'Angen cig ar yr esgyrn' wrth i'r llywodraeth dderbyn argymhellion i gryfhau'r iaith

Mae Llywodraeth Cymru wedi derbyn pob un o'r argymhellion gan adroddiad oedd yn ystyried sut i gryfhau'r Gymraeg mewn cymunedau lle mae'r iaith yn lleiafrif.

Dyma oedd ail adroddiad y Comisiwn Cymunedau Cymraeg, wedi iddyn nhw wneud bron i 60 o argymhellion yn 2024 am sut i warchod y Gymraeg yn ei chadarnleoedd.

Fore Mawrth, mae'r llywodraeth yn dweud eu bod wedi derbyn pob un o 31 argymhelliad yr ail adroddiad, naill ai'n llawn neu mewn egwyddor.

Dywedodd y gweinidog sy'n gyfrifol am addysg a'r Gymraeg, Anna Brychan, ei bod "am fynd â'r Gymraeg at bobl lle maen nhw eisoes, a'i gwneud yn rhan o'r pethau maen nhw'n eu gwneud bob dydd".

Mae cyn-brif weithredwr Bwrdd yr Iaith, Meirion Prys Jones, wedi croesawu'r ymateb "cadarnhaol" i'r adroddiad, ond roedd yn "siomedig nad oes mwy o fanylder o ran blaenoriaethu pa elfennau o'r argymhellion y byddan nhw'n rhoi sylw iddyn nhw".

Dywedodd Cymdeithas yr Iaith bod angen i'r llywodraeth "gynyddu gwariant ar y Gymraeg yn y gyllideb yr wythnos nesaf", gan gynnwys "cynyddu presenoldeb y Gymraeg ar lwyfannau digidol".

Roedd yr ail adroddiad yn dweud bod angen mwy o gynnwys Cymraeg yn y "gofodau digidol" lle mae pobl ifanc yn treulio'u hamser – fel gemau cyfrifiadurol a'r cyfryngau cymdeithasol – os am ehangu defnydd yr iaith yn y dyfodol.

Roedd hefyd yn galw am sicrhau bod yr iaith yn rhan naturiol o fywyd pob dydd mewn gweithleoedd, clybiau chwaraeon a lleoliadau cymunedol eraill.

Wrth gyhoeddi eu hymateb swyddogol, dywedodd y llywodraeth eu bod yn "rhoi pwyslais ar greu mwy o gyfleoedd i ddefnyddio'r iaith mewn bywyd bob dydd".

Dywedodd Anna Brychan: "Rydyn ni am fynd â'r Gymraeg at bobl lle maen nhw eisoes, a'i gwneud yn rhan o'r pethau maen nhw'n eu gwneud bob dydd, mewn clybiau a gweithgareddau lleol, ar y cae chwarae, drwy ddiwylliant, yn y gwaith ac ar-lein."

Ychwanegodd bod "cefnogaeth eang i'r Gymraeg ledled Cymru", ac mai'r "uchelgais yw troi'r gefnogaeth honno yn fwy o ddefnydd o'r Gymraeg o ddydd i ddydd, a bod yr iaith yn cael ei chlywed a'i defnyddio'n amlach mewn cymunedau ledled Cymru".

Dywedodd cyn-brif weithredwr Bwrdd yr Iaith, Meirion Prys Jones, ei bod hi'n "dda iawn gweld y llywodraeth yn ymateb yn gadarnhaol" i'r adroddiad.

"Er hynny, mae'n siomedig nad oes mwy o fanylder o ran blaenoriaethu pa elfennau o'r argymhellion y byddan nhw'n rhoi sylw iddyn nhw", meddai wrth Cymru Fyw.

"Ond efallai'n bwysicach na hynny - mae angen atebion ynghylch pwy fydd yn gweithredu'r argymhellion.

"Mae'n gwbl amlwg na all y gwasanaeth sifil weithredu'r argymhellion hyn, does ganddyn nhw mo'r amser na'r arbenigedd felly sut fydd y cwbl yn cael ei gyflawni.

"O dderbyn yr argymhellion blaengar hyn beth yw'r llwybr tuag at eu gweithredu? Mae yna rywfaint o frys gan fod sefyllfa'r Gymraeg o fewn cymunedau Cymraeg yn dirywio'n gyson."

Ychwanegodd fod "unrhyw un sy'n byw yn y cymunedau hyn yn gweld hynny'n gwbl glir", ac felly bod angen "mwy o gig ar yr esgyrn o ymateb a gafwyd heddiw".

Dywedodd Cymdeithas yr Iaith bod cyfrifoldeb ar y llywodraeth "i ddangos ei bod yn derbyn maint yr argyfwng" a chynyddu gwariant ar y Gymraeg.

Yn ôl Osian Rhys o'r mudiad bod hynny'n cynnwys "buddsoddi mewn Menter Ddigidol Gymraeg er mwyn cynyddu presenoldeb y Gymraeg ar lwyfannau digidol – rhywbeth rydyn ni'n ymgyrchu drosto ers blynyddoedd ac sy'n cael ei argymell gan yr adroddiad arbenigol yma".

"Fel yn achos adroddiadau cynta'r Comisiwn, mae'n hollbwysig bod y Llywodraeth nid yn unig yn derbyn yr argymhellion yn llawn ond yn cyhoeddi camau pendant ar gyfer eu gweithredu, gan osod amserlen glir ar gyfer hynny."

Dywedodd y gweinidog Anna Brychan ei bod am weld y Gymraeg yn cael ei defnyddio'n amlach "o ddydd i ddydd" - ac wrth gyhoeddi ymateb y llywodraeth aeth i ymweld â Chlwb Pêl-rwyd Cymric yng Nghaerdydd.

Bellach wedi sefydlu ers degawd, dywedodd yr hyfforddwraig Megan Price mai'r nod oedd creu cyfle i gymdeithasu drwy'r Gymraeg wrth wneud rhywbeth roedden nhw'n ei fwynhau.

Dywedodd eu bod wedi gweld "bwlch mawr yng Nghaerdydd" ddegawd yn ôl oherwydd "ar y pryd doedd dim un clwb pêl-rwyd Cymraeg i ferched ym mhrif ddinas ein gwlad ni".

"Roedden ni'n gweld clwb pêl-droed y bechgyn a'r gangen hoci merched yn llewyrchu a grŵp mawr o bobl ifanc proffesiynol yn gallu cymdeithasu yn y Gymraeg, a doedd dim lle i ni.

"Felly 'naethon ni sefydlu'r clwb er mwyn gallu 'neud hyn, ond gyda'r Gymraeg yn allweddol ac yn ganol i'r holl beth."

Yn ôl Heledd Davies, sy'n chwarae i'r tîm, roedd hi'n poeni os y byddai hi'n medru "chwarae trwy gyfrwng y Gymraeg" wrth symud i Gaerdydd yn wreiddiol, ond dywedodd ei bod "mor ddiolchgar bod y cyfle yma - nid yn unig i chwarae pêl-rwyd - ond i gymdeithasu".

Ychwanegodd Heledd fod yr apêl iddi hi wedi "tyfu a datblygu i rywbeth tu hwnt" i'r chwarae ei hun.

Cytuno oedd Gwenan Jones, a ddywedodd eu bod mor "ffodus" o'r cyfle i chwarae a gwneud ffrindiau trwy gyfrwng y Gymraeg.

"Mae e'n hyfryd i ddangos i'r genhedlaeth iau bod ni'n gallu defnyddio'r Gymraeg tu fas i'r ysgol", meddai.

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.