Jinsi mtego wa mapenzi ulivyovunja mtandao wa ujasusi wa CIA nchini Ghana

Ufichuzi wa hivi karibuni unaowahusisha viongozi wa makampuni makubwa, akiwemo Mkurugenzi Mtendaji wa Nvidia, Jensen Huang, na watu wanaoshukiwa kuwa mawakala wa kijasusi, unaibua ukweli wa muda mrefu katika siasa za kimataifa. Moyo wa binadamu bado ni moja ya mianya iliyo rahisi zaidi kutumiwa kuingia katika taasisi yoyote yenye mifumo mikali ya usalama.

Kwa mujibu wa taarifa za vyombo vya habari, Huang alikiri kuwa na uhusiano wa kimapenzi nje ya ndoa na mwanamke huyo, huku bodi ya Nvidia ikianzisha uchunguzi huru kubaini iwapo alilengwa na operesheni ya ujasusi wa kigeni. Hata hivyo, kampuni hiyo imesema haina sababu ya kuamini kuwa siri zake au usalama wa taifa la Marekani vimeathirika. China nayo imekanusha tuhuma hizo.

Lakini kutumia mahusiano ya kimapenzi kupata taarifa za siri si mbinu mpya katika ulimwengu wa ujasusi.

Miongo kadhaa kabla ya teknolojia ya kisasa ya akili bandia na vichakataji vidogo vya kompyuta kuwa shabaha ya ujasusi wa mataifa ya kigeni, mashirika ya kijasusi yalikuwa tayari yamebobea katika mbinu inayojulikana kama sexpionage, yaani kutumia vishawishi vya kimapenzi ili kupenya mifumo ya usalama ya taasisi zenye taarifa nyeti.

Mojawapo ya visa vilivyoacha athari kubwa zaidi katika historia ya ujasusi wa mataifa ya Magharibi havikutokea Moscow wala Berlin, bali Accra, nchini Ghana.

Hiki ni kisa cha Sharon Scranage, mfanyakazi wa Shirika la Ujasusi la Marekani, CIA, ambaye uhusiano wake wa kimapenzi ulisababisha kuvunjika kwa mtandao mzima wa majasusi wa Marekani katika bara la Afrika wakati wa Vita Baridi.

Mfanyakazi mpweke aliyekuwa na uwezo wa kufikia siri za CIA

Mei 27, 1983, Sharon Scranage mwenye umri wa miaka 28, aliwasili Accra, Ghana, kuanza kazi katika kituo cha CIA nchini humo akiwa msaidizi wa shughuli za kiutendaji.

Akiwa amezaliwa na kukulia katika familia yenye mshikamano mkubwa katika eneo la mashambani la Virginia, Marekani, Scranage alikuwa amefanya kazi CIA tangu mwaka 1976, awali kama karani na mpiga chapa.

Kazi yake mpya ilimpa nafasi ya kufikia nyaraka za siri za operesheni za CIA, zikiwemo taarifa kuhusu watu waliokuwa wakishirikiana kwa siri na shirika hilo ndani ya serikali na taasisi za Ghana.

Hata hivyo, licha ya nafasi hiyo nyeti, Scranage hakuwa amepata mafunzo ya kutosha ya kiutendaji kuhusu namna ya kutambua na kukabiliana na mbinu za maafisa wa kigeni za kumshawishi mtu kufichua taarifa za siri.

Pia, taarifa za uchunguzi wa CIA zinaonyesha kuwa maisha yake binafsi na kutoridhika kwake na baadhi ya mazingira ya kazi vilikuwa miongoni mwa mambo yaliyomfanya awe katika mazingira hatarishi.

Maafisa wa ujasusi wa Ghana walitambua udhaifu huo na kuutumia kama fursa ya kumkaribia.

Maafisa wa kukabiliana na ujasusi wa Ghana katika Ofisi ya Kitaifa ya Uchunguzi, BNI, wakiongozwa na mkuu wa ujasusi Kapteni Kojo Tsikata, walitambua haraka udhaifu huo.

Ingawa alikuwa na uwezo mpana wa kufikia siri nyeti zaidi za Marekani, hakuwa amepata mafunzo ya kutosha ya kiutendaji yaliyohitajika kumwezesha kutambua mbinu za kumshawishi au kumtega mtu kwa makusudi.

Alipoingia kazini 'James Bond wa Afrika'

Mmoja wa watu waliotumiwa katika operesheni hiyo alikuwa Michael Agbotui Soussoudis, raia wa Ghana na binamu wa kiongozi wa taifa hilo wakati huo, Jerry Rawlings.

Soussoudis, aliyekuwa amesoma nchini Marekani na Ujerumani Magharibi, alikuwa na uhusiano wa karibu na jamii ya Wamarekani nchini Ghana. Marafiki na watu waliomfahamu walimtaja kuwa mtu mwenye mvuto mkubwa wa kijamii na aliyependa mahusiano na wanawake.

Ukaribu wake na Scranage uligeuka kuwa uhusiano wa kimapenzi ambao baadaye ungekuwa kiini cha mojawapo ya operesheni zilizotikisa idara ya ujasusi ya Marekani.

Kwa Scranage, uhusiano huo ulikuwa wa kibinafsi. Lakini kwa upande wa ujasusi wa Ghana, ulikuwa fursa ya kupata taarifa nyeti kutoka ndani ya CIA.

Mbinu hiyo inajulikana kama honey trap, ambapo mtu hutumia mvuto au uhusiano wa kimapenzi kumshawishi mlengwa kufichua taarifa za siri au kushirikiana na idara ya ujasusi.

Kadiri uhusiano wao ulivyozidi kuimarika, Soussoudis alianza kutumia ukaribu wao kumshawishi Scranage amthibitishie mapenzi na uaminifu wake.

Hatua kwa hatua, Scranage alianza kumkabidhi taarifa za siri alizokuwa na uwezo wa kuzifikia kutokana na kazi yake.

Miongoni mwa taarifa hizo zilikuwa majina na utambulisho wa watu waliokuwa wakikusanya taarifa za siri kwa niaba ya CIA ndani ya serikali ya Ghana.

Pia alimpa taarifa kuhusu mawasiliano ya siri ya CIA, mipango ya operesheni za Marekani na baadhi ya taarifa za kijeshi.

Kwa mujibu wa nyaraka za uchunguzi wa FBI, Scranage pia alitoa taarifa kuhusu kundi moja la Ghana lililokuwa limeomba vifaa vya kijeshi kutoka Libya.

Taarifa hizo ziliiwezesha Ghana kupata ufahamu mpana kuhusu shughuli za kijasusi za Marekani nchini humo na watu waliokuwa wakishirikiana na CIA. Aidha, alimpa taarifa za mapema kuhusu jaribio lililokuwa limepangwa la kupindua serikali ya Ghana na makundi ya wapinzani.

Idara ya ujasusi ya Ghana ilishiriki hazina hiyo ya taarifa na washirika wake mjini Havana, Tripoli, Berlin Mashariki na Moscow.

Matokeo yake, miaka mingi ya juhudi za Marekani za kujenga mtandao wa ukusanyaji wa taarifa za kijasusi katika Afrika Magharibi iliporomoka ndani ya muda mfupi.

Ujasusi huo uliathiri shughuli zake za kijasusi katika eneo hilo.

Kipimo cha uongo na mtego wa FBI

Siri ya usaliti huo ilianza kufichuka Mei 1985, wakati Scranage aliporejea katika makao makuu ya CIA mjini Langley, Virginia, kwa ajili ya taratibu za kawaida za kupangiwa majukumu mapya.

Katika kipimo cha kawaida cha mashine ya kupima uongo, polygraph, vifaa vilivyokuwa vikifuatilia mabadiliko ya mwili wake vilibaini dalili kali zilizohusishwa na kutoa taarifa zisizo za kweli.

Alipohojiwa zaidi, Scranage alikiri kuwa alikuwa amemkabidhi Soussoudis taarifa za siri za CIA.

Baada ya kukiri, alikubali kushirikiana na mamlaka za Marekani katika kumkamata aliyekuwa mpenzi wake.

FBI ilitumia fursa hiyo kumtega Soussoudis na kumshawishi aje Marekani kwa ahadi ya kukutana tena na Scranage pamoja na kupata taarifa nyingine za siri kutoka ndani ya CIA.

Kwa kutumia kisingizio cha kutaka kukutana tena kimapenzi na ahadi ya kumpa taarifa nyingine za siri kutoka ndani ya CIA, Scranage alifanikiwa kumshawishi Soussoudis wakutane katika hoteli moja mjini Springfield, Virginia.

Julai 10, 1985, maafisa wa serikali ya Marekani waliivamia hoteli hiyo na kumkamata Soussoudis. Scranage naye alikamatwa siku iliyofuata.

Scranage naye alikamatwa siku iliyofuata.

Tukio hilo lilifichua ukubwa wa uvujaji wa taarifa za siri na kusababisha mgogoro mkubwa wa kiusalama na kidiplomasia kati ya Marekani na Ghana.

Mabadilishano ya majasusi wakati wa Vita Baridi

Baada ya kukamatwa kwa Soussoudis na Scranage, serikali ya Ghana ilianza kuwachunguza na kuwakamata watu wanane waliokuwa wakishirikiana kwa siri na CIA.

Hali hiyo iliwaweka raia kadhaa wa Ghana katika hatari ya kufungwa jela kwa muda mrefu kutokana na ushirikiano wao na shirika hilo la Marekani.

Ili kuwalinda watu hao, Marekani na Ghana zilianza mazungumzo yaliyofikia makubaliano ya kubadilishana majasusi, mbinu iliyokuwa ikitumika katika kipindi cha Vita Baridi.

Kwa upande wake, serikali ya Marekani ilikubali kumwachia Soussoudis, kwa kupunguza kifungo chake cha miaka 20 na kuhesabu muda aliokuwa tayari amekaa gerezani kuwa umetosha, kwa sharti la kuondoka nchini humo mara moja.

Desemba 3, 1985, Soussoudis alirejea Accra na kupokelewa kama shujaa wa taifa kwa kile kilichoonekana kuwa ushindi wake dhidi ya idara ya ujasusi ya Marekani.

Scranage alikiri mashtaka ya ujasusi na kuhukumiwa kifungo cha miezi minane katika gereza la serikali ya shirikisho la Marekani. Jaji aliyesikiliza kesi yake alizingatia kiwango kikubwa cha ushawishi na udanganyifu aliokuwa amefanyiwa.

Mabadilishano hayo yalifunga sura moja ya mgogoro mkubwa wa kijasusi uliokuwa umetishia mahusiano kati ya nchi hizo mbili.

Funzo lililoacha alama katika historia ya ujasusi

Kisa cha Sharon Scranage kilichangia kubadilisha kwa kiasi kikubwa namna mashirika ya ujasusi ya mataifa ya Magharibi yanavyowachunguza na kuwaandaa wafanyakazi wanaopelekwa kufanya kazi nje ya nchi.

Tukio hilo lilisisitiza umuhimu wa kuwepo kwa taratibu kali za kukabiliana na ujasusi, hususan katika kutambua udhaifu wa kihisia, mitego ya kimapenzi na mahusiano yanayoweza kutumiwa na mataifa ya kigeni kupata taarifa za siri.

Iwe ni katika ushindani wa kijasusi wa Vita Baridi au vita vya sasa vya kibiashara vinavyohusu teknolojia ya vichakataji vidogo vya kompyuta, funzo la operesheni ya Accra bado lina uzito uleule.

Misimbo ya siri, mifumo ya kompyuta iliyosimbwa kwa njia fiche na vizuizi vya kiusalama vya mitandao vinaweza kushindwa kufanya kazi iwapo mtu mwenye dhamana ya kulinda siri hizo ataamua kumwamini mtu asiye sahihi.

Katika ulimwengu wa ujasusi, wakati mwingine mlango rahisi zaidi wa kuingia kwenye siri za taifa si kupitia teknolojia, bali kupitia moyo wa mtu anayeaminika kuzilinda.