'Siomedig' gweld arafwch wrth gwblhau gwelliannau adolygiad Neil Foden

Mae'r Comisiynydd Plant wedi dweud ei bod hi'n "siomedig" gyda diffyg cyflymder Llywodraeth Cymru wrth gwblhau argymhellion adolygiad wedi troseddau'r pedoffeil a'r cyn-brifathro, Neil Foden.

Flwyddyn ers cyhoeddi adroddiad 'Cryfder Trwy Ein Dewrder', mae Newyddion S4C wedi cael cadarnhad mai dim ond tri o 13 argymhelliad oedd wedi eu cyfeirio at Lywodraeth Bae Caerdydd sydd wedi eu cwblhau.

Carcharwyd Foden am 17 mlynedd yn 2024 wedi iddo gael ei ganfod yn euog o gam-drin pedair merch yn rhywiol dros gyfnod o bedair blynedd.

Fe ddywedodd y barnwr Rhys Rowlands fod Foden yn "fwli" a oedd yn "cuddio cyfrinach erchyll... obsesiwn gyda merched ifanc".

Mewn datganiad, dywedodd llefarydd ar ran y llywodraeth nad oes oedi wedi bod, gan ddweud bod amserlen yr ymgynghori ar bolisïau a chanllawiau addysg yn "dibynnu ar waith rhyngddibynnol".

Ym mis Tachwedd y llynedd, cyhoeddwyd adroddiad 'Cryfder Trwy Ein Dewrder'.

Yn ôl yr adroddiad hwnnw, methwyd dros 50 cyfle i rwystro Foden rhag troseddu.

Roedd 27 o argymhellion i wahanol asiantaethau yn rhan o'r adroddiad hwnnw.

Yn ôl yr arbenigwr ar ddiogelu plant a arweiniodd yr adolygiad, Jan Pickles OBE, fe gafodd yr argymhellion eu "dylunio er mwyn sicrhau y newid mwyaf arwyddocaol i ddiogelu mewn ysgolion Cymreig ers cenhedlaeth".

Ond flwyddyn yn ddiweddarach, llai na chwarter o'r argymhellion i Lywodraeth Cymru sydd wedi eu cwblhau.

Cadarnhaodd y llywodraeth hefyd fod ymgynghori o rai argymhellion i ddechrau ym mis Ebrill y flwyddyn nesaf.

Dywedodd y Comisiynydd Plant, Rocio Cifuentes, ei bod yn "siomedig" gyda chyflymder y llywodraeth "wrth weithredu argymhellion yr adolygiad ac yn fwy cyffredinol o ran y tirlun llywodraethiant o ran diogelu".

"Ry'n ni flwyddyn ers cyhoeddi'r adolygiad, dair blynedd ers i droseddau Neil Foden ddod i'r amlwg gyntaf a dwy flynedd ers ei ddedfrydu.

"Tra'i bod hi'n bwysig, wrth gwrs, i sicrhau bod digon o amser i gynnal adolygiadau yn iawn, rwy'n credu bod yr hyn sydd dan sylw mor arwyddocaol nes bod rhaid i ni chwistrellu mwy o frys i symud at le allwn gael sicrwydd bod plant yn ein hysgolion wirioneddol yn fwy diogel."

Yn ôl yr adolygiad, roedd hi'n "ddychrynllyd" bod rhai o argymhellion yr adroddiad yn "adlewyrchu'r rhai a welwyd yn [adroddiad] Clywch".

Cynhaliwyd yr ymchwiliad hwnnw 20 mlynedd ynghynt wedi i'r pedoffeil, athro ac awdur John Owen ladd ei hun tra'n aros i sefyll ei brawf.

Dywedodd Rocio Cifuentes fod adolygiad o'r system llywodraethu ysgolion wedi cael ei ddechrau o dan y lywodraeth Lafur ddiwethaf, ond mae'n teimlo bod oedi wedi bod ers i Blaid Cymru ffurfio llywodraeth ym mis Mai.

"Dy'n ni'n methu aros am adolygiad ar ôl adolygiad cyn gweld newid."

"Datgelodd yr Adolygiad Ymarfer Plant wedi troseddau Neil Foden ddiffygion difrifol gyda'r system cyrff llywodraethu ysgolion yn benodol, oedd yn thema amlygwyd ugain mlynedd yn ôl yn adroddiad Clywch.

"Ac fe ddechreuodd y llywodraeth flaenorol ddarn o waith yn edrych ar sut mae cyrff llywodraethu yn gweithio.

"Ond mae'n ymddangos bod oedi ar y gwaith yna ers ffurfio'r llywodraeth newydd.

"Mae'n hanfodol ein bod yn clywed gan y llywodraeth beth yw eu cynlluniau i gwblhau'r gwaith hwnnw achos mae'n rhan hanfodol o'r darlun."

Roedd Helen Mary Jones yn Aelod Cynulliad Plaid Cymru adeg cyhoeddi adroddiad Clywch.

Ers hynny, mae wedi dod yn llefarydd amlwg ar hawliau plant.

Mae'n dweud bod rhesymau dilys posibl am yr oedi, ond yr hoffai hi weld Gweinidogion yn amlinellu amserlen ar gyfer yr argymhellion sydd heb eu gwireddu.

"Mae'n amlwg yn rhwystredig bod hyn yn cymryd amser...dwi'n credu bod hi'n bwysig bod Gweinidogion yn cadw llygad barcud ar hwn a sicrhau ei fod e'n flaenoriaeth.

"Hoffwn i weld amserlen clir yn cael ei osod fel ein bod ni'n gwybod pryd i ddisgwyl y newidiadau yma.

"Dwi'n credu ei bod e'n iawn i ddweud bod hi'n well cymryd amser a chael y newidiadau yn iawn na rhuthro a chael rhywbeth sydd ddim yn newid y diwylliant. Ond galla'i weld bod hynny'n rhwystredig a dwi'n gobeithio byddwn ni mewn sefyllfa mewn chwe mis lle mae'r holl newidiadau wedi eu gwneud.

Dywedodd Anna Brychan, y Gweinidog Cabinet dros Addysg a'r Gymraeg bod "dewrder y rhai gyfrannodd at 'Cyfiawnder Trwy Ein Dewrder' a'i ganfyddiadau yn parhau i lywio gwaith i gryfhau trefniadau diogelu ym maes addysg".

"Roedd yr achos hwn yn un dychrynllyd ac rwy'n meddwl o hyd am y rhai a gafodd eu heffeithio.

"Fel llywodraeth, rydyn ni wedi ymrwymo i fynd i'r afael â'r argymhellion yn yr adroddiad ac mae cynnydd yn cael ei wneud ar draws rhaglen o waith cenedlaethol a ddyluniwyd er mwyn cryfhau trefniadau diogelu a chefnogi gwelliant parhaol.

"Rydym yn bwrw ymlaen â'r gwaith hwn gyda phwrpas ac ar fyrder, gan sicrhau bod y newidiadau a wnawn yn seiliedig ar dystiolaeth, yn effeithiol ac yn gynaliadwy."

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru bod "amseriad yr ymgynghori ar bolisïau a chanllawiau addysg allweddol yn adlewyrchu dilyniant darnau rhyngddibynnol o waith i sicrhau bod unrhyw ganllawiau cenedlaethol yr ymgynghorir arnynt yn adlewyrchu'r sefyllfa bresennol o'r cychwyn cyntaf, yn hytrach nag ymgynghori ar newidiadau yn gynamserol ac o bosibl gorfod ailedrych arnynt".

"Mae gwaith yn mynd rhagddo ar draws yr argymhellion, gydag ymgynghoriad ffurfiol yn rhan o'r cam nesaf unwaith y bydd digon o gynnydd wedi'i wneud o ran y dibyniaethau allweddol hynny."

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.