Byddai colli lle parcio dynodedig yn gadael fy mab awtistig 'yn gaeth' i'r tŷ

Mae mam a gofalwr amser llawn o Sir Benfro wedi dweud ei bod yn ofni y bydd ei mab yn colli ei annibyniaeth os bydd y cyngor yn tynnu lle parcio pwrpasol ar gyfer pobl anabl oddi arnynt.

Dywed Claire Gray fod man parcio ei mab – sy'n wahanol i fan parcio bathodyn glas – wedi "newid ei fywyd" ac wedi bod yn "allwedd i'r gymuned" iddo dros y tair blynedd diwethaf.

Roedd y man parcio dynodedig sydd o flaen cartref y teulu yn rhan o gynllun peilot gan Gyngor Sir Penfro yn 2022.

Yn ôl y cyngor bydd dyfodol y cynllun yn cael ei benderfynu mewn da bryd.

Tair blynedd yn ôl, dywedodd Claire Gray, sy'n 44 oed, na fyddai'n gadael y tŷ gyda'i mab, Jack, oherwydd y perygl yr oedd hi'n ei deimlo wrth fynd ag ef i'r car ac yn ôl.

"Mae ganddo allu llafar cyfyngedig, mae'n awtistig iawn, ac mae ganddo nifer o broblemau meddygol gwahanol," meddai.

"Mae popeth yn her."

Gan nad oes dreif y tu allan i'w tŷ a'r lleoedd parcio yn gyfyngedig, dywedodd Claire ei bod yn aml yn gorfod parcio "heolydd i ffwrdd" o'u cartref cyn cael y lle parcio dynodedig gan y cyngor.

"Byddem yn gyrru i fyny ac i lawr; byddai ei bryder yn cynyddu a byddai'n mynd yn hynod aflonydd," meddai.

Gall Jack, sy'n 16 oed, geisio rhedeg i ffwrdd neu arddangos ymddygiad heriol, felly nid yw cerdded adref o stryd arall yn hawdd, meddai:

"Yn anffodus, mae Jack wedi taro car cymydog ac wedi achosi difrod i gar pan oedd yn ei chael hi'n anodd rheoli ei emosiynau – hynny wrth geisio ei symud allan o'r car pan nad oeddem wedi gallu parcio."

Ym mis Mawrth 2022, lansiodd y cyngor gynllun peilot ar gyfer parcio i bobl anabl, gyda'r nod o ddarparu lleoedd parcio pwrpasol i drigolion anabl cymwys.

Mae 16 o leoedd parcio pwrpasol o fewn y sir ble dim ond deiliad trwydded penodol sy'n cael parcio yna.

Mae hynny'n wahanol i le parcio bathodyn glas arferol lle gall unrhyw yrrwr neu ofalwr cymwys ei ddefnyddio.

Yn ôl Claire, mae'r lle parcio sydd gan Jack y tu allan i'w cartref wedi "newid ei fywyd".

"Mae cael y lle hwn wedi agor y byd iddo, yn llythrennol. Nid yw'n mynd i'r ysgol, dod adref a'n bod ni'n methu mynd allan oherwydd ein bod ni'n methu parcio ac yna'n poeni am ymddygiad wedyn.

"Nawr, gallwn ddod adref a dweud, 'iawn, rydyn ni'n mynd i'r clwb ieuenctid, neu'n mynd i weld Nain a Taid'.

"Mae'n gwneud y broses o ofalu am Jack yn llawer haws i mi. Rwy'n teimlo y gallaf roi'r bywyd y dylai ei gael iddo – bywyd lle gall fynd allan a mwynhau ei hun.

"Fel arall, byddwn i'n teimlo fy mod yn ei gadw'n gaeth yn y tŷ, ac mae hynny'n anodd iawn."

Ym mis Tachwedd 2025, adolygodd Pwyllgor Trosolwg a Chraffu ar Wasanaethau Cyngor Sir Penfro y cynllun peilot.

Cododd swyddogion bryderon bod rhaid i gyfyngiadau parcio fod yn berthnasol i grwpiau o ddefnyddwyr, fel deiliaid bathodyn glas, yn hytrach na phobl unigol o dan Ddeddf Rheoleiddio Traffig Ffyrdd 1984.

Cytunodd y pwyllgor felly i roi'r gorau i fannau parcio penodedig, ac yn lle hynny darparu mannau parcio y gall unrhyw ddeiliad bathodyn glas cymwys eu defnyddio.

Bydd y pwyllgor yn ystyried dyfodol y cynllun eto, ac mae'r cyngor yn dweud y bydd y Cabinet yn penderfynu "yn y man".

Gan y bydd rhaid iddynt rannu'r lle parcio â phobl eraill sy'n gymwys i gael bathodyn glas, ni fydd lle wedi'i warantu i Claire a Jack y tu allan i'w cartref.

"Rydyn ni'n mynd i fod yn sownd yn y tŷ eto; rydyn ni'n mynd i fod yn garcharorion yn y tŷ," meddai Claire.

Yn ôl dogfennau a dderbyniodd Claire gan y cyngor, gallai'r newid i le parcio ar gyfer deiliaid bathodyn glas hefyd olygu bod rhaid symud y car bob tair awr rhwng 09:00 a 17:00.

Byddai hyn yn gymhlethdod ychwanegol i Claire, sy'n dweud bod bywyd eisoes yn anodd:

"Mae gen i gamerâu yn ei wylio oherwydd ei fod yn bwyta plastig neu wydr – mae'n bwyta unrhyw beth – ac yna dwi'n poeni am orfod symud y car.

"Dim ond ychwanegu straen at sefyllfa sydd eisoes yn llawn straen fydd hyn."

Mae Anabledd Cymru yn dweud y gall diffyg lle parcio yn agos at y cartref fod yn broblem fawr i bobl anabl.

"Os mai dim ond pellter byr y gallwch ei deithio i gyrraedd eich car – er mwyn gallu mynd i apwyntiadau, er enghraifft – mae hynny'n hynod bwysig," meddai Leandra Craine, Swyddog Busnes ac Aelodaeth.

"Gall pobl deimlo pryder llethol: 'A fyddaf yn gallu cyrraedd adref a chyrraedd fy nrws ffrynt mewn gwirionedd?' Gall hynny atal pobl rhag hyd yn oed eisiau gadael y tŷ a bod yn annibynnol, os nad ydynt yn gallu cyrraedd eu cartref."

Dywedodd yr elusen ei bod yn "siomedig" na chynhaliwyd asesiad o effaith ar gydraddoldeb gan y cyngor cyn i'r cynllun peilot gael ei adolygu.

Dywed y cyngor y bydd "effeithiau ar gydraddoldeb yn cael eu hasesu a'u hystyried gan y Cabinet, ynghyd â'r holl wybodaeth berthnasol arall, wrth benderfynu ar ddyfodol y cynllun".

Mae dwy sir arall yng Nghymru – Rhondda Cynon Taf a Chastell-nedd Port Talbot – yn darparu lleoedd parcio pwrpasol i drigolion anabl cymwys. Mae cynlluniau tebyg eraill yn bodoli yn Lloegr hefyd.

Dywedodd Cyngor Sir Penfro na allant wneud sylw pellach gan nad oes penderfyniad terfynol wedi'i wneud, ac mae'r trefniadau presennol ar gyfer unigolion yn parhau i fod yn eu lle.

Ond mae Claire yn galw ar y cyngor i ystyried effaith unrhyw newidiadau: "Plîs, plîs, meddyliwch am yr unigolion. Mae'r lleoedd hyn gan y bobl hyn oherwydd bod eu hangen...

"Byddai'r rhan fwyaf o bobl yn dweud mai dim ond lle parcio ydyw, ond i [Jack], dyma ei allwedd i'r gymuned."

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.