‘నో మ్యాన్స్ ల్యాండ్’: ఏ దేశానికి చెందని భూభాగాలు కూడా ఉంటాయా? ఓ మూడు ప్రాంతాలను ఎవరూ తమవని ఎందుకు చెప్పుకోవడం లేదు?

కొన్నిసార్లు పెద్ద పెద్ద ఆలోచనలు కూడా, చివరకు ఎందుకూ ఉపయోగపడని విషయాలవైపు మళ్లుతాయి.

బీబీసీని ఎంతో నమ్మే శ్రోత అయిన నైజెల్‌కు అదే జరిగింది.

ఇరాన్‌లో కొనసాగుతున్న సంఘర్షణ గురించి, హార్ముజ్ జలసంధిపై సార్వభౌమాధికారం కోసం జరుగుతున్న పోరాటం గురించి ఆలోచిస్తుండగా.. ఆయన మనసులో పైకి ఏమాత్రం ప్రాముఖ్యత లేనిదిగా కనిపించే ఒక ప్రశ్న మెదిలింది.

అదేంటంటే.. ఈ భూమి మీద ఎవరికీ చెందని ప్రాంతం ఏదైనా ఉందా? ఉంటే ఎంత శాతం ఉంది? ఇదీ ఆయన సందేహం.

ప్రపంచంలోని ఏ ప్రాంతమైతే ఎవరిదీ చెందనిది అవుతుందో అది నిజంగా ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. ఏమాత్రం ఉత్సాహం ఇవ్వని న్యూస్ హెడ్‌లైన్లకు, జీవితంలో రోజువారి ఒత్తిళ్లకు దూరంగా ఉండే స్వర్గధామంగా మనం దానిని భావించవచ్చు.

అలాంటి ప్రదేశాలు ఇప్పటికీ ఉన్నాయో లేదో తెలుసుకోవడానికి, భూగోళ శాస్త్రవేత్త, ప్రసిద్ధ బ్రిటీష్ యూట్యూబ్ డ్యూ మ్యాప్ మెన్ సభ్యుడు మార్క్ కూపర్ జోన్స్‌తో మేం మాట్లాడాం.

"ప్రపంచ భూభాగంలో ఎంత ప్రాంతాన్ని ఇప్పటి వరకు ఎవరూ వాడుకోలేదు అనేది చాలా ఆసక్తికరమైన ప్రశ్న. కానీ, దానికి సమాధానం దాన్ని మీరు ఏ కోణంలో చూస్తారు అన్నదానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది" అని ఆయన అన్నారు.

భూమిపై నేల కంటే సముద్రమే ఎక్కువగా ఉండటం దీనికి కారణం. అందుకే, సముద్రం నుంచే ప్రారంభించడం బెస్ట్.

"ఏ దేశ తీరం నుంచైనా 200 నాటికల్ మైళ్ల (సుమారు 370 కిలోమీటర్ల) దూరం దాటిన తర్వాత, మీరు 'ఓపెన్ సీ' అని పిలిచే ప్రాంతానికి చేరుకుంటారు" అని మార్క్ కూపర్ జోన్స్‌ పేర్కొన్నారు.

''ఇంటర్నేషనల్ మారిటైమ్ లా ప్రకారం.. ఇది ప్రాథమికంగా మానవాళి అందరి ఉమ్మడి శ్రేయస్సుకు సంబంధించినది. అక్కడ ఎవరైనా చేపలు పట్టవచ్చు లేదా శాస్త్రీయ పరిశోధనలు నిర్వహించవచ్చు''

సముద్రాలపై ఎవరికీ యాజమాన్యం ఉండదనే ఆలోచన 17వ శతాబ్దానికి చెందినది.

ఆ కాలంలో డచ్ స్కాలర్ హ్యూగో గ్రోటియస్ 'మేర్ లిబెరమ్' అనే పుస్తకం రాశారు. ఈ లాటిన్ భాషా పదానికి "స్వేచ్ఛా సముద్రాలు" అని అర్థం.

మీరు దేనినైతే ఉపయోగించుకోగలరో దాన్ని మాత్రమే మీ సొంతం చేసుకోగలరనేది వారి వాదన. మహాసముద్రం ఎంత విశాలమైనదంటే దాన్ని ఎవరూ వ్యక్తిగత ఆస్తిగా మార్చుకోలేరు.

ఇలా అంతర్జాతీయ జలాల భావన పుట్టింది. వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరమ్ ప్రకారం.. భూమి మీద దాదాపు 43 శాతం ఈ కేటగిరీలోకి వస్తుంది.

మరి మామూలు నేల (ఖండాలు/భూమి) మాటేమిటి? భూమి మీద ఎవరికీ చెందని ప్రాంతాలు ఏమైనా ఉన్నాయా?

టెర్రా నల్లియస్

భూగోళ శాస్త్రవేత్త కూపర్ జోన్స్ చెప్పినట్లు.. 'టెర్రా నల్లియస్' లేదా ఎవరికీ చెందని భూమి అనేది కేవలం ఒక పేరు మాత్రమే కాదు.

అంతకుముందు ఎవరూ క్లెయిమ్ చేయని లేదా ఆక్రమించుకోని భూభాగాలను ఎవరైనాసరే సొంతం చేసుకోవడానికి అనుమతించే ఒక సూత్రం.

''ఈ భావనను కొంత వివాదాస్పద రీతిలో, ముఖ్యంగా వలసవాద విస్తరణ కాలంలో ఉపయోగించారు'' అని కూపర్ జోన్స్ వివరించారు.

''వాస్తవానికి అక్కడ చాలామంది ప్రజలు నివసించినప్పటికీ, ఆఫ్రికా ఖండం మొత్తాన్ని 'టెర్రా నల్లియస్'గా చిత్రీకరించే మ్యాప్‌లను మీరు ఈనాటికీ చూడవచ్చు" అని చెప్పారు.

నేడు టెర్రా నల్లియస్‌ను సాధారణంగా ఏ దేశమూ క్లెయిమ్ చేయని, గుర్తింపు పొందిన ఏ ప్రభుత్వ సార్వభౌమాధికారంలోనూ లేని ప్రాంతంగా అర్థం చేసుకోవచ్చు.

1. మేరీ బైర్డ్ ల్యాండ్

సుమారు 16 లక్షల చదరపు కిలోమీటర్లకు పైగా విస్తరించిన ఇటువంటి అతి పెద్ద ప్రాంతం అంటార్కిటికాలో ఉంది. ఇది ఏ దేశ ఆధీనంలోనూ లేదు. ఇది మాది అని ఏ దేశమూ క్లెయిమ్ చేయలేదు.

దీన్ని మేరీ బైర్డ్ ల్యాండ్ అని పిలుస్తారు. ఈ పేరు వెనుక ఒక కథ కూడా ఉంది.

''దాదాపు వంద సంవత్సరాల కిందట అమెరికా నేవీ కెప్టెన్, అంటార్కిటికా అన్వేషకుడు రిచర్డ్ బైర్డ్ దీనికి నామకరణం చేశారు. ఆయన ఆ విశాలమైన, మంచు కప్పిన అడవి లాంటి ప్రాంతంలో ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు, ఆయన భార్య మేరీ ఆయనకు లేఖలు రాసేవారు'' అని కూపర్ జోన్స్ వివరించారు.

''అన్వేషించడానికి అత్యంత కష్టతరమైన ప్రాంతానికి ఆయన తన భార్య పేరు పెట్టారు. అందుకే, ఆ విశాలమైన ప్రాంతంపై ఎవరికైనా హక్కు ఉందంటే అది మేరీ బైర్డ్‌కే ఉంది. కానీ, ఆమె చనిపోయి దాదాపు 60 సంవత్సరాలు అయ్యింది'' అని చెప్పారు.

అంటార్కిటిక్ ఒప్పందంపై 1959లో సంతకం జరిగింది. ఈ ఒప్పందం మంచుతో కప్పి ఉన్న ఈ ఖండంపై ఉన్న ప్రాదేశిక హక్కులను నిలిపివేసి, దానిని కేవలం శాంతికి, సైన్స్‌కు అంకితమైన అంతర్జాతీయ వ్యవస్థ పరిధిలోకి తీసుకువచ్చింది.

కానీ, తమ ప్రాదేశిక హక్కులను లాంఛనంగా సమర్పించిన ఆ ఏడు దేశాలు కూడా తమ హక్కులను మేరీ బైర్డ్ ల్యాండ్ వరకు విస్తరించలేదు.

వీటిలో అర్జెంటీనా, ఆస్ట్రేలియా, చిలీ, ఫ్రాన్స్, న్యూజీలాండ్, నార్వే, యూకే ఉన్నాయి. వీటితోపాటు అమెరికా, రష్యా కూడా ఆ పని చేయలేదు.

ఈ ప్రాంతంపై ఇంకా యాజమాన్యం ఎందుకు లేదు?

దానికి ఒక కారణం అది అత్యంత మారుమూల ప్రదేశంలో ఉండటమేనని కూపర్ జోన్స్ అన్నారు. "అంటార్కిటిక్ ప్రమాణాల ప్రకారం చూసినా ఇది చాలా మారుమూలన ఉంది" అని ఆయన తెలిపారు.

"దీని తీరప్రాంతం మరే ఇతర ప్రదేశానికి దగ్గరగా లేదు. అక్కడికి చేరుకోవడం చాలా కష్టం. ఆ ప్రాంతాన్ని మ్యాప్ చేసే విమానాలు తప్ప, చాలా తక్కువ విమానాలు దాని మీదుగా ప్రయాణిస్తాయి" అని చెప్పారు.

అంటార్కిటికా కాకుండా భూమిపై ఉన్న నేల అంతా దాదాపు ఏదో ఒక దేశంలో భాగంగా ఉంది.

కానీ, రెండు ముఖ్యమైన మినహాయింపు ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. అవి ఉనికిలో ఉండటానికి గల ఏకైక కారణం ఏమిటంటే, వాటిలో క్లెయిమ్ చేసుకోవాల్సిన దేశాలు ఎక్కువ ప్రయోజనం పొందడం కోసం ఈ భూభాగాలపై తమ హక్కును వదులుకోవడమే మేలని భావించడం. అందుకే, ఆ రెండు ప్రదేశాలు ఎవరూ క్లెయిమ్ చేసుకోనివిగా మిగిలిపోయాయి.

బిర్ తవీల్

ఈజిప్ట్, సూడాన్ సరిహద్దులో బిర్ తవీల్ ఉంది. వంద సంవత్సరాల కిందట, బ్రిటిష్ వారు ఆ రెండు దేశాల మధ్య రెండు వేర్వేరు సరిహద్దు రేఖలను గీశారు. ఇది ఆ ప్రాంతాన్ని ఒక వింత పరిస్థితిలోకి నెట్టింది.

మొదటి సరిహద్దు రేఖ 1899లో గీశారు. అది పూర్తిగా స్ట్రయిట్‌గా ఉంటుంది. కూపర్ జోన్స్ సరదాగా ''మేం స్ట్రయిట్ గీతలు గీయడంలో చాలా నిపుణులం'' అన్నారు.

బ్రిటిష్ వాళ్లు 1902లో ఒక ప్రత్యేక పరిపాలనా సరిహద్దును ఏర్పాటు చేయాలనుకున్నారు.

"ఆ సందర్భంలో వారు కొంచెం సృజనాత్మకమైన పద్ధతిని అనుసరించారు. వారు 'ఎస్' ఆకారంలో ఒక వక్రరేఖను గీశారు. అది మొదటి రేఖ వెంబడి కిందకు వెళ్లి, ఆపై తిరిగి పైకి మలుపు తిరిగింది" అని కూపర్ జోన్స్ వివరించారు.

ఫలితంగా, రెండు దేశాలు వేర్వేరు సరిహద్దు రేఖలను గుర్తించాయి.

వీటి మధ్య 'హలాయబ్ ట్రయాంగిల్' ఉంది. ఇది వాడుకోవడానికి వీలున్న భూభాగం. మొదటి సరిహద్దు రేఖ ప్రకారం ఇది ఈజిప్టుకు చెందుతుంది. రెండో సరిహద్దు రేఖ ప్రకారం, ఇది సూడాన్‌లో భాగం.

అయితే, ఈ రెండో సరిహద్దు రేఖ మరొక చిన్న, తక్కువ విలువ ఉన్న ప్రాంతాన్ని మిగిల్చింది. దీనినే 'బిర్ తవీల్' అని అంటారు.

అయితే, ఇందులో ఒక చిక్కు ఉంది. ఎస్-ఆకారపు సరిహద్దు కారణంగా, ఏదైనా దేశం బిర్ తవీల్‌పై తమ హక్కును ప్రకటించుకుంటే, అది హలయబ్ ట్రయాంగిల్‌పై ఉన్న హక్కును వదులుకోవలసి ఉంది.

రెండు దేశాలూ హలయబ్‌పై హక్కును ప్రకటించుకుంటాయి. బిర్ తవీల్‌పై తమ హక్కును కాదనుకున్నాయి. అందువల్ల, బిర్ తవీల్ ఎవరికీ చెందని భూభాగంగానే మిగిలిపోయింది.

గోర్నియా సీగా

‘‘నో మ్యాన్స్ ల్యాండ్‌’’కు మరో ఉదాహరణ గోర్నియా సీగా. క్రొయేషియా, సెర్బియాల మధ్య ఇది ఉంది.

ఈ రెండు దేశాల మధ్య అధికారిక సరిహద్దును 1945లో గీశారు. ఇది రెండో ప్రపంచ యుద్ధం ముగింపులో, కొత్తగా ఏర్పడిన సోషలిస్ట్ ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ యుగోస్లేవియా పరిధిలో జరిగింది.

అది డాన్యూబ్ నది రూపంలో ఉన్న ఒక సహజ సరిహద్దు. కానీ దాని సరిహద్దులను పాత ఆస్ట్రో-హంగేరియన్ సామ్రాజ్యం 19వ శతాబ్దపు ల్యాండ్ రికార్డుల మ్యాప్‌ల ప్రకారం నిర్ణయించింది. ఈ మ్యాప్‌లను అప్‌డేట్ చేయలేదు. అవి నది పాత వంకర మార్గాన్ని చూపించాయి.

కానీ, హెరాక్లిటస్ చెప్పినట్లుగా, నదులు తమ ప్రవాహ మార్గాన్ని మార్చుకుంటాయి. ఈ సందర్భంలో, ఆ మార్పు మరింత పెద్దది.

19వ శతాబ్దం చివరిలో, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, నదిని స్ట్రయిట్‌గా వెళ్లేలా చేయడానికి, జల రవాణాను సులభతరం చేయడానికి పెద్ద ఇంజనీరింగ్ ప్రాజెక్టులు చేపట్టారు.

"ఇప్పుడు నీరు ప్రవహించని నది పాత వంకర మార్గమే సరిహద్దు అని క్రొయేషియా చెబుతోంది. ఇప్పుడు నది ప్రవహిస్తున్నచోటే సరిహద్దు అని సెర్బియా చెబుతోంది" అని కూపర్ జోన్స్ అన్నారు.

నదిని స్ట్రెయిట్‌గా చేయడం వల్ల క్రొయేషియాకు ఒక చిన్న భూభాగం మిగిలింది. దానిని గోర్నియా సీగా అని పిలుస్తారు.

కానీ బిర్ తవీల్ లాగే, ఈ భూభాగాన్ని కూడా తమదని చెప్పుకోవాలంటే, డాన్యూబ్ నది కొత్త మార్గాన్ని అంగీకరించినట్టవుతుంది.

దీనివల్ల, సెర్బియా వైపుకు తరలివెళ్లిన భూభాగాలపై ఉన్న అన్ని హక్కులను వదులుకోవాల్సి వస్తుంది.

ఫలితంగా, ఈ భూమి ఒకరిదంటే ఒకరిదని పరస్పరం వాదించుకుంటున్నారు. అందువల్ల, ఇది కూడా మరొక 'టెర్రా నల్లియస్' గా మారింది.

(బీబీసీ కోసం కలెక్టివ్ న్యూస్‌రూమ్ ప్రచురణ)

(బీబీసీ తెలుగును వాట్సాప్‌,  ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)