डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या रिपब्लिकन पक्षाच्या पराभवाची 'ही' आहेत 5 कारणं

डेमोक्रॅट्सनी अमेरिकेच्या मिडटर्म निवडणुका जिंकून अमेरिकन काँग्रेसमध्ये बहुमत मिळवलेलं आहे.

सर्वसाधारणपणे अमेरिकेत सत्ताधारी पक्षाला मिडटर्म निवडणुकांमध्ये फटका बसतोच, मात्र रिपब्लिकन पक्षाचा ज्या पद्धतीने आणि प्रमाणात पराभव झालाय, त्याकडे फारच वेगळ्या दृष्टिकोनातून पाहिलं जात आहे.

डोनाल्ड ट्रम्प हे रिपब्लिकन पक्षाचे नेते आहेत आणि ते सध्या अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष आहेत. म्हणजेच, रिपब्लिकन पक्ष अमेरिकेत सत्तेत आहे.

रिपब्लिकन पक्षाच्या पराभवाची कारणं काय आहेत, ते आपण समजून घेण्याचा प्रयत्न करूया.

1. वाढलेली महागाई

अमेरिकन मतदार वाढत्या महागाईशी झगडत आहेत आणि हा संताप या निवडणुकांमध्ये स्पष्टपणे दिसून आला.

"पेट्रोलचे भाव आणि किराणा सामान, सगळंच महाग होत चाललं आहे," असं नॉर्थ कॅरोलिनामधील एका मतदारानं निवडणुकीपूर्वी बीबीसी न्यूजला सांगितलं.

त्यानं सांगितलं की, या वेळी त्यानं रिपब्लिकन पक्षाऐवजी डेमोक्रॅटिक पक्षाला मत दिलं आहे.

वाढत्या तेल आणि गॅसच्या किमतींमुळे गेल्या वर्षभरात महागाई 3.7 टक्क्यांनी वाढली आहे. सरकारी आकडेवारीनुसार, ऑक्टोबरच्या सुरुवातीला अमेरिकेत डिझेलची सरासरी किरकोळ किंमत सप्टेंबरमधील प्रति गॅलन 6.52 डॉलरच्या विक्रमी उच्चांकापेक्षा किंचित कमी होती.

मतदार सर्वेक्षणाच्या आकडेवारीनुसार, जवळपास 10 पैकी 8 मतदारांनी, म्हणजेच 79 टक्के मतदारांनी, असं म्हटलं आहे की महागाईमुळे त्यांना आणि त्यांच्या कुटुंबाला गेल्या वर्षी अनेक समस्यांना तोंड द्यावं लागलं आहे.

सर्वेक्षण केलेल्या दहापैकी सहापेक्षा जास्त लोकांनी यासाठी ट्रम्प यांना जबाबदार धरलं आणि सांगितलं की, सामान्य किमतीपेक्षा जास्त झालेल्या किमती या राष्ट्राध्यक्षांच्या धोरणांमुळे आहेत.

2. इराणविरुद्ध युद्ध

वाढत्या महागाईचं एक प्रमुख कारण म्हणजे अमेरिका आणि इस्रायलनं फेब्रुवारीमध्ये सुरू केलेलं इराणसोबतचं युद्ध.

जागतिक तेल आणि नैसर्गिक वायू (एलएनजी) वाहतुकीसाठी एक महत्त्वाचा मार्ग असलेली होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद करून इराणनं प्रत्युत्तर दिलं. त्यामुळे, इंधनाच्या किमतीत मोठी वाढ झाली.

तेव्हापासून अमेरिकन मतदारांना पेट्रोल पंपावर त्याची किंमत मोजावी लागत आहे.

युद्धाचा हा निर्णय बहुसंख्य अमेरिकन लोकांना रुचलेला नाही. ट्रम्प यांच्या 'MAGA' रिपब्लिकन मतदारांनाही, हे एक अपूर्ण राहिलेलं वचन असल्यासारखं वाटतं. आपल्या 'अमेरिका फर्स्ट' मोहिमेदरम्यान, ट्रम्प यांनी भविष्यात कोणतंही युद्ध होणार नाही असं वचन दिलेलं होतं. पण तसं घडलेलं नाही.

एका मतदार सर्वेक्षणात, दहापैकी जवळपास सहा जणांनी, म्हणजेच 63 टक्क्यांनी, इराणविरुद्ध लष्करी कारवाई करण्याचा अमेरिकेचा निर्णय चुकीचा होता असं म्हटलं.

शिवाय, तीन-चतुर्थांश मतदारांनी, म्हणजेच 74 टक्क्यांनी, सांगितलं की काँग्रेससाठी मतदान करण्यामागे हा वाद एक महत्त्वाचा किंवा प्रमुख घटक होता.

मतदानाच्या दुसऱ्या दिवशी सकाळी, ट्रम्प यांनी मान्य केलं की पराभवात युद्धानं मोठी भूमिका बजावली. परंतु, फॉक्स न्यूजला दिलेल्या मुलाखतीत त्यांनी असा आग्रह धरला की, इराणला अण्वस्त्रं मिळवण्यापासून रोखण्यासाठी हस्तक्षेप करण्याशिवाय त्यांच्याकडे दुसरा पर्याय नव्हता.

3. डेमोक्रॅट्सची रणनीती

या निवडणुकीमध्ये डेमोक्रॅटिक पक्षाची जी लाट दिसून आली तिची व्याप्ती आणि आवाका पाहता, हे काही मोजक्या सशक्त उमेदवारांमुळे शक्य झालं, ज्यांना रिपब्लिकन पक्षाच्या बालेकिल्ल्यांमध्येही अस्सल आणि विश्वासार्ह मानलं जात होतं.

त्यांनी वाढती महागाई आणि सर्वांसाठी आरोग्यसेवेची उपलब्धता या मुद्द्यांवरच भर दिला.

विद्यमान उमेदवार जेम्स टॅलारिको आणि पास्टर अॅडम हॅमिल्टन यांनी टेक्सास आणि कॅन्ससच्या लोकांना भावणारे सार्वजनिक मुद्दे उपस्थित केले.

दक्षिण कॅरोलिनामध्ये, डेमोक्रॅट ॲन अँड्र्यूज यांनी अनपेक्षित विजय मिळवला. त्या पूर्वी एक बालरोगतज्ज्ञ होत्या. आरोग्यसेवा परवडणारी बनवण्यावर त्यांनी विशेष लक्ष दिलं. यातून त्यांनी अनेक लोकांची मनं जिंकली. या देशातील अनेक लोक सध्याच्या व्यवस्थेला सतोष मानतात.

माजी सार्वजनिक आरोग्य अधिकारी अब्दुल अल-सईद यांनी मिशिगनमध्ये विजय मिळवून डेमोक्रॅटिक पक्षासाठी ही जागा कायम राखली. त्यांनी "राजकारणातून पैसा बाहेर काढण्याचं" आवाहन केलं होतं.

डेमोक्रॅटिक सिनेटर जॉन ऑसॉफ जॉर्जियामध्ये पुन्हा निवडून आले. त्यांनी आपल्या प्रचारात महागाई आणि भ्रष्टाचार हे प्रमुख मुद्दे बनवले होते. ट्रम्प यांनी हे राज्य दोनदा जिंकलं आहे. 39 वर्षीय ऑसॉफ यांच्या सोप्या विजयामुळे, 2028 च्या अध्यक्षीय निवडणुकीत त्यांना उमेदवारी मिळेल, अशा प्रकारच्या चर्चांना जोर आला आहे.

खुद्द ट्रम्प यांनीही डेमोक्रॅट्सचं कौतुक केलं आहे आणि फॉक्स न्यूजला सांगितलं की, त्यांनी "चांगलं काम केलंय."

याउलट, टेक्सासमधील केन पॅक्सटनसारख्या काही रिपब्लिकन उमेदवारांवर, त्यांच्या प्रचारात मतदारांच्या समस्यांकडे पुरेसं लक्ष न दिल्याबद्दल टीका झाली आहे.

4. ट्रम्प यांच्या घटत्या लोकप्रियतेचा पक्षाला फटका

ज्या दोन मुद्द्यांवर मतदार सर्वाधिक नाराज होते, ते म्हणजे वाढत्या किमती आणि इराण युद्ध, ते थेट राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांच्याशी संबंधित होते.

रिपब्लिकन मतदारांमध्येही त्यांच्या लोकप्रियतेत मोठी घसरण झाली. त्यामुळे 2024 मध्ये ते जिंकू शकतील अशा राज्यांमध्ये पक्षाच्या कामगिरीला संभाव्यतः फटका बसू शकतो.

आपल्या समर्थकांना अधिक प्रभावित करण्यासाठी, ट्रम्प यांनी मतदारांनाच असं गृहीत धरण्यास सांगितलं की ते निवडणुकीतील एक उमेदवार आहेत.

परंतु, अमेरिकन राजकारणाच्या केंद्रस्थानी दहा वर्षांहून अधिक काळ राहिल्यानंतर, काही जणांना आता हे निकाल ट्रम्प यांची प्रतिमा ढासळत असल्याचा पुरावा वाटत आहेत.

जनतेच्या रोषाच्या काळात ट्रम्प यांना रिपब्लिकन पक्षाच्या प्रचाराच्या केंद्रस्थानी ठेवणं धोकादायक होतं, तसेच असं दिसतंय की हा डाव आता त्यांच्यावरच उलटला आहे.

मतदानाच्या आधीच्या काही महिन्यांत झालेल्या सर्वेक्षणांमधून असं दिसून आलं की, अनेक अमेरिकन नागरिकांना असं वाटत होतं की ट्रम्प यांनी वाढत्या किमतीबद्दल त्यांना वाटत असलेल्या चिंतेवर अधिक लक्ष द्यावं.

5. हिस्पॅनिक आणि कृष्णवर्णीय मतदारांचा कल

दोन वर्षांपूर्वीच्या सार्वत्रिक निवडणुकीत, काही हिस्पॅनिक आणि कृष्णवर्णीय मतदारांनी रिपब्लिकन पक्षाकडे आपला कल वळवल्यामुळे ट्रम्प यांना निर्णायक विजय मिळवण्यात मदत झाली होती. परंतु, या मध्यावधी निवडणुकांमध्ये चित्र नेमकं उलट दिसत आहे.

टेक्सास-मेक्सिको सीमेवरील, बहुसंख्य हिस्पॅनिक लोकसंख्या असलेल्या जिल्ह्यांमधील डेमोक्रॅट्सनी हाऊस ऑफ रिप्रेझेन्टेटीव्हमधील तिन्ही जागा जिंकल्या.

न्यूयॉर्क टाइम्सच्या विश्लेषणानुसार, 2024 च्या अध्यक्षीय निवडणुकीच्या तुलनेत, बहुसंख्य हिस्पॅनिक लोकसंख्या असलेल्या काउंटींमध्ये रिपब्लिकन सिनेट उमेदवारांविरुद्ध 22 टक्क्यांहून अधिक मताधिक्य दिसून आलं आहे.

पत्रकार जेफ अॅडेलसन म्हणाले की, हा बदल देशातील इतर कोणत्याही प्रमुख गटापेक्षा मोठा होता.

हा बदल इमिग्रेशन पॉलिसीच्या संदर्भात झाला आहे. प्यू रिसर्च सेंटरच्या मते, 56 टक्के अमेरिकन लोकांचे ICE बद्दल नकारात्मक मत आहे.

मोठ्या प्रमाणात कृष्णवर्णीय लोकसंख्या असलेल्या भागांमध्ये, सिनेटच्या निवडणुकीत मतदारांनी डेमोक्रॅटिक उमेदवारांना मोठ्या प्रमाणावर पसंती दिली.

मिसिसिपीमधील सिनेटची निवडणूक अत्यंत चुरशीची असून, त्यात जवळपास 37 टक्के कृष्णवर्णीय मतदार आहेत. हे प्रमाण अमेरिकेतील कोणत्याही राज्यापेक्षा सर्वाधिक आहे.

जर स्कॉट कोल्म निवडणूक जिंकले, तर ते 1982 नंतर मिसिसिपीमधून सिनेटवर निवडून आलेले पहिले डेमोक्रॅट ठरतील.

(बीबीसीसाठी कलेक्टिव्ह न्यूजरूमचे प्रकाशन.)