'Y teulu'n byw dan gysgod' wrth aros am ganlyniadau sganiau canser

Mae dynes wedi dweud ei bod hi a'i theulu "wastad yn byw dan gysgod" wrth ddisgwyl am ganlyniadau sganiau canser ac felly wedi cyflwyno deiseb newydd sydd wedi denu miloedd o lofnodion.

Mae'r ddeiseb yn galw ar Lywodraeth Cymru i gyflwyno gofyniad gorfodol i sicrhau bod canlyniadau pob sgan sy'n ymwneud â chanser yn cael eu hadrodd o fewn pum diwrnod gwaith.

Yn ôl yn 2018 fe gafodd gŵr Catrin Jenkins, Robert, ddiagnosis o ganser y coluddyn, ac mae e'n parhau i gael triniaeth.

Dywedodd Catrin, o Gastellnewydd Emlyn: "Byddwn i byth wedi meddwl byddwn i'n creu rhywbeth o'r fath."

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru y bydd eu cynllun newydd, sef Strategaeth Ganser Genedlaethol Cymru, yn "helpu i sicrhau bod gwasanaethau canser yn fwy amserol a chyson ledled Cymru".

Dywedodd Andrew Carruthers, Prif Swyddog Gweithredol Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda: "Er yr hoffem i bob sgan sy'n gysylltiedig â chanser gael ei adrodd o fewn pum niwrnod gwaith, byddai hyn yn gofyn am gynnydd sylweddol a pharhaus mewn staffio a chapasiti sganio."

Yn siarad ar raglen Dros Frecwast, dywedodd Catrin fod bron i 3,600 o bobl wedi llofnodi ei deiseb bellach.

"Ni wedi derbyn ar hyd yr amser mai'r broses arferol yw bod amser hir rhwng pob sgan, derbyn y canlyniad a gweld yr oncolegydd," meddai.

Dywedodd bod ei gŵr, Robert, wedi derbyn "gwasanaeth arbennig" ond bod yr wythnosau sy'n mynd heibio rhwng sganiau yn "bryderus" i'r teulu cyfan.

"Cancr cam 4 sydd gan Robert ac mae'n cael ei fonitro bob tri mis felly mae wastad tipyn o aros a ni wastad yn byw dan gysgod achos mae'r cyfnod yna mor hir rhwng cael y sgan a'r canlyniad," meddai.

Aeth Robert yn "sâl iawn" ychydig o ddyddiau ar ôl sgan ym mis Hydref, yn cael poen sydyn yn ei asennau, esbonia Catrin.

Mae ganddo non-cystic fibrosis bronchiectasis ac mae'n hanfodol fod e'n gallu clirio ei ysgyfaint ond roedd y boen yn atal ei allu i wneud hyn wrth iddo ddatblygu.

Aethon nhw i'r ysbyty dydd yng Nghaerfyrddin i weld a oedd ceulad gwaed ar ei ysgyfaint ac fe gafodd sgan CT.

Dywedodd Catrin fod canlyniadau'r sgan CT yn dangos nad ceulad gwaed oedd yn achosi'r boen - ond bod angen disgwyl am ganlyniadau'r profion eraill cyn cael ateb pendant.

"Hwn yw'r broblem i ni fel teulu. Mae Robert dal mewn poen, mae e ers ryw dair wythnos ar feddyginiaeth lladd poen cryf iddo allu parhau i glirio ei ysgyfaint - ond does dim ateb beth sy'n achosi'r poen yma," meddai.

"Fe ddaeth cancr yn ôl yn asgwrn y pelfis ym mis Ionawr 2025 a dywedodd ei fod yn teimlo'r un boen a brofodd e'r adeg yna felly ni yn bryderus.

"Ni fod i weld yr oncolegydd ddydd Iau i gael canlyniad y sgan gafodd ei wneud ar ddechrau mis Hydref - felly am bump wythnos does dim atebion a dyna pam wnes i'r ddeiseb."

Ychwanegodd ei bod yn "gwerthfawrogi bod arian yn brin" ar y gwasanaeth iechyd ond bod y sefyllfa bresennol yn "hunllefus".

"Fi'n gwybod diwedd y gân yw'r geiniog ond os nad yw iechyd 'da chi does dim byd 'da chi - ni yw gweithlu ein gwlad ni."

Dywedodd Andrew Carruthers fod y bwrdd iechyd yn anelu at sicrhau bod cleifion a allai fod â chanser yn derbyn diagnosis ac yn dechrau triniaeth o fewn 62 diwrnod.

"Rydym yn olrhain amseroedd aros ar gyfer sganiau CT, MRI ac uwchsain yn agos ac wedi rhoi mesurau ychwanegol ar waith i helpu cleifion i gael eu hadroddiadau sgan yn gyflymach," meddai.

"Mae'r galw am y gwasanaethau hyn yn parhau i fod yn uchel, felly gall amseroedd aros amrywio yn dibynnu ar ba mor frys yw cyflwr claf a nifer yr apwyntiadau sydd ar gael.

"Mae cleifion â chanser amheus yn cael eu blaenoriaethu, ac rydym yn parhau i fuddsoddi yn ein gwasanaethau diagnostig a'u cryfhau i helpu meddygon i wneud penderfyniadau amserol am ofal a thriniaeth."

Ychwanegodd: "Er yr hoffem i bob sgan sy'n gysylltiedig â chanser gael ei adrodd o fewn pum niwrnod gwaith, byddai hyn yn gofyn am gynnydd sylweddol a pharhaus mewn staffio a chapasiti sganio.

"Byddai cyflawni hyn angen cyllid ychwanegol i ehangu'r gweithlu a'r gwasanaethau, gan sicrhau hefyd bod cleifion eraill sydd ag anghenion gofal iechyd brys yn parhau i dderbyn gofal amserol."

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru: "Rydym yn cydnabod y pwysau sy'n wynebu gwasanaethau diagnostig a chanser yng Nghymru a'r effaith y gall hyn ei chael ar amseroedd aros a phrofiad cleifion.

"Mae sicrhau bod canserau'n cael eu canfod yn gynharach yn allweddol i wella cyfraddau goroesi yng Nghymru, ac mae'n flaenoriaeth allweddol i Lywodraeth Cymru.

"Bydd Strategaeth Ganser Genedlaethol Cymru, y gyntaf o'i bath ers 20 mlynedd, yn helpu i sicrhau bod gwasanaethau canser yn fwy amserol a chyson ledled Cymru, gan gefnogi diagnosis cynharach a mynediad amserol at driniaeth.

"Mae'r strategaeth ganser 10 mlynedd yn cael ei datblygu ochr yn ochr â strategaeth hirdymor gyffredinol ar gyfer gweithlu GIG Cymru, a fydd yn cael ei chyhoeddi yn y flwyddyn newydd mewn partneriaeth â staff, undebau llafur a byrddau iechyd."

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.