రామ్ స్వామి, తులసీదాస్... కరాచీ వీధుల నుంచి హిందూ పేర్లు ఎలా మాయమయ్యాయి?

నాకు ఊహ తెలిసినప్పటి నుంచి కరాచీలో ఎప్పుడూ సందడిగా ఉండటం చూశాను. ఆ నగరపు కోలాహలంలోనూ ఒక క్రమశిక్షణ, ప్రశాంతత ఉండేవి.

వేర్వేరు సామాజిక వర్గాలు, మతాలు, విశ్వాసాలకు చెందిన వారైనప్పటికీ ఒకరినొకరు అర్థం చేసుకుంటూ మానవత్వంతో కలిసి మెలసి నడిచే తీరు ఆదర్శంగా ఉండేది.

దురదృష్టవశాత్తూ నా 65వ ఏట ఈ నగరం వైపు చూస్తే నాకు అంతటా అరాచకం, నిరాశే కనిపిస్తున్నాయి. ప్రజల్లో సహనం తగ్గిపోయింది.

కరాచీలోని రెండు పురాతన ప్రాంతాలైన 'రన్‌చోడ్ లైన్', 'రామ్ స్వామి'లో నా బాల్యం, కౌమారదశ గడవడం యాదృచ్ఛికం కావచ్చు. నేటికీ ఈ ప్రాంతాలను అవే పాత పేర్లతో పిలుస్తున్నారు.

నగరంలోని అనేక వీధులు, సందులు, ప్రాంతాలు పాత తరం ప్రజల జ్ఞాపకాల్లో సజీవంగా ఉన్నాయి.

పాకిస్తాన్ ఏర్పడక ముందు వీటిలో చాలా ప్రాంతాలకు హిందువుల పేర్లు ఉండేవి. అయితే దేశ ఆవిర్భావం తర్వాత అనేక రోడ్లు, ప్రదేశాల హిందూ పేర్లను తొలగించి ముస్లిం పేర్లుగా మార్చేశారు.

హిందూ వ్యాపారి 'సేఠ్ రన్‌చోడ్ దాస్'కు గుర్తుగా ఈ ప్రాంతానికి 'రన్‌చోడ్ లైన్' అని పేరు వచ్చింది.

కరాచీ చారిత్రక, రాజకీయ, సాంస్కృతిక, సామాజిక చరిత్రపై ఇక్బాల్-ఎ-రెహమాన్ మాండవియా, గుల్ హసన్ కలామతి, ఉస్మాన్ దమోహవి, అక్తర్ బలోచ్ వంటి వారు విశేషమైన పరిశోధనలు చేశారు.

కరాచీలోని పాత వీధుల చరిత్రను, అక్కడి ప్రజల దైనందిన జీవితాన్ని ఇక్బాల్-ఎ- రెహమాన్ మాండవియా ఎంత అందంగా వర్ణించారు. అవి చదువుతుంటే మనం ఆ కాలంలోకి వెళ్లి, ఆ వీధుల్లో విహరిస్తున్నట్లు అనిపిస్తుంది.

ఈ కథనం రాస్తున్న క్రమంలో నాకు రన్‌చోడ్ లైన్, రామ్ స్వామి ప్రాంతాలను సందర్శించే అవకాశం కలిగింది.

నా బాల్యం, యవ్వనం గడిచిన ఈ ప్రాంతాల్లో అడుగుపెట్టగానే నేను పాత జ్ఞాపకాల్లో మునిగిపోయాను.

ఇక్బాల్-ఎ-రెహమాన్ మాండవియా ప్రకారం "రన్‌చోడ్ దాస్ అనే కచ్‌కు చెందిన హిందూ వ్యాపారి వల్ల ఈ ప్రాంతం ప్రసిద్ధి చెందింది.

ఆయన ఇక్కడ ఒకే గది ఉన్న రెండు ఇళ్లను నిర్మించారు.

ఆ ఇళ్లు ఆయన పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందడంతో, ఆ ప్రాంతానికి 'రన్‌చోడ్ లైన్' అని పేరు వచ్చింది.

కాలం గడిచినా ఈ రెండు ప్రాంతాల ఆకర్షణ ఏమాత్రం తగ్గలేదు.

ఇక్కడి మార్కెట్లు ఎప్పటిలాగే కళకళలాడుతున్నాయి.

ప్రభుత్వ సంస్థల నిర్లక్ష్యం కారణంగా రోడ్లు, వీధులు అధ్వాన్నంగా మారాయి.

పారిశుధ్యం పరిస్థితులు సరిగా లేవు.

గతంలో మాదిరిగానే నేటికీ వివిధ వర్గాలు, మతాలకు చెందిన ప్రజలు ఇక్కడ నివసిస్తున్నారు.

సందడిగా ఉండే రన్‌చోడ్ లైన్‌ చుట్టుపక్కల హిందువుల పేర్లతో ఉన్న ఆజా మౌజీ స్ట్రీట్, హీరా లాల్ స్ట్రీట్, నారాయణపురా, హర్దాస్ స్ట్రీట్ ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందాయి.

ఒకప్పుడు ఇక్కడ బాగా గుర్తింపు పొంది ఇప్పుడు కనుమరుగైన అల్ ఫరూక్ హోటల్, లఖ్‌పతి హోటల్ ఆనవాళ్లను ప్రజలు ఇప్పటికీ గుర్తుచేసుకుంటారు.

అయితే, 1899లో నిర్మించిన 'పూనా భాయ్ టవర్' నేటికీ ఈ ప్రాంతపు గుర్తింపుగా నిలిచి ఉంది.

"పూనా భాయ్ గురించి కచ్చితమైన సమాచారం లేదు. కానీ ఆయన మనవడు వినోద్ ముల్జీ రన్‌చోడ్ లైన్‌లో నివసించేవారు. దేశ విభజన సమయంలో ఆయన భారత్‌కు వెళ్లిపోయారు" అని ఇక్బాల్ ఎ. రెహమాన్ మాండవియా పేర్కొన్నారు.

"రాజస్థాన్ నుంచి వచ్చిన సలావత్ సామాజిక వర్గానికి చెందిన ప్రజలు రన్‌చోడ్ లైన్‌లో పెద్ద సంఖ్యలో నివసిస్తున్నారు. వీరు దేశ విభజనకు ముందు నుంచే ఇక్కడ ఉంటున్నారు. భవన నిర్మాణ పనులకు వీరు పెట్టింది పేరు. బాబా మీర్ మహ్మద్ బలోచ్, హషీమ్ గజ్దార్ ఈ వర్గానికి ప్రత్యేక గుర్తింపు తెచ్చారు. పూనా భాయ్ టవర్ వద్ద మొదలై హోతి మార్కెట్ వద్ద ముగిసే రహదారి రన్‌చోడ్ లైన్‌కు గుండెకాయ లాంటిది" అని అక్తర్ బలోచ్ తన 'కరాచీ వాలా' పుస్తకంలో రాశారు.

1926లో నిర్మించిన 'హోతి మార్కెట్'కు కరాచీ మున్సిపాలిటీ సభ్యుడైన ముస్లిం మార్వాడీ సలావత్ జమాత్ సభ్యుడు హసన్ అలీ హోతి పేరు పెట్టారు.

వందేళ్ల చరిత్ర కలిగిన ఈ మార్కెట్‌ను ప్రస్తుతం ఒక ముఖ్యమైన వారసత్వ కట్టడంగా సంరక్షిస్తున్నారు.

"ప్రభుత్వం రన్‌చోడ్ లైన్ పేరును 'గజ్దార్ ఆబాద్'గా మార్చింది. కానీ ఆ మార్పు కేవలం ప్రభుత్వ రికార్డులకే పరిమితమైంది. నేటికీ సామాన్య ప్రజలు ఈ ప్రాంతాన్ని పాత పేరుతోనే పిలుస్తారు. అయితే ఇంజనీర్ అయిన హషీమ్ గజ్దార్ నాటి రాజకీయ, సామాజిక కార్యకలాపాల్లో చురుగ్గా పాల్గొంటూ ఈ ప్రాంతంలో ఎన్నో ప్రజా సంక్షేమ పనులు చేశారు" అని అక్తర్ బలోచ్ వివరించారు.

కరాచీలోని పురాతన ప్రాంతాల్లో 'రామ్ స్వామి' కూడా ఒకటి.

"స్వామినారాయణ వర్గానికి చెందిన హిందువులు ఇక్కడ స్థిరపడ్డారు. అందుకే ఈ ప్రాంతాన్ని ఇప్పటికీ రామ్ స్వామి అనే పాత పేరుతోనే పిలుస్తున్నారు. గోస్వామి తులసీదాస్ పేరు మీదుగా ఏర్పడిన 'తులసీదాస్ స్ట్రీట్' ఈ ప్రాంతానికి ప్రధాన కేంద్రంగా ఉండేది" అని ఇక్బాల్ ఎ. రెహమాన్ మాండవియా తెలిపారు.

తులసీదాస్ వీధి నివాసితులు అక్కడ పెద్ద సంఖ్యలో చెట్లు నాటడంతో దానికి 'ఝాడ్ వాలీ గలీ' (చెట్ల వీధి) అనే పేరు కూడా వచ్చింది.

ప్రస్తుతం ఆ వీధి శిథిలావస్థకు చేరింది.

యూదుల ప్రార్థనా మందిరం

రామ్ స్వామి స్ట్రీట్‌లో చిన్నతనంలో నన్ను ఎంతో ఆకర్షించిన ఒక భవనం ఉండేది.

మా ఇంటికి అతి సమీపంలో ఉన్న ఆ యూదుల ప్రార్థనా మందిరం పేరు 'మాగెన్ షాలోమ్ సినగాగ్'.

స్థానికులంతా దాన్ని 'బనీ ఇజ్రాయెల్ మసీదు' అని పిలిచేవారు.

1893లో నిర్మించిన ఈ భవనం ఆ ప్రాంతంలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందినప్పటికీ, దాని చుట్టూ ఏదో తెలియని రహస్యం ఉన్నట్లు అనిపించేది.

ఆ చెక్క తలుపులు తెరుచుకున్నప్పుడల్లా లోపలికి వెళ్లే వారిని బయటకు వచ్చే వారిని నేను ఆసక్తిగా చూసేవాడిని.

ఆ తర్వాత కరాచీలోని యూదు కుటుంబాలు ఇజ్రాయెల్‌కు వలస వెళ్లడం ప్రారంభించాయి.

1988లో జియా-ఉల్-హక్ పాలనలో ఆ ప్రార్థనా మందిరాన్ని కూల్చివేసి, దాని స్థానంలో కొత్త భవనాన్ని నిర్మించారు.

కరాచీలోనే జన్మించిన యూదు వ్యాపారవేత్త ఇమ్మాన్యుయేల్ మటాట్‌కు ఈ నగరంతో లోతైన జ్ఞాపకాలు ఉన్నాయి.

నగరంలోని ప్రఖ్యాత బీవీఎస్ పాఠశాలలో చదువుకున్న ఆయన, కరాచీ నేషనల్ స్టేడియంలో జహీర్ అబ్బాస్ సెంచరీని, ఇమ్రాన్ ఖాన్ ఎనిమిది వికెట్ల ప్రదర్శనను ప్రత్యక్షంగా చూశారు.

ప్రస్తుతం ఆయన ఇజ్రాయెల్‌లో నివసిస్తున్నారు.

"1953లో కరాచీలోని ఇదే సినగాగ్‌లో జరిగిన మహిళల వస్త్రధారణ పోటీల్లో మా అమ్మ పాల్గొని మొదటి బహుమతి గెలుచుకున్నారు. యాదృచ్ఛికంగా నా తల్లిదండ్రుల వివాహం కూడా ఇక్కడే జరిగింది" అని ఇమ్మాన్యుయేల్ మటాట్‌ బీబీసీకి తెలిపారు.

పాకిస్తాన్ మాజీ టెస్ట్ స్పిన్నర్ ఇక్బాల్ ఖాసిం బాల్యం కూడా రామ్ స్వామిలోనే గడిచింది.

"పాత నగరంలోని సిటీ కోర్టు సమీపంలో ఉన్న తయ్యబ్ అలీ పాఠశాలలో నేను చదువుకున్నాను. రామ్ స్వామిలోని లారెన్స్ రోడ్ (తర్వాత నిష్తార్ రోడ్‌గా మారింది) నుంచి ట్రామ్‌లో బడికి వెళ్లడం నా దినచర్య" అని ఆయన బీబీసీతో మాట్లాడుతూ గుర్తుచేసుకున్నారు.

రామ్ స్వామి వీధుల్లో టెన్నిస్ బంతితో క్రికెట్ ఆడిన రోజులను ఆయన ఇప్పటికీ మర్చిపోలేదు.

కరాచీ తరఫున ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్ ఆడిన ఏకైక యూదు క్రికెటర్ ఐజాక్ సోలమన్ ఆయన సహచర ఆటగాళ్లలో ఒకరు.

సోలమన్ ప్రస్తుతం అమెరికాలో నివసిస్తున్నారు.

కరాచీలోని పురాతన మేవా షా శ్మశానవాటికలో ఒక భాగంగా ఉన్న యూదుల శ్మశానవాటిక గురించి అక్తర్ బలోచ్ ఒక పరిశోధనా వ్యాసంలో రాశారు.

ఇందులో దాదాపు 500 సమాధులు ఉన్నాయి.

దీని బాగోగులు చూసుకునే బలోచ్ కుటుంబం సాధారణ ప్రజలను ఎవరినీ లోపలికి అనుమతించదు.

గాంధీ గార్డెన్ ఏమైంది?

రన్‌చోడ్ లైన్, రామ్ స్వామిలలో సుమారు 15 ఏళ్లు ఉన్న తర్వాత నేను సమీపంలోని షూ మార్కెట్ ప్రాంతానికి మారాను.

ఆ తర్వాత 31 ఏళ్ల పాటు 'హీరానంద్ ఖేమ్ సింగ్ రోడ్' నా ఇంటి చిరునామాగా నిలిచిపోయింది.

ఆ చిరునామాకు ఉత్తరాలు, పార్శిళ్లు వచ్చేవి.

పోస్ట్‌మ్యాన్ తలుపు తట్టి ఉత్తరం ఇచ్చే ఆ క్షణాలు ఎంతో ఆనందాన్నిచ్చేవి.

అయితే ఈ హీరానంద్ ఖేమ్ సింగ్ ఎవరనే దానిపై కచ్చితమైన సమాచారం లేదు.

మా ఇంటికి సమీపంలో అందరినీ ఆకర్షించే ప్రదేశం 'గాంధీ గార్డెన్'.

ఇది నగరానికి నిజమైన చిహ్నం, ప్రతి పౌరుడి హృదయంలో నిలిచిపోయిన పేరు.

దీనికి మొదట 'విక్టోరియా గార్డెన్స్' అని పేరు ఉండేది.

కానీ 1934లో మహాత్మా గాంధీ కరాచీని సందర్శించినప్పుడు ఆయన గౌరవార్థం ఇక్కడ సన్మాన సభ ఏర్పాటు చేశారు.

ఆ తర్వాత దీనికి అధికారికంగా 'గాంధీ గార్డెన్' అని పేరు పెట్టారు.

పాత తరం వారు ఇప్పటికీ దీన్ని గాంధీ గార్డెన్ అనే పిలుస్తారు.

కానీ నేటి తరానికి ఇది 'కరాచీ జూ'గా మాత్రమే తెలుసు.

జనవరి 1953లో దీని పేరును 'కరాచీ జూలాజికల్ గార్డెన్'గా మార్చారు. అయినా చాలా కాలం పాటు ప్రజల నోళ్లలో గాంధీ గార్డెన్ అనే నానుడే నిలిచింది.

బస్సు స్టాప్ రాగానే కండక్టర్ "గాంధీ గార్డెన్ ప్రయాణికులు దిగండి" అని గట్టిగా అరిచేవారు. నగరంలోని రద్దీ ప్రాంతంలో ఉన్న ప్రఖ్యాత 'పాకిస్తాన్ చౌక్'కు కూడా ఒకప్పుడు 'గాంధీ చౌక్' అని పేరు ఉండేది.

గాంధీజీ కరాచీ పర్యటన సందర్భంగా హిందూ సమాజం ఈ కూడలికి ఆయన పేరు పెట్టింది.

పటేల్ పార్క్.. నిష్తార్ పార్క్‌గా ఎలా మారింది?

గాంధీ గార్డెన్ దాటి సోల్జర్ బజార్ వైపు వెళితే ఒక పెద్ద పార్కు లేదా మైదానం కనిపిస్తుంది. ఒకప్పుడు దీన్ని 'పటేల్ పార్క్' అని పిలిచేవారు.

కాలక్రమేణా ఇది 'నిష్తార్ పార్క్'గా మారింది.

భారత మాజీ ఉప ప్రధాని సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ పేరు మీదుగా దీనికి పటేల్ పార్క్ అని పేరు వచ్చిందనేది పూర్తిగా నిజం కాదు.

వాస్తవానికి ఆయన సోదరుడు విఠల్ భాయ్ పటేల్ పేరు మీద దీన్ని ఏర్పాటు చేశారు. తర్వాతి కాలంలో సర్దార్ అబ్దుర్ రబ్ నిష్తార్ పేరు పెట్టారు.

అయినప్పటికీ ప్రజలు చాలా కాలం పాటు దీన్ని పటేల్ పార్క్ అనే పిలిచేవారు.

బ్రిటిష్ పాలనా కాలం నుంచే ఈ మైదానం క్లబ్ క్రికెట్‌కు ప్రధాన కేంద్రంగా ఉండేది. తర్వాతి కాలంలో అంతర్జాతీయ క్రికెటర్లుగా ఎదిగిన ఎందరో ఆటగాళ్లు ఇక్కడ క్లబ్ మ్యాచ్‌లు ఆడారు.

రాజకీయ, మతపరమైన సభలకు కూడా నిష్తార్ పార్క్ ముఖ్య కేంద్రం.

ఈద్ మిలాద్-ఉన్-నబీ, మొహర్రం వేడుకలు, ఈద్ ప్రార్థనలు ఇప్పటికీ ఇక్కడే జరుగుతాయి.

2006 ఏప్రిల్‌లో ఈద్ మిలాద్-ఉన్-నబీ వేడుకల సందర్భంగా జరిగిన బాంబు పేలుడులో ఇక్కడ అనేక మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు.

1970లో షేక్ ముజిబుర్ రెహమాన్, 1971లో జుల్ఫికర్ అలీ భుట్టో ఇదే మైదానంలో భారీ బహిరంగ సభలు నిర్వహించి తమ ప్రజాబలాన్ని చాటుకున్నారు.

నిష్తార్ పార్క్ సమీపంలోనే ప్రముఖ సింధీ రాజకీయ నాయకుడు జీఎం సయ్యద్ నివాసం 'హైదర్ మంజిల్' ఉంది.

ఆయన జీవించి ఉన్నంత కాలం ఇది రాజకీయ కార్యకలాపాలకు ప్రధాన కేంద్రంగా ఉండేది.

పాకిస్తాన్ ఏర్పడిన తర్వాత మొదలైన హిందూ పేర్ల మార్పు ప్రక్రియ.. 1965 యుద్ధం తర్వాత మరింత వేగవంతమైంది.

ఆ యుద్ధం తర్వాతే పటేల్ పార్క్‌ను నిష్తార్ పార్క్‌గా మార్చారు.

"1958లో సర్దార్ అబ్దుర్ రబ్ నిష్తార్ అంతిమ ప్రార్థనలను మౌలానా ఎహ్తిషామ్-ఉల్-హక్ థాన్వి ఇదే పార్కులో నిర్వహించారు. 1980లో మౌలానా ఎహ్తిషామ్-ఉల్-హక్ థాన్వి అంత్యక్రియల ప్రార్థనలను ఆయన కుమారుడు మౌలానా ఎహ్తెరామ్‌-ఉల్-హక్ థాన్వి ఇక్కడే జరిపించారు. పాకిస్తాన్ దిగ్గజ క్రికెటర్ హనీఫ్ మహ్మద్ వివాహ విందు కూడా ఈ పార్కులోనే జరిగిందన్న విషయం చాలా తక్కువ మందికి తెలుసు" అని ఇక్బాల్-ఎ-రెహమాన్ మాండవియా తన పుస్తకంలో రాశారు.

నగరంలోని పాత ప్రాంతాల్లో ఉన్న చాలా వీధులకు హిందూ పేర్లు ఉండేవి.

పేరు మారిన ప్రతి రహదారిని, ప్రాంతాన్ని ఒకే కథనంలో ప్రస్తావించడం సాధ్యం కాదు. నగరంలోని కొన్ని ప్రముఖ వీధుల హిందూ పేర్లను ముస్లిం పేర్లుగా మార్చారు.

కరాచీకి చెందిన ఉర్దూ పత్రిక 'హురియత్', గుజరాతీ పత్రిక 'మిల్లత్' వ్యవస్థాపకుడు ఫక్ర్ మాతరీ పేరు మీద న్యూన్‌హామ్ రోడ్‌ను 'ఫక్ర్ మాతరీ రోడ్'గా మార్చారు.

హర్చంద్ రాయ్ విశన్ దాస్ రోడ్‌కు 'సిద్దిక్ వహాబ్ రోడ్' అని పేరు పెట్టారు.

ఆత్మారామ్ ప్రీతమ్ దాస్ రోడ్ మొదట 'అల్తాఫ్ హుస్సేన్ హాలీ రోడ్'గా మారి, ప్రస్తుతం 'షా అబ్దుల్ లతీఫ్ భిట్టాయ్ రోడ్'గా పిలుస్తున్నారు.

రేడియో పాకిస్తాన్ కరాచీ స్టేషన్ భవనం వెనుక 'రతన్ తలాబ్' (రతన్ తలావ్ అని కూడా అంటారు) ప్రాంతం ఉంది.

ఇక్కడ ఒక దేవాలయం కూడా ఉంది.

ఒకప్పుడు మరాఠా సమాజానికి చెందిన 'రతన్‌జీ' అనే నాయకుడి వల్ల ఈ ప్రాంతం ప్రసిద్ధి చెందింది.

గతంలో ఇక్కడ ఒక చెరువు ఉండేది.

పాకిస్తాన్ ఏర్పడిన తర్వాత అది కనుమరుగై చరిత్రలో భాగమైపోయింది.

బబిత, సాధన, మాక్ మోహన్, రమేష్ సిప్పీల జన్మస్థలం

కపూర్ కుటుంబ కోడలు, కరీనా, కరిష్మా కపూర్‌ల తల్లి బబిత 1947 ఏప్రిల్ 20న ఇదే రతన్ తలావ్ ప్రాంతంలో జన్మించారని కరాచీ గతం, నగరంతో సంబంధం ఉన్న ప్రముఖులపై పరిశోధనా వ్యాసాలు రాసిన షా వలీయుల్లా జునైదీ చెప్పారు.

అప్పట్లో ఆమె పూర్తి పేరు బబితా శివదాసాని.

ఆమె కరాచీలో కేవలం కొన్ని నెలలు మాత్రమే ఉన్నారు. 1947 ఆగస్టు 14న పాకిస్తాన్ ఏర్పడిన తర్వాత కుటుంబంతో సహా ముంబైకి వెళ్లిపోయారు.

దర్శకుడు రమేష్ సిప్పీ కరాచీలోని సదర్ ప్రాంతంలో జన్మించారని షా వలీయుల్లా జునైదీ పేర్కొన్నారు.

'షోలే' సినిమాలో సాంబా పాత్రతో ప్రసిద్ధి చెందిన మాక్ మోహన్ హోతి మార్కెట్ సమీపంలోని జూబ్లీ సినిమా ప్రాంతంలో జన్మించారు.

పాకిస్తాన్ ఏర్పడిన తర్వాత కరాచీలో నిర్మించిన మొదటి సినిమా హాల్ ఇదే.

"భారత ప్రఖ్యాత నటి సాధన 1941 సెప్టెంబర్‌లో రామ్ స్వామిలోని తులసీదాస్ స్ట్రీట్ పక్కనే ఉన్న మరో వీధిలో సింధీ హిందూ కుటుంబంలో జన్మించారు. అప్పట్లో ఆమె పేరు సాధన శివదాసాని. పాకిస్తాన్ ఏర్పడిన తర్వాత ఆమె కూడా కుటుంబంతో కరాచీని వదిలి భారత్‌కు వెళ్లిపోయారు" అని ఇక్బాల్ మాండవియా రాశారు.

వీధుల నుంచి ఇంగ్లీష్ పేర్లు కూడా మాయం

పాకిస్తాన్ ఏర్పడిన తర్వాత హిందూ పేర్లు ఉన్న వీధులు, ప్రాంతాల పేర్లు మాత్రమే కాదు.. ఇంగ్లీష్ పేర్లు కూడా మారిపోయాయి.

ఆ జాబితా కూడా చాలా పెద్దది, ఎంతో ఆసక్తికరమైనది.

బ్రిటిష్ పాలనలో సింధ్ గవర్నర్‌గా పనిచేసిన జోనాథన్ డంకన్ ఇన్వెరారిటీ పేరు మీదుగా ఇన్వెరారిటీ రోడ్‌కు ఆ పేరు వచ్చింది.

చాలా కాలం పాటు ఈ రోడ్డుపై పాత పేరుతో ఉన్న బోర్డును నేను స్వయంగా చూశాను.

కరాచీ ప్రెస్ క్లబ్ ఇదే వీధిలో ఉంది.

ఒకప్పుడు గోథే ఇన్‌స్టిట్యూట్ కూడా ఇక్కడే ఉండేది.

తర్వాత ఈ రోడ్డుకు పాకిస్తాన్ అత్యున్నత సైనిక పురస్కారం 'నిషాన్-ఎ-హైదర్' పొందిన తొలి సైనికుడు సర్వర్ షహీద్ పేరు పెట్టారు.

నగరంలోని పాత బస్తీలో అత్యంత పొడవైన వీధి లారెన్స్ రోడ్. భారత వైస్రాయ్ సర్ జాన్ లారెన్స్ పేరు మీద దీన్ని నిర్మించారు.

తర్వాత దీన్ని 'నిష్తార్ రోడ్'గా మార్చారు.

అనేక బ్యాంకులు, వార్తాపత్రికలు, టీవీ ఛానెళ్ల ప్రధాన కార్యాలయాలు ఉన్న రద్దీ రహదారి మెక్‌లియోడ్ రోడ్‌ను ఇప్పుడు 'ఐఐ చూంద్రిగర్ రోడ్' అంటున్నారు.

పాకిస్తాన్ ఆరో ప్రధాని ఇబ్రహీం ఇస్మాయిల్ చూంద్రిగర్ పేరు మీద దీన్ని మార్చారు.

క్వీన్స్ రోడ్ ఇప్పుడు 'మౌలవీ తమీజుద్దీన్ ఖాన్ రోడ్'గా మారింది.

మౌలవీ తమీజుద్దీన్ ఖాన్ పాకిస్తాన్ జాతీయ అసెంబ్లీ స్పీకర్‌గా పనిచేశారు.

సమర్‌సెట్ స్ట్రీట్‌ను ఇప్పుడు 'రాజా ఘజన్ఫర్ అలీ ఖాన్ రోడ్' అని పిలుస్తున్నారు.

సోలమన్ డేవిడ్ రోడ్ పేరును 'సులేమాన్ దావూద్ రోడ్'గా మార్చారు.

సింధ్ హైకోర్టు వెనుక వైపు మొదలై సెయింట్ పాట్రిక్స్ చర్చి వద్ద ముగిసే క్లార్క్ స్ట్రీట్‌కు ఇప్పుడు 'షహ్రా-ఎ-ఇరాక్' అని పేరు పెట్టారు.

అలాగే ఎల్ఫిన్‌స్టోన్ స్ట్రీట్‌ను ఇప్పుడు 'జేబున్నిసా స్ట్రీట్' అంటున్నారు.

జేమ్స్ స్ట్రాచన్‌కు రుణపడిన కరాచీ

కరాచీ ఆర్ట్స్ కౌన్సిల్, హిందూ జింఖానా ఉన్న రద్దీ ప్రాంతం పాకిస్తాన్ చౌక్ వైపు వెళ్లే రహదారిని ఒకప్పుడు 'స్ట్రేచన్ రోడ్' అని పిలిచేవారు.

తర్వాత దీని పేరును 'మౌలానా దీన్ మహ్మద్ వఫాయ్ రోడ్'గా మార్చారు.

"కరాచీ నగర ప్రణాళికలో జేమ్స్ స్ట్రేచన్ ముఖ్య పాత్ర పోషించారు. ఆయన ఒక ఇంజనీర్. 1873లో కరాచీ మున్సిపాలిటీకి చీఫ్ ఇంజనీర్, కార్యదర్శిగా నియమితులయ్యారు. కరాచీలో విద్యుత్, టెలిఫోన్, వీధి దీపాలు, ఇళ్లకు నీటి సరఫరా పథకాలు ఆయన వల్లే సాధ్యమయ్యాయి. ఒక ట్రామ్ కంపెనీని స్థాపించి కరాచీలో ట్రామ్ సేవలను ప్రారంభించారు. కరాచీ ఓడరేవు సమీపంలోని కెమారి ప్రాంతంలో ఒక ఆసుపత్రిని కూడా నిర్మించారు" అని పరిశోధకుడు ఉస్మాన్ దమోహవి తన 'కరాచీ తారీఖ్ కే ఆయినే' పుస్తకంలో రాశారు.

మరోవైపు, మౌలానా దీన్ మహ్మద్ వఫాయ్ ఒక మత పండితుడు, అనేక పుస్తకాల రచయిత. 'అల్ వహీద్' పత్రికకు సంపాదకుడిగా పనిచేసిన ఆయన మంచి జర్నలిస్టుగా పేరుగాంచారు.

ఇంగిల్ రోడ్ ఇప్పుడు 'ఎంఆర్ కయానీ రోడ్'గా మారింది.

ఎంఆర్ కయానీ పశ్చిమ పాకిస్తాన్ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పనిచేశారు.

సర్ చార్లెస్ నేపియర్ పేరు మీద ఉన్న నేపియర్ రోడ్‌ను ఇప్పుడు 'షహ్రా అల్తాఫ్ హుస్సేన్' అని పిలుస్తున్నారు.

విక్టోరియా రోడ్ ఇప్పుడు 'అబ్దుల్లా హారూన్ రోడ్'ను ఇప్పుడు 'ఐవాన్-ఎ-సదర్ రోడ్' అంటున్నారు.

కరాచీలోని ఎన్నో మరపురాని భవనాలకు రూపకల్పన చేసిన వాస్తుశిల్పి మోసెస్ సోమెక్ పేరు మీద ఉన్న మోసెస్ స్ట్రీట్‌ను 'మూసాస్‌జీ స్ట్రీట్'గా మార్చారు.

కరాచీ నుంచి కెమారి ఓడరేవుకు వెళ్లే అత్యంత పొడవైన రహదారిని 'బందర్ రోడ్' అని పిలిచేవారు.

పాకిస్తాన్ వ్యవస్థాపకుడు మహ్మద్ అలీ జిన్నా పేరు మీద దీన్ని ఇప్పుడు 'ఎంఏ జిన్నా రోడ్'గా మార్చారు.

అయినప్పటికీ ప్రజలు ఇప్పటికీ పాత పేరుతోనే పిలుస్తారు.

అహ్మద్ రుష్దీ పాడిన ఈ పాట వల్ల ప్రజలు ఇప్పటికీ బందర్ రోడ్‌ను గుర్తుచేసుకుంటారు:

"బందర్ రోడ్ సే కెమారి, మేరీ చలీ రే ఘోడా గాడీ, బాబూ హో జానా ఫుట్‌పాత్ పర్" (బందర్ రోడ్ నుంచి కెమారికి నా గుర్రపు బండి వెళ్తోంది. బాబూ....నువ్వు మాత్రం ఫుట్‌పాత్‌పై నడువు...)

(బీబీసీ కోసం కలెక్టివ్ న్యూస్‌రూమ్ ప్రచురణ)

(బీబీసీ తెలుగును వాట్సాప్‌,  ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)