'Y flaenoriaeth yw clirio enw'r brawd': Ystyried ail-agor cwest marwolaethau amheus

Mae perthnasau brawd a chwaer, a gafodd eu darganfod yn farw yn eu cartref gwledig yn Sir Benfro o dan amgylchiadau amheus ym 1976, wedi dweud eu bod yn obeithiol y bydd modd cynnal cwest newydd i'w marwolaethau.

Bedair blynedd yn ôl, fe lansiwyd adolygiad fforensig gan Heddlu Dyfed-Powys yn ymwneud â'r marwolaethau o'r enw Operation Hallam, ond y gred yw nad yw'r adolygiad hwnnw wedi canfod tystiolaeth newydd arwyddocaol.

Cafodd rhai o berthnasau Griff a Martha Thomas gyfarfod gyda Chrwner Sir Benfro a Sir Gaerfyrddin, Gareth Lewis, yn Hwlffordd fore dydd Mawrth, ynghyd â rhai o swyddogion Heddlu Dyfed-Powys wnaeth bara dwy awr a hanner, er mwyn trafod y camau nesaf.

Dywedodd un perthynas, Anne Gibby, fod y cyfarfod "wedi bod yn un positif".

Mae Huw Gibby hefyd yn perthyn i Griff a Martha ac fe ddywedodd fod y teulu wedi cael newyddion cadarnhaol yn ystod y cyfarfod.

"Mae'r Crwner wedi edrych ar yr holl dystiolaeth gan yr heddlu, yr arbenigwyr sydd wedi cael eu hapwyntio gan yr heddlu ac mae'n dweud bod e'n ystyried ail-agor yr achos fel cwest.

"Roedd hynny yn galonogol iawn i ni. 'Dan ni erioed wedi credu fersiwn y prif swyddog oedd yng ngofal yr ymchwiliad ar y pryd, Pat Malloy."

Perthynas arall oedd yn y cyfarfodd oedd Anne Gibby.

"Dwi a Huw yn meddwl bo' ni wedi cael newyddion da," meddai.

"Wedd e'n gyfarfod positif a fuon ni am ddwy a hanner ac fe wnaethon nhw ateb bob cwestiwn i ni. Er bod ddim llawer o dystiolaeth fforensig newydd gyda nhw, maen nhw wedi cael lot o wybodaeth sydd yn 'neud i nhw feddwl bod rhaid ail-agor y cwest.

"Y flaenoriaeth i ni yw cael cyfiawnder i Griff a chlirio ei enw fe."

Mi fydd hi'n union hanner can mlynedd ym mis Rhagfyr ers i Griff, 73, a'i chwaer Martha Mary Thomas, 70, gael eu darganfod yn farw yn eu ffermdy, Ffynnon Samson, ym mhentref gwledig Llangolman.

Roedd Martha yn cael ei hadnabod yn lleol fel Patti.

Ar y pryd daeth ymchwiliad Heddlu Dyfed-Powys i'r casgliad bod Patti (neu Martha) Thomas wedi cael ei lladd gan ei brawd, Griff, a'i fod ef wedi marw o ganlyniad i dân wnaeth ef ei gynnau yng nghegin y tŷ.

Mae perthnasau'r teulu a'r rhai oedd yn eu hadnabod yn dda, hefyd wedi gwrthod y syniad yn llwyr y gallai'r brawd fod wedi lladd y chwaer, ac wedi mynnu bod rhywun arall yn gyfrifol am y marwolaethau.

Mae yna alwadau wedi bod dros y blynyddoedd i gynnal cwest o'r newydd i farwolaethau'r ddau, a hyd yn oed i godi cyrff Griff a Martha o'r bedd er mwyn cynnal archwiliad fforensig o'r newydd, yn sgil pryderon bod Griff Thomas wedi cael bai ar gam am ladd ei chwaer.

Dywedodd Huw Gibby mai'r flaenoriaeth i'r teulu oedd "clirio enw Griff Thomas".

Yn ôl Mr Gibby, mi fydd y Crwner yn gorfod paratoi "adroddiad annibynnol" ar yr achos, sydd yn cynnwys tystiolaeth yr heddlu, y teulu ac yna ei gyflwyno i'r Twrne Cyffredinol.

Os y bydd y Twrne Cyffredinol yn gefnogol, fe fydd y mater yn cael ei gyfeirio at yr Uchel Lys - fydd yn penderfynu a fydd cwest newydd yn cael ei gynnal.

Yn ôl Mr Gibby, mae'n "obeithiol iawn y bydd y Crwner yn cyflwyno'r achos hwnnw ar eu rhan".

Doedd y Crwner, Gareth Lewis, ddim am wneud unrhyw sylw i'r wasg am fod y mater yn "destun ymchwiliad a phrosesau cyfreithiol".

Yn 2022, fe gyhoeddodd Heddlu Dyfed-Powys eu bod nhw'n cynnal adolygiad fforensig o ddeunydd mewn cysylltiad â'r marwolaethau, o'r enw Operation Hallam.

Maen nhw wedi archwilio nifer o eitemau o ffermdy Ffynnon Samson ar gyfer tystiolaeth DNA, olion bysedd a grwpiau gwaed.

Roedd hynny'n dilyn pwysau gan bapur bro Clebran ac aelodau o'r teulu.

Yn ôl yr heddlu, mae "llawer iawn o waith cymhleth" wedi ei gwblhau fel rhan o'r ymchwiliad ac fe gafodd yr eitemau canlynol eu darganfod a'u harchwilio:

Roedd Griff a Patti Thomas wedi byw yn y ffermdy ar hyd eu hoes ac yn ddi-briod.

Ar 11 Rhagfyr 1976 lansiwyd ymchwiliad i lofruddiaeth ddwbl, wedi'i gyrff y ddau gael eu canfod yn eu cartref gan y postmon lleol, Nigel Rossiter.

Y gred yw bod y ddau wedi marw rai dyddiau ynghynt ar 7 Rhagfyr. Roedd gan y ddau anafiadau i'r pen.

Ddeufis wedyn daeth cwest i'r canlyniad fod Patti wedi ei lladd yn anghyfreithlon wedi iddi ddioddef ymosodiad dan law ei brawd.

Cafwyd rheithfarn agored o ran achos marwolaeth Griff Thomas, ond roedd yr heddlu'n credu ei fod ef wedi marw ar ôl rhoi ei hun ar dân.

Dywedodd Heddlu Dyfed-Powys eu bod, yn dilyn "llwyth sylweddol o waith cymhleth" fel rhan o'r broses adolygu fforensig, mewn cyswllt gyda'r Crwner i roi'r wybodaeth ddiweddaraf, ac er mwyn "ceisio cyngor ac arweiniad" o ran sut y bydden nhw'n gweithredu.

"Mae teulu Griff a Martha Thomas wedi cael gwybod hefyd am y canfyddiadau, yn ogystal â barn ac argymhellion y Crwner."

Ychwanegodd datganiad y llu fod y Crwner wedi gwahodd y teulu i "gyflwyno sylwadau ysgrifenedig yn nodi pam y dylid ceisio cynnal cwestau newydd i'r marwolaethau".

"Eglurodd [y Crwner] y byddai angen i unrhyw gais dilynol o dan adran 13 o Ddeddf Crwneriaid 1988, yn arferol, gael caniatâd y Twrnai Cyffredinol, a byddai'n cael ei benderfynu yn y pen draw gan yr Uchel Lys."

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.