng Cộng hòa mạnh mẽ nhất", Rina Shah, một chiến lược gia của Đảng Cộng hòa, nói với BBC.

Những người chỉ trích ở cánh hữu, tức các "Never Trumpers" phản đối chiến dịch tranh cử Nhà Trắng đầu tiên của ông, đang thúc đẩy việc đưa Đảng Cộng hòa trở lại với nguồn cội trước thời ông Trump, viện dẫn các thất bại mang tính lịch sử trên khắp đất nước trong đêm bầu cử.

Nhưng việc chỉ đơn giản quay ngược đồng hồ để trở lại thời trước ông Trump sẽ vô cùng khó khăn, nếu không muốn nói là bất khả thi.

Đảng đã bị biến đổi hoàn toàn trong thập niên Trump cầm quyền.

Phần lớn đảng viên Cộng hòa đã chuyển sang cánh hữu nhiều hơn đối với những vấn đề trong nước như nhập cư, và bác bỏ chính sách đối ngoại can thiệp của thời George W Bush, vốn dẫn tới các cuộc chiến ở Iraq và Afghanistan.

Tại Quốc hội, cánh ôn hòa thuộc bộ máy truyền thống của đảng vốn không ưa ông Trump ngay từ đầu gần như đã biến mất hoàn toàn, được thay thế bằng các nghị sĩ bảo thủ ủng hộ ông Trump, những người lặp lại luận điệu dân tộc chủ nghĩa và dân túy của ông.

Xu hướng đó tiếp tục trong năm nay, khi những nhân vật Cộng hòa thuộc thế hệ cũ như ông John Cornyn ở bang Texas và bà Susan Collins của bang Maine, những người từng nhiều lần bất đồng với ông Trump, bị cử tri loại khỏi vị trí.

Ba ngày sau cuộc bầu cử, ông Trump bổ nhiệm Stephen Miller làm Chánh văn phòng Nhà Trắng, thay thế Susie Wiles.

Động thái này báo hiệu ông Trump không có kế hoạch điều chỉnh theo hướng ôn hòa hơn các chính sách hay thông điệp của mình trong những năm còn lại tại nhiệm.

Ông Miller, người từng giữ chức cố vấn trưởng về chính sách đối nội của tổng thống, là trợ lý lâu năm của ông Trump và nổi tiếng với các chính sách nhập cư cứng rắn.

Ông Steve Bannon, một trong những kiến trúc sư của phong trào Make America Great Again (Maga - Hãy làm nước Mỹ vĩ đại trở lại), dự đoán sẽ có một cuộc "nội chiến" trong đảng sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Ông đổ lỗi thất bại của Đảng Cộng hòa cho nền kinh tế và các "cuộc chiến ở nước ngoài".

"Tôi không nghĩ chúng ta đã thực hiện chương trình Maga," ông nói, đồng thời kêu gọi ông Trump tăng cường chính sách trục xuất hàng loạt.

Nhưng các chiến lược gia khác của Đảng Cộng hòa cho rằng cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ là lời cảnh tỉnh đối với những người trung thành với Maga, những người muốn phong trào chính trị của Trump tiếp tục tồn tại sau nhiệm kỳ tổng thống của ông.

"Vẫn còn rất nhiều cử tri Maga ngoài kia đã ủng hộ Donald Trump trong mọi hoàn cảnh," Whit Ayres, một chiến lược gia của Đảng Cộng hòa, nói.

"Nhưng cũng có một bộ phận đáng kể trong Đảng Cộng hòa không theo Maga, và giờ đây họ chiếm đa số."

Các ứng viên Cộng hòa nên tạo khoảng cách với ông Trump?

Đảng này đã mất quyền kiểm soát Hạ viện và Thượng viện, cũng như các vị trí thống đốc bang và cơ quan lập pháp bang ở những bang thiên về Cộng hòa như Texas và Kansas, nơi Đảng Dân chủ đã bị gạt khỏi quyền lực trong nhiều thập niên và nơi là ông Trump từng chiến thắng với cách biệt hai chữ số khi tên ông xuất hiện trên lá phiếu.

Những thất bại gây sửng sốt này cho thấy bản chất khó lường của các liên minh chính trị.

Ông Trump đã mở rộng nền tảng cử tri của Đảng Cộng hòa vào năm 2024, gia tăng sự ủng hộ từ người Mỹ gốc Latinh và cử tri trẻ tuổi cùng nhiều nhóm quan trọng khác.

Đảng Cộng hòa ca ngợi những bước tiến đó là dấu hiệu cho thấy sức mạnh tương lai của đảng.

Thế nhưng chỉ hai năm sau, đảng đã mất điểm ở gần như mọi khối cử tri then chốt.

Theo phân tích dữ liệu cử tri của tờ New York Times, tỷ lệ ủng hộ các ứng cử viên Dân chủ trong cộng đồng người Mỹ gốc Latinh đã tăng 29 điểm phần trăm từ giai đoạn 2024-2026.

Sự ủng hộ từ nhóm cử tri trẻ 18-29 tuổi tăng 33 điểm phần trăm.

Những thay đổi đó phản ánh các cuộc thăm dò trước bầu cử giữa nhiệm kỳ, vốn cho thấy sự bất mãn rộng khắp đối với cách ông Trump xử lý nền kinh tế, vấn đề nhập cư và cuộc chiến với Iran.

Đảng Dân chủ cũng tận dụng nhận thức của công chúng rằng trong gia đình Trump và chính quyền của ông có đầy rẫy tình trạng tư lợi và tham nhũng.

Việc tổng thống tập trung vào dự án phòng khiêu vũ của Nhà Trắng và các dự án xây dựng khác ở Washington cũng góp phần tạo ra cảm giác trong cử tri rằng ông quan tâm nhiều hơn tới di sản cá nhân thay vì giải quyết các vấn đề về chi phí sinh hoạt.

Đó cũng là quan điểm của Benjamin Shrader, lãnh đạo tổ chức Young Republicans (tạm dịch: Thanh niên Cộng hòa) tại thành phố Austin, người vẫn còn choáng váng khi trao đổi với BBC ở Texas vào sáng hôm sau, khi đảng của ông gần như bị quét sạch tại bang này bởi một "làn sóng xanh" của Đảng Dân chủ.

Khi được hỏi về việc tổng thống sử dụng lần xuất hiện công khai đầu tiên sau kết quả bầu cử để khoe dự án phòng khiêu vũ của Nhà Trắng, ông Shrader nói ông Trump vẫn là một "lực lượng tự nhiên".

Ông ngập ngừng trước khi nói thêm:

"Tôi sẽ tập trung vào những vấn đề không phải là các phòng khiêu vũ, không phải là việc đổi tên cái gì đó. Tôi sẽ tập trung vào những gì thực sự quan trọng."

Những bằng chứng xuất hiện ngay sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ cho thấy Đảng Cộng hòa có thể được hưởng lợi nếu tách mình khỏi ông Trump trước năm 2028.

'Vance từng là ứng viên sáng giá nhất, giờ cuộc đua hoàn toàn rộng mở'

Phó Tổng thống Vance cố gắng đi trên lằn ranh cân bằng trong đánh giá của mình về cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ khi đổ lỗi cho cuộc chiến với Iran đồng thời kêu gọi quay lại đường lối "Nước Mỹ trên hết".

Đó là một lời phê bình có sắc thái, vừa tách khỏi ông Trump ở một cuộc chiến không được lòng dân, vừa ủng hộ một thương hiệu chính trị rộng hơn vẫn còn được nền tảng Maga yêu thích.

Những bước đi tiếp theo của ông Trump về Iran sẽ được đảng theo dõi sát sao vì tác động tới năm 2028.

Bất kỳ sự leo thang nào cũng có nguy cơ làm trầm trọng thêm những lo ngại mà ông Vance và các nhân vật khác thuộc phe "Nước Mỹ trên hết" đã nêu ra.

Trong tuyên bố tổng kết đăng trên X, ông Vance cũng nhắc lại những lời kêu gọi ngày càng gia tăng trong phe cánh hữu yêu cầu xem xét lại sự ủng hộ của Mỹ dành cho Israel.

Nhưng ông cũng phát tín hiệu sẵn sàng thực hiện một số thay đổi trong việc thực thi chính sách nhập cư.

Điều đó mâu thuẫn với ông Miller, một đồng minh của ông Vance, người đã dẫn dắt chương trình nghị sự về nhập cư trong nhiệm kỳ thứ hai của chính quyền.

Các chiến lược gia của đảng cho rằng thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đã làm cho con đường giành đề cử của ông Vance trở nên khó khăn hơn.

"Trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ này, JD Vance là ứng viên được đánh giá cao nhất để giành đề cử của Đảng Cộng hòa năm 2028. Sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ này, cuộc chiến giành đề cử đã hoàn toàn rộng mở," chiến lược gia Ayres nói.

Những người có thể kế nhiệm ông Trump vẫn còn thời gian để cân nhắc lựa chọn của mình, nhưng họ sẽ phải đưa ra quyết định khá sớm.

Bất kỳ ai muốn tranh cử tổng thống năm 2028 sẽ phải đối mặt với áp lực tuyên bố tranh cử Nhà Trắng trong vài tháng tới.

Một số người có thể khởi động chiến dịch trước khi năm nay kết thúc.

Phân tích bầu cử của ông Vance được diễn giải rộng rãi như một tín hiệu không chính thức cho thấy ông có ý định tranh cử.

Cuộc bầu cử sơ bộ nhiều khả năng sẽ rất đông ứng viên.

Những cái tên khác được đồn đoán cho cuộc đua Nhà Trắng gồm có Ngoại trưởng Marco Rubio, Thượng nghị sĩ Ted Cruz của bang Texas, Thống đốc bang Florida DeSantis, cựu Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Nikki Haley và cựu Thống đốc bang New Jersey Chris Christie, cùng nhiều người khác.

Trong chu kỳ bầu cử tiếp theo, các ứng viên tổng thống và quốc hội của Đảng Cộng hòa sẽ phải đưa ra những quyết định khó khăn về các vấn đề lớn của thời đại, từ sự ủng hộ của Mỹ dành cho Israel, thuế quan cho tới sự bùng nổ của AI.

Quyền lực của Trump có thể suy giảm khi ông bước vào hai năm cuối của nhiệm kỳ thứ hai, nhưng ông vẫn sẽ là tiếng nói có sức nặng nhất trong đảng trong hai năm tới.

Hiện chưa rõ liệu ông sẽ tham gia sâu vào quá trình này hay giữ khoảng cách.

Ông Trump từng ca ngợi cả hai ông Vance lẫn Rubio ở những thời điểm khác nhau, nhưng thường né tránh các câu hỏi về người mà ông muốn kế nhiệm mình.

Sự ủng hộ của ông sẽ là ẩn số lớn nhất trong cuộc đua giành đề cử sơ bộ của Đảng Cộng hòa năm 2028.

"Vẫn còn phải chờ xem ai sẽ tham gia cuộc đua đó," chiến lược gia Ayres nói.

"Nhưng tôi nghĩ cuộc đua sẽ có nhiều ứng viên hơn và đa dạng hơn nhiều so với những gì chúng ta hình dung trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ."